Uzasadnienie
Objętym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 14 grudnia 2009 r. sygn. akt III SA/GL 1123/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. oddalił skargę K. D. na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego w Katowicach z dnia [...] października 2007 r. nr [...] w przedmiocie zakazu wykonywania czynności na stanowisku osoby kierownictwa ruchu zakładu górniczego.
Sąd zaznaczył na wstępie, że sprawa była już przedmiotem orzekania sądów administracyjnych. Sąd pierwszej instancji wydał wyrok w dniu 18 sierpnia 2008 r., sygn. akt III SA/GL 1739/07, który został uchylony, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania wyrokiem NSA z dnia 24 czerwca 2009 r., sygn. akt II GSK 1063/08.
Przedstawiając stan faktyczny sprawy Sąd podał, że decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r. wydaną na podstawie art. 113 ust 1 pkt 3 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. - Prawo geologiczne i górnicze (tj. Dz. U. z 2005 r. Nr 228, poz. 1947 ze zm.) Dyrektor Okręgowego Urzędu Górniczego w G. zakazał K. D. wykonywania czynności na stanowisku osoby kierownictwa ruchu zakładu górniczego w podziemnych zakładach górniczych wydobywających węgiel kamienny na czas dwóch lat. Wskazano, iż w wyniku przeprowadzonego postępowania po wypadku śmiertelnym, który miał miejsce 21 listopada 2006 r. K. D. - jako Kierownikowi Ruchu Zakładu Górniczego w KW S.A. Oddział KWK H. zarzucono:
- 1) zatwierdzenie "Projektu technicznego likwidacji ściany 1, w pokładzie 506/E, pomimo że projekt ten nie zawierał sposobu zabezpieczenia przed zagrożeniem wybuchem pyłu węglowego, a w listopadzie 2006 r. aneksu nr 3 do "Projektu technicznego likwidacji wentylacji lutniowej ściany 1, w pokładzie 506/E", pomimo że nie zawierał on projektu wentylacji lutniowej, przy użyciu wentylatora powietrznego typu WLP-602;
- 2) zezwolenie na oddanie do ruchu układu transportu materiałów kolejką szynową podwieszoną typu KSP-32 z dowierzchni 3 do przecinki do chodnika taśmowego w pokładzie 506 w partii E, pomimo że w składzie komisji dokonującej odbioru technicznego urządzeń transportu w dniu 16 października 2006 r. nie było przedstawiciela kopalni, co pozostało w niezgodności z ustaleniami zasad współpracy między osobami kierownictwa i dozoru ruchu zakładu górniczego a firmą M. w zakresie organizacji pracy, określonych w załączniku nr 1 do Umowy nr 156053 z 14 lipca 2006 r., a także pomimo że urządzenia nie były dostosowane do transportu sekcji obudowy zmechanizowanej w całości, co było niezgodne z zatwierdzoną przez niego "Dokumentacją układu transportowego z likwidowanej ściany 1 w pokładzie 506/E" z czerwca 2006 r.;
- 3) tolerowanie od 17 do 21 listopada 2006 r. pozostawiania w przedziale transportowym ściany 1 w pokładzie 506 wyrabowanych sekcji obudowy, czego nie przewidywał "Projekt techniczny likwidacji ściany 1 w pokładzie 506".
Zdaniem organu, działaniem skarżącego naruszone zostały przepisy § 7 ust. 1 pkt 1, § 10 pkt 1 i § 40 ust. 1 w zw. z § 42 ust. 4 pkt 4 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 28 czerwca 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy, prowadzenia ruchu oraz specjalistycznego zabezpieczenia przeciwpożarowego w podziemnych zakładach górniczych (Dz. U. Nr 139, poz. 1169). W ocenie organu skarżący swoim postępowaniem naraził pracowników na utratę zdrowia i życia oraz naruszył dyscyplinę i porządek pracy wynikający z tych przepisów.
Orzekając na skutek odwołania skarżącego, Prezes Wyższego Urzędu Górniczego decyzją z dnia [...] października 2007 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, podzielając stanowisko organu I instancji. Wskazał na ustalenia powołanej Komisji dla zbadania przyczyn i okoliczności zaistniałego zapalenia metanu, wybuchu metanu i pyłu węglowego oraz wypadku zbiorowego, składającej się z naukowców, praktyków pracujących na kopalniach, pracowników urzędów górniczych, pracowników Centralnej Stacji Ratownictwa Górniczego, pracowników Okręgowej Inspekcji Pracy i pracowników Komendy Głównej Straży Pożarnej. Z ustaleń tej Komisji wynika, że przyczyną wypadku była m.in. nieprawidłowa praca kierownictwa i dozoru ruchu kopalni oraz nieprawidłowa praca kierownictwa i nadzoru nad pracownikami Górniczego Przedsiębiorstwa Usługowo-Handlowego "M." Sp. z o.o., któremu zlecono likwidację ściany 1 w pokładzie 506. Nieprawidłowości te polegały na niewłaściwej ocenie ryzyka zawodowego, która nie uwzględniała w dostatecznym stopniu zagrożenia metanowego i możliwość wybuchu pyłu węglowego.
K. D. złożył skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. Na rozprawie stwierdził, że zarzucane mu uchybienia nie miały wpływu na zaistniały wypadek, co oznacza, że nie naruszył dyscypliny i porządku pracy, narażając swoim postępowaniem kogokolwiek na utratę zdrowia i życia. Podkreślił, że prace likwidacyjne ściany 1 były konsultowane, nadzorowane, a nawet kontrolowane przez organy dozoru górniczego, które nie wnosiły do prowadzonych prac żadnych zastrzeżeń. Podniósł, że projekt techniczny likwidacji ściany 1 w chwili jego zatwierdzenia był kompletny i zawierał zabezpieczenie w sytuacji zagrożenia wybuchu pyłu węglowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. w wyroku z dnia 18 sierpnia 2008 r., sygn. akt III SA/Gl 1739/07 nie podzielił słuszności podnoszonych zarzutów i oddalił skargę, powołując się na art. 113 ust. 1 pkt 3 ustawy – Prawo geologiczne i górnicze, który przepis reguluje konsekwencje rażącego naruszenia przez pracownika zakładu górniczego dyscypliny i porządku pracy. Sąd wskazał, że zakaz powierzania przez pracodawcę (przedsiębiorcę) pracownikowi na określony czas pewnych czynności w ruchu zakładu górniczego z powodu naruszeń dyscypliny i porządku pracy może nastąpić jedynie w razie "rażącego" naruszenia przez pracownika jego obowiązków.
Sąd uznał za bezsporne w sprawie, że Projekt techniczny likwidacji ściany 1 w pokładzie 506/E zawierał w pkt 5 zapis "Sposób zabezpieczenia przed zagrożeniem metanowym i wybuchem pyłu węglowego przedstawiony w pkt 7 niniejszego projektu", który nie został jednak zrealizowany w pkt 7, ani w innym miejscu projektu technicznego. Nie było również rozdziału o zabezpieczeniu w spisach treści innych aneksów do Projektu. Sąd podniósł, że skarżący sam przyznał, iż sposobu zabezpieczenia przed wybuchem pyłu węglowego nie było, zmieniając później zdanie, ale nie wskazując na konkretne zapisy, aneksy czy rozwiązania.
Za zasadne Sąd uznał argumenty organów dotyczące naruszenia przez skarżącego prawidłowego organizowania i prowadzenia ruchu zakładu górniczego, w szczególności w kontekście tolerowania składowania obudowy zmechanizowanej w przedziale transportowym likwidowanej ściany i zezwolenia na oddanie do ruchu układu transportu materiałów kolejką szynową podwieszaną typu KSP-32.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 24 czerwca 2009 r., sygn. akt II GSK 1063/08, uchylił wyrok sądu I instancji przekazując sprawę do ponownego rozpoznania. Wskazał na wadliwe uzasadnienie wyroku, symboliczne przedstawienie stanowiska skarżącego, niewskazanie na jakich konkretnych dowodach organ oparł swoje przekonanie co do naruszenia przez skarżącego określonych obowiązków pracowniczych, niepodanie czy organ zbadał podnoszone przez skarżącego okoliczności, które miały wpływ na ewentualną jego odpowiedzialność. Powyższe zaś braki nie pozwalały na dokonanie merytorycznej kontroli orzeczenia. Podkreślono także niepowiązanie dokonanych przez organ ustaleń naruszenia przez skarżącego określonych obowiązków pracowniczych z konkretnymi przepisami prawa.
W toku ponownego rozpoznania sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. przeprowadził w dniu 2 grudnia 2009 r. rozprawę z udziałem stron. W trakcie rozprawy pełnomocnik skarżącego przedstawił dotychczasowe stanowisko strony, zarzut zagubienia części dokumentacji projektu, niewłaściwe zabezpieczenie dokumentacji w trakcie licznych kontroli i postępowań skutkujące zagubieniem stron dot. określenia stosownych zabezpieczeń. Podkreślił, że w oryginale projektu była część opisowa nie tylko mapy, na których uwidocznione były zapory przeciwwybuchowe. Nadto zaakcentował uczestnictwo przedstawicieli urzędu górniczego – specjalistów w procesie opiniowania, a następnie likwidacji ściany. Obecnie zaś te osoby stawiają zarzuty dotyczące wadliwości projektu.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. wyrokiem z dnia 14 grudnia 2009 r. oddalił skargę.
Zdaniem Sądu, nie można organom górniczym skutecznie zarzucić, iż przy rozstrzyganiu sprawy naruszyły obowiązujące przepisy prawa materialnego lub procesowego.
Zgodnie z art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. – Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2005 r. Nr 228, poz. 1947, ze zm.) organ nadzoru górniczego może zakazać, na czas nieprzekraczający dwóch lat, wykonywania określonych czynności w ruchu zakładu górniczego osobom, o których mowa w art. 68 ust. 1 oraz w art. 70 ust. 1, albo wykonywania określonych czynności osobom, o których mowa w art. 75a ust. 1, w razie stwierdzenia naruszenia przez te osoby dyscypliny i porządku pracy, a zwłaszcza obowiązków określonych ustawą i wydanymi na jej podstawie przepisami.
Z zebranego w sprawie materiału dowodowego, a w szczególności ze sprawozdania Komisji powypadkowej i zawartych w nim ustaleniach; przesłuchaniach świadków – strony oraz innych pracowników Kopalni; orzeczenia Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w G. w sprawie wypadku zbiorowego i jego przyczyn oraz protokołu oględzin miejsca; umowy nr 1560536 dot. likwidacji wyposażenia ściany 1; schematu organizacyjnego dotyczącego współpracy w sprawie likwidacji wyposażenia ściany 1 między KWK "H." a firmą M. oraz zezwolenia Kierownika Ruchu Zakładu w tym zakresie, wynika, że skarżący naruszył obowiązki określone w powyższym przepisie.
Naruszenie dyscypliny i porządku pracy przez K. D. – pełniącego funkcję Kierownika Ruchu Zakładu Górniczego w KW SA. Oddział KWK "H." polegało m.in. na tym, że zatwierdził w czerwcu 2006 r. "Projekt techniczny likwidacji ściany 1 w pokładzie 506/E", pomimo że projekt ten nie zawierał sposobu zabezpieczenia przed zagrożeniem wybuchem pyłu węglowego. Powyższe znajduje potwierdzenie w protokole z dnia 5 marca 2006 r. z przesłuchania w charakterze świadka – K. D. Skarżący przyznał, że w przedmiotowej ścianie "występowały potencjalnie duże zagrożenia naturalne, zwłaszcza zagrożenia tąpaniami i metanowe, czego konsekwencją było m.in. zaliczenie pokładu 506 w partii E do IV kategorii zagrożenia metanowego i III stopnia zagrożenia tąpaniami" i "w rejonie ściany 1 należało dochować szczególnej staranności zarówno w zakresie sprawowanego nadzoru i kontroli, jak i wykonywania robót", wobec czego "w dniu 12 sierpnia 2006 r. podjęto decyzję o czasowym zamknięciu rejonu ściany 1 tamą przeciwybuchową i korkiem wodnym, w wyniku występującego w niej zagrożenia pożarowego, które wtedy zaistniało".
W odpowiedzi na pytanie "Dlaczego projekt techniczny ściany 1 nie zawierał opisu sposobu zabezpieczenia przed wybuchem pyłu węglowego", skarżący odpowiedział, że: "Istotnie nie uwzględniono sposobu zwalczania zagrożenia wybuchem pyłu węglowego w Projekcie technicznym likwidacji ściany 1 w pokładzie 506 w partii E i było to w jakimś stopniu przeoczenie".
Odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego braku części opisowej dokumentacji projektu w zakresie, w którym regulowała kwestie spornych zabezpieczeń, Sąd zauważył, że opracowany Projekt techniczny likwidacji ściany w pokładzie 506/E w pkt 5 zawierał zapis: "Sposób zabezpieczenia przed zagrożeniem metanowym i wybuchem pyłu węglowego przedstawiony w pkt 7 niniejszego projektu". Jednakże zapis ten nie został zrealizowany ani we wskazanym pkt 7, ani w innej części projektu technicznego. Zabezpieczenia przed zagrożeniem wybuchem pyłu węglowego nie było również w tytule pkt 7 Projektu ani w spisie treści. Brak także stosownego zabezpieczenia w treści aneksów do Projektu. Zresztą – jak wyżej wskazano – sam skarżący przyznał, iż sposobu zabezpieczenia przed wybuchem pyłu węglowego nie było. Zdaniem Sądu podnoszona przez skarżącego okoliczność zagubienia części dokumentacji jest jedynie przyjęta formą obrony, gdyż z analizy treści uregulowań "Projektu" wynika logiczny ciąg postanowień normujący poszczególne kwestie bezpieczeństwa. Sąd nie stwierdził w nim luki czy braków mogących świadczyć o zasadności podnoszonego zarzutu zagubienia stron dokumentacji.
W świetle powyższego Sąd uznał – zatwierdzenie przez Kierownika Ruchu Zakładu Górniczego "Projektu technicznego ściany 1 w pokładzie 506/E", pomimo że nie zawierał on sposobu zabezpieczenia przed zagrożeniem wybuchem pyłu węglowego, wobec faktu występowania w przedmiotowej ścianie dużych zagrożeń naturalnych, za naruszenie § 10 pkt 1, § 40 ust. 1 w związku z § 42 ust 4 pkt 4 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 28 czerwca 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy, prowadzenia ruchu oraz specjalistycznego zabezpieczenia przeciwpożarowego w podziemnych zakładach górniczych wydobywających węgiel kamienny (Dz. U. Nr 139, poz. 1169).
Ponadto skarżący zatwierdził w listopadzie 2006 r. aneks nr 3 do "Projektu technicznego likwidacji ściany 1 w pokładzie 506/E", pomimo że nie zawierał on projektu wentylacji lutniowej, przy użyciu wentylatora powietrznego typu WLP-602. W zakresie tego naruszenia organ obszernie wyjaśnił, że w dniu 10 listopada 2006 r. Kierownik Działu Wentylacji, w związku z występowaniem w rejonie ściany 1 stężenia gazów na podwyższonym poziomie i temperatury węgla pokładu 506 kształtującej się powyżej temperatury krytycznej, opracował "Projekt wentylacji lutniowej nr 43/2006, dla przedziału transportowego ściany 1 w pokładzie 506, na odcinku na zachód od do wierzchni 2", stanowiący załącznik do aneksu nr 3 do "Projektu technicznego likwidacji ściany 1 w pokładzie 506/E". Projekt wentylacji lutniowej dotyczył sposobu przewietrzania odcinka ściany pomiędzy dowierzchnią 2 i dowierzchnią badawczą z wykorzystaniem wentylatora typu WLE-804B i nie uwzględniał zastosowanej wentylacji odrębnej tłoczącej wentylatorem typu WLP-602, współpracującym z lutniociągiem elastycznym o średnicy 600 mm i 400 mm.
Nie określał również prognozowanej metanowości bezwzględniej wyrobiska. Pomimo tego w listopadzie 2006 r. skarżący zatwierdził aneks nr 3 do "Projektu technicznego likwidacji ściany 1 w pokładzie 506/E". Nadto wyjaśnił, że w jego opinii prognozy metanowości bezwzględnej sporządzane są dla wyrobisk eksploatacyjnych i drążonych wyrobisk korytarzowych, a w czasie likwidacji ściana 1 nie była już wyrobiskiem eksploatacyjnym a jedynie wyrobiskiem technologicznie przygotowanym do wytransportowania elementów wyposażenia technicznego.
Sąd stwierdził jednak, że ściana 1 w pokładzie 506/E, na odcinku pomiędzy dowierzchnią 2 a dowierzchnią badawczą, jest wyrobiskiem korytarzowym z wentylacją odrębną. W takim przypadku zgodnie z § 42 ust. 4 pkt 6 ww. rozporządzenia, projekt techniczny powinien określać w szczególności sposób przewietrzania, a ponadto zgodnie z § 42 ust. 4 pkt 7 rozporządzenia także, rodzaj i typ maszyn, urządzeń, instalacji, materiałów, wyrobów z tworzyw sztucznych oraz środków strzałowych i sprzętu strzałowego, stosowanych w wyrobiskach górniczych. Załącznik nr 4 do cyt. rozporządzenia, określający szczegółowe zasady prowadzenia ruchu w wyrobiskach, określa natomiast, co powinien zawierać projekt wentylacji lutniowej.
W konsekwencji więc dla wyrobisk przewietrzanych za pomocą lutniociągów o długości większej niż 50 m ustala on obowiązek opracowania projektu wentylacji lutniowej, który powinien zawierać m.in. prognozowaną metanowość bezwzględną wyrobiska oraz rodzaj wentylacji lutniowej, rodzaj i średnicę lutni, długość lutniociągu, sposób zawieszenia do obudowy lutniociągu wraz z wentylatorami.
W tej sytuacji zasadny był zarzut organów względem skarżącego naruszenia § 10 pkt 1 ww. rozporządzenia Ministra Gospodarki nakazującego organizowanie i prowadzenie pracy w sposób zapewniający bezpieczeństwo pracowników, zakładu górniczego oraz i § 42 ust. 4 pkt 4 – ustanawiającego oblig określania sposobów zabezpieczeń przez zagrożeniami w projekcie technicznym.
Skarżący naruszył również dyscyplinę i porządek pracy przez to, że w dniu 17 października 2006 r. zezwolił na oddanie do ruchu układu transportu materiałów kolejką szynową podwieszoną typu KSP-32 z dowierzchni 3 do przecinki do chodnika taśmowego pokładzie 506 w partii E, pomimo że w składzie komisji dokonującej odbioru technicznego urządzeń transportu w dniu 16 października 2006 r. brak było przedstawiciela kopalni, wymaganego ustaleniami zasad współpracy między osobami kierownictwa i dozoru ruchu zakładu górniczego a firmą "M." w zakresie organizacji pracy, określonych w załączniku nr 1 do umowy nr 1560536 z dnia 14 lipca 2006 r. oraz pomimo że urządzenia te nie były przystosowane do transportu sekcji obudowy zmechanizowanej w całości, co było niezgodne z "Dokumentacją układu transportowego z likwidowanej ściany 1 w pokładzie 506/E" z czerwca 2006 r., zatwierdzoną przez Kierownika Ruchu Zakładu Górniczego.
Z "Dokumentacji układu transportowego likwidowanej ściany 1 w pokładzie 506/E" oraz zezwolenia na eksploatacje układu transportowego wynika, że zezwolenie na oddanie do ruchu układu transportu materiałów kolejką szynową podwieszaną typu KSP-32 zostało wydane w oparciu o dokumentację układu transportowego w likwidowanej ścianie 1 w pokładzie 506/E oraz protokołu komisyjnego odbioru technicznego środków transportu. W dokumentacji transportu zapisano m.in., że "brygada transportowa ładuje elementy przenośnika ścianowego bądź sekcje obudowy zmechanizowanej na skład transportowy". Z zapisu tego wynika, że kolejką podwieszaną planowano transportować sekcje obudowy zmechanizowanej w całości. Wyżej zacytowany zapis znajduje się w części dokumentacji dotyczącej transportu kolejką szynową podwieszaną.
W ocenie Sądu zezwolenie na oddanie do ruchu układu transportu materiałów kolejką szynową podwieszaną typu KSP-32, pomimo że urządzenia te nie były przystosowane do transportu sekcji obudowy zmechanizowanej w całości oraz tolerowanie faktu, iż w składzie komisji dokonującej odbioru technicznego urządzeń transportu brak było przedstawiciela kopalni "H." – stanowiło naruszenie § 7 ust. 1 pkt 1, § 10 pkt 1 cyt. rozporządzenia Ministra Gospodarki. Skoro bowiem taki wymóg wynikał zarówno z postanowień umowy z 14 lipca 2006 r. oraz ze schematu organizacyjnego firmy M., zaś odpowiedzialność za prawidłową organizację i prowadzenie ruchu zakładu górniczego spoczywa na kierowniku ruchu zakładu górniczego – to tym samym jest on zobligowany do rzetelnego przestrzegania postanowień zawartych w specjalnie ustanowionych aktach, umowach i postanowieniach dot. funkcjonowania zakładu. Naruszenie postanowień umowy owszem rodzi skutki cywilne w ramach łączącego obie strony stosunku obligacyjnego – jak podnosił to skarżący – nie mniej pociąga za sobą także konsekwencje dyscyplinarne w ramach regulacji resortowych.
Odnośnie trzeciego postawionego skarżącemu zarzutu Sąd pierwszej instancji zauważył, że w dokumencie "Projekt techniczny likwidacji ściany 1 w pokładzie 506/E" ustalono, że transport obudowy zmechanizowanej należy prowadzić zgodnie z "Dokumentacją układu transportowego...". W punkcie 4 tej "Dokumentacji układu transportowego" opisano transport kołowrotami "Jankowice" nr 1, 2 i 3, z czego wynikało, że wyrabowane sekcje obudowy winny być transportowane kolejno kołowrotami nr 1, 2 i 3 bez pozostawiania ich w ścianie. Pozostawianie ich bowiem w przedziale transportowym mogło utrudnić przewietrzanie, szczególnie w części ściany przewietrzanej wentylacją odrębną. Wskazywane wyżej okoliczności przyznał sam skarżący w protokole z dnia 6 marca 2007 r.
Sąd podkreślił, że ustalone przez organy górnicze nieprawidłowości potwierdzili w protokołach przesłuchań konkretni świadkowie, jak również sam skarżący składając stosowne wyjaśnienia w toku postępowania powypadkowego.
W skardze kasacyjnej K. D. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w G. oraz o zasądzenie od Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego w K. na rzecz skarżącego kosztów postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, opierając skargę na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego, a to:
- 1) § 10 pkt 1 oraz § 40 ust. 1 w związku z § 42 ust. 1 i ust. 4 pkt 4 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 28 czerwca 2002r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy, prowadzenia ruchu oraz specjalistycznego zabezpieczenia przeciwpożarowego w podziemnych zakładach górniczych (Dz. U. Nr 139, poz. 1169 z późn. zmianami) poprzez jego błędną wykładnię, w postaci wadliwego przyjęcia, iż "Projekt techniczny likwidacji ściany 1 w pokładzie 506/E" nie zawierał sposobów zabezpieczenia przed zagrożeniem wybuchu pyłu węglowego, podczas gdy projekt odpowiadał tym wymogom, a konkretnie zawierał sposób zabezpieczenia w postaci mapy wyrobisk z naniesionymi zaporami przeciwwybuchowymi w rejonie likwidowanej ściany;
- 2) § 40 ust. 1 w związku z § 42 ust. 1 i ust. 4 pkt 6 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 28 czerwca 2002 r. poprzez jego błędną wykładnię, w postaci wadliwego przyjęcia, iż "Projekt techniczny likwidacji ściany 1 w pokładzie 506/E" powinien zawierać projekt wentylacji lutniowej przy użyciu wentylatora powietrznego typu WLP-602, zainstalowanego pomocniczo, podczas gdy przepisy obowiązującego prawa nie przewidują takiego obowiązku dla tego typu urządzeń;
- 3) pkt 1.1. załącznika nr 4 do rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 28 czerwca 2002 r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, w postaci wadliwego przyjęcia, iż dla likwidowanej ściany 1 w pokładzie 506/E powinno się określić prognozowaną metanowość bezwzględną wyrobiska, podczas gdy wskazany przepis stanowi o wykonywaniu takiej prognozy wyłącznie dla wyrobisk projektowanych;
- 4) § 253 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 28 czerwca 2002 r. poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, iż dla likwidowanej ściany 1 w pokładzie 506/E powinno się określić prognozowaną metanowość bezwzględną wyrobiska, podczas gdy wskazany przepis stanowi o wykonywaniu takiej prognozy wyłącznie dla wyrobisk projektowanych;
- 5) § 7 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 28 czerwca 2002 r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, w postaci wadliwego przyjęcia, że skarżący zezwolił na oddanie do ruchu układu transportu materiałów kolejką szynową podwieszaną typu KSP-32, która nie była przystosowana do transportu obudów zmechanizowanych w całości, podczas gdy z treści przedmiotowego zezwolenia nic takiego nie wynikało;
- 6) § 10 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 28 czerwca 2002 r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, w postaci wadliwego przyjęcia, iż skarżący naruszył bezpieczeństwo pracowników, zakładu górniczego i środowiska z uwagi na fakt, iż w komisji dokonującej odbioru technicznego urządzeń transportu brak było przedstawiciela kopalni, podczas gdy przepisy obowiązującego prawa nie przewidują takiego obowiązku;
- 7) § 7 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 28 czerwca 2002 r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, w postaci wadliwego przyjęcia, że skarżący poprzez tolerowanie składowania obudów zmechanizowanych w przedziale transportowym likwidowanej ściany 1 w pokładzie 506/E nieprawidłowo zorganizował i prowadził ruch zakładu górniczego, w sytuacji gdy fakt składowania obudów w ścianie nie miał żadnego wpływu na bezpieczeństwo prowadzonych w ścianie robót likwidacyjnych, ani też nie był niezgodny z obowiązującymi przepisami prawa oraz z "Projektem technicznym likwidacji ściany 1 w pokładzie 506/E";
- 8) art. 68 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. – Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. Nr 228, poz. 1947 ze zm.) poprzez jego niezastosowanie, co doprowadziło do ustalenia przez Sąd w oparciu o § 7 ust. 1 pkt 1 oraz § 10 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 28 czerwca 2002 r., iż skarżący odpowiada za wszelkie naruszenia, których dopuszczono się w ramach ruchu zakładu górniczego, a w szczególności naruszenia wskazane w decyzji Prezesa WUG z dnia [...] października 2007 r.;
- 9) § 7 ust. 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 28 czerwca 2002 r. poprzez jego niezastosowanie, co doprowadziło do ustalenia przez Sąd w oparciu o § 7 ust. 1 pkt 1 oraz § 10 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 28 czerwca 2002 r., iż skarżący odpowiada za wszelkie naruszenia, których dopuszczono się w ramach ruchu zakładu górniczego, a w szczególności naruszenia wskazane w decyzji Prezesa WUG z dnia [...] października 2007 r.;
- 10) § 10 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 28 czerwca 2002 r. poprzez jego błędną wykładnię, w postaci wadliwego przyjęcia, iż skarżący odpowiada za zorganizowanie i prowadzenie pracy w sposób zapewniający bezpieczeństwo pracowników, zakładu górniczego i środowiska, podczas gdy przepis § 7 ust. 3 rozporządzenia stanowi o wykonywaniu obowiązków kierownika ruchu zakładu górniczego przy pomocy podległych mu osób kierownictwa i dozoru ruchu zakładu górniczego.
W ramach naruszenia przepisów prawa procesowego, mającego istotny wpływ na wynik sprawy, skarżący zarzucił:
- 1) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) poprzez nieuwzględnienie skargi, mimo naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w szczególności art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego, polegającego w szczególności na:
- – uznaniu za udowodniony fakt przyznania przez skarżącego braku w "Projekcie technicznym likwidacji ściany 1 w pokładzie 506/E" określenia sposobu zabezpieczeń przed wybuchem pyłu węglowego, w sytuacji gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazywał na istnienie w Projekcie takich zabezpieczeń,
- – błędnej ocenie dowodu w postaci "Dokumentacji układu transportowego likwidowanej ściany 1 w pokładzie 506/E", skutkującej przyjęciem, iż planowano transportować sekcje obudowy zmechanizowanej w całości kolejką szynową podwieszaną bez uprzedniego dostosowania tejże kolejki do transportowania elementów ciężkich,
- – błędnej ocenie dowodu w postaci umowy nr 1560536 z dnia 14 lipca 2006 r. zawartej pomiędzy firmą M. a Kompanią Węglową S.A. Oddział KWK "H.", skutkującej przyjęciem, iż brak przedstawiciela kopalni w składzie komisji dokonującej odbioru technicznego urządzeń transportu w dniu 16 października 2006 r. oznaczał naruszenie przepisów prawa, a konkretnie bliżej niedookreślonych przez Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku "regulacji resortowych",
- – oparciu wyroku na ustaleniach Sprawozdania Komisji powołanej dla zbadania przyczyn i okoliczności zapalenia i wybuchu metanu oraz wypadku zbiorowego zaistniałych w dniu 21 listopada 2006 r., wedle których przyczyną wypadku była m.in. nieprawidłowa praca kierownictwa i dozoru ruchu kopalni, w sytuacji kiedy członkami Komisji formułującej ustalenia tej treści były osoby, które wcześniej doradzały, jako specjaliści, skarżącemu w procesie likwidacji ściany 1 w pokładzie 506/E;
- 2) przepisu art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) poprzez niewskazanie w uzasadnieniu wyroku istotnych dowodów, które Sąd pominął przy rozpoznawaniu sprawy, które to uchybienie skutkować winno uwzględnieniem skargi w całości.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Wynikające z art. 183 p.p.s.a. związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej, z wyjątkiem branej z urzędu pod rozwagę nieważności postępowania, wyznacza kierunek i zakres badania zaskarżonego wyroku. Z braku wystąpienia jakiejkolwiek z przesłanek nieważności postępowania ocena legalności wyroku zostaje dokonana w nawiązaniu do sformułowanych zarzutów z uwzględnieniem przyjętego sposobu ich formułowania i uzasadnienia.
Skarga kasacyjna została oparta na obydwu podstawach wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi, mimo naruszenia w postępowaniu administracyjnym art. 77 § 1 i 80 k.p.a., stwierdzić należy, iż Sąd I instancji nie poprzestał wyłącznie na oświadczeniu skarżącego, który przyznał, iż "Istotnie nie uwzględniono sposobu zwalczania zagrożenia wybuchem w Projekcie technicznym likwidacji ściany 1 w pokładzie 506 w partii E i było to w jakimś stopniu przeoczone", lecz uznał, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwalał obydwu organom na ocenę, iż w tym Projekcie nie wskazano stosownego zabezpieczenia.
Sąd I instancji trafnie przy tym zauważył, iż w Projekcie technicznym był zawarty zapis w pkt 5 dotyczący sposobu tego zabezpieczenia, lecz ten zapis nie został zrealizowany w żadnej części projektu technicznego. Znalazło to potwierdzenie w sprawozdaniu Komisji powołanej do zbadania przyczyn i okoliczności zapalenia i wybuchu metanu (...), która ustaliła m.in., iż "(...) W czerwcu 2006 r. sporządzono "Projekt techniczny likwidacji ściany 1 w pokładzie 506/E", który zatwierdził kierownik ruchu zakładu górniczego, pomimo że projekt ten nie zawierał sposobu zabezpieczenia przed zagrożeniem wybuchem pyłu węglowego. Kierownik działu wentylacji tolerował prowadzenie robót górniczych w oparciu o ten projekt, pomimo że nie ustalono stref zabezpieczających przed przenoszeniem się wybuchu pyłu węglowego, ich długości, częstotliwości zmywania lub opylania oraz nie wyznaczono miejsc zabudowy zapór przeciwwybuchowych i ich rodzaju (...)" (k–53 sprawozdania Komisji).
Z kolei, jeżeli chodzi o zarzut "błędnej oceny dowodu w postaci "Dokumentacji układu transportowego likwidowanej ściany 1 w pokładzie 506/E" skutkującej przyjęciem, iż planowano transportować sekcję obudowy zmechanizowanej w całości kolejką szynową podwieszoną bez uprzedniego dostosowania tejże kolejki do transportowania elementów ciężkich, to stwierdzić należy, iż ta ocena nie jest oceną dowolną, skoro w tej dokumentacji w części dotyczącej transportu kolejką szynową jednoznacznie określono, iż "brygada transportowa ładuje elementy przenośnika ścianowego bądź sekcje obudowy zmechanizowanej na skład transportowy". Okoliczność zaś, iż te urządzenia nie były przystosowane do transportu sekcji obudowy zmechanizowanej w całości potwierdziły badania Komisji powołanej do zbadania przyczyn i okoliczności zapalenia i wybuchu metanu (k–59 sprawozdania Komisji).
Trudno też mówić o błędnej ocenie przez Sąd I instancji dowodu w postaci umowy z dnia 14 lipca 2006 r., nr 1560536, skoro wbrew tej umowie w składzie komisji dokonującej odbioru technicznego urządzeń transportu brak było przedstawicieli kopalni. To uchybienie nie było naruszeniem prawa lecz mieściło się w pojęciu naruszenia "dyscypliny i porządku pracy", o jakim mowa w art. 113 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. – Prawo geologiczne i górnicze, gdyż naruszenie obowiązków w tym zakresie wynika nie tylko z naruszenia przepisów ustawy, lecz także regulaminów pracy oraz zawartych przez pracodawcę umów.
Okoliczność zaś, iż w składzie Komisji powołanej do zbadania przyczyn i okoliczności zapalenia i wybuchu metanu (...) były osoby – jak twierdzi skarżący – które "wcześniej doradzały, jako specjaliści, skarżącemu w procesie likwidacji ściany 1 w pokładzie 506/E", sama przez się nie mogła pozbawiać możliwości dokonywania ustaleń w oparciu o sprawozdanie tej Komisji. Jeżeli skarżący uważał, iż osoby te z racji pełnionych wcześniej funkcji mogły nie być obiektywne, to mógł wnosić o ich wyłączenie ze składu Komisji. Miałoby to znaczenie zwłaszcza wówczas, gdyby skarżący wykazał, że postępował zgodnie z propozycjami i zaleceniami tych osób, które obecnie uczestnicząc w pracach Komisji zmieniły w tych sprawach swoje stanowisko.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela też zarzutu skargi kasacyjnej, iż Sąd I instancji naruszył art. 141 § 4 p.p.s.a., gdyż uzasadnienie zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku zawiera wszystkie elementy, o których mowa w tym przepisie. Sąd I instancji w motywach rozstrzygnięcia w wystarczającym stopniu odniósł się do wszystkich istotnych okoliczności w sprawie umożliwiających kontrolę instancyjną tego wyroku.
Stąd też nie można podzielić zarzutów skargi kasacyjnej, iż Sąd I instancji "nie wskazał w uzasadnieniu wyroku istotnych dowodów, które Sąd pominął przy rozpoznawaniu sprawy". Sama zaś okoliczność, iż zdaniem strony skarżącej dokonana przez Sąd I instancji ocena dowodów jest błędna, nie daje podstaw do przyjęcia, iż doszło do naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.
Podsumowując powyższe rozważania należy stwierdzić, iż stan faktyczny przyjęty w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy i nie został skutecznie podważony.
W konsekwencji nie można też podzielić zarzutu skargi kasacyjnej dotyczącego naruszenia prawa materialnego, a to § 10 pkt 1 oraz § 40 ust. 1 w związku z § 42 ust. 1 i ust. 4 pkt 4 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 28 czerwca 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy (...) poprzez jego błędną wykładnię w postaci wadliwego przyjęcia, iż "Projekt techniczny (...)" nie zawierał sposobów zabezpieczenia przed zagrożeniem wybuchu pyłu węglowego. Zauważyć bowiem należy, iż kwestia czy omawiany Projekt techniczny zawierał powyższe zabezpieczenia jest elementem stanu faktycznego – który jak to już wcześniej podano – nie został skutecznie podważony, a nie elementem wykładni powołanych przepisów prawa. Błędna wykładnia polega bowiem na mylnym rozumieniu treści określonej normy prawnej. Kasator nie podał na czym polegała błędna wykładnia tych przepisów przez Sąd I instancji, lecz zarzucił, iż stan faktyczny w tej sprawie był inny.
Zarzut naruszenia prawa materialnego nie może zaś być skutecznie uzasadniony próbą zwalczania ustaleń faktycznych, bowiem taka próba mogłaby ewentualnie odnieść zamierzony skutek wyłącznie w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a.
Nie można też podzielić zarzutu, iż Sąd I instancji naruszyli § 40 ust. 1 w związku z § 42 ust. 1 i ust. 4 pkt 6 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 28 czerwca 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy (...) przez przyjęcie, iż "Projekt techniczny (...)" powinien zawierać projekt wentylacji lutniowej przy użyciu wentylatora powietrznego, podczas gdy obowiązujące przepisy nie przewidywały takiego obowiązku. Zgodnie z § 40 ust. 1 powołanego rozporządzenia roboty górnicze prowadzi się na podstawie dokumentacji określajacej w sposób szczegółowy sytuację geologiczną i górniczą, przy czym dla wszystkich robót, przed rozpoczęciem likwidacji opracowuje się projekty techniczne wraz z technologią wykonywania robót, a projekt techniczny powinien zawierać w szczególności sposób przewietrzania (§ 42 ust. 1 pkt 4 i ust. 4 pkt 6 omawianego rozporządzenia).
W świetle tych przepisów nie ulega więc wątpliwości, iż sposób przewietrzania, o jakim mowa w § 42 ust. 4 pkt 6 powinien być określony w projekcie technicznym w sposób szczegółowy, przy uwzględnieniu sytuacji geologicznej i górniczej.
Ponadto zgodnie z § 42 ust. 4 pkt 7 rozporządzenia projekt techniczny powinien zawierać rodzaj i charakterystykę techniczną maszyn, urządzeń i instalacji stosowanych w wyrobisku. W pkt 1.1.1. załącznika nr 4 do omawianego rozporządzenia określono wymogi dotyczące przewietrzania wyrobisk za pomocą lutniociągów i stwierdzono, iż do każdego wyrobiska o długości większej niż 50 m opracowuje się projekt wentylacji lutniowej, która zawiera m.in. kategorię zagrożeń naturalnych partii złoża (podkładu), w której wykonywane będzie wyrobisko oraz prognozowaną metanowość bezwzględną wyrobiska. Przepisy omawianego załącznika do rozporządzenia nie odnoszą się zatem wyłącznie do wyrobisk projektowanych, lecz dotyczą wszystkich wyrobisk przewietrzanych za pomocą lutniociągów o długości większej niż 50 m.
Nie zasługuje na uwzględnienie także zarzut, iż Sąd I instancji naruszył § 7 ust. 1 pkt 1 omawianego rozporządzenia Ministra Gospodarki, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w postaci wadliwego przyjęcia, że skarżący zezwolił na oddanie do ruchu układu transportowego kolejną szynową podwieszoną typu KSP-32, która nie była przystosowana do transportu obudów zmechanizowanych w całości.
Zgodnie z § 7 ust. 1 omawianego rozporządzenia kierownik ruchu zakładu górniczego jest odpowiedzialny za prawidłową organizację i prowadzenie ruchu zakładu górniczego, przy czym w myśl § 7 ust. 3 tegoż rozporządzenia kierownik ruchu zakładu górniczego wykonuje swoje obowiązki przy pomocy podległych mu osób kierownictwa i dozoru ruchu zakładu górniczego.
W świetle tych ostatnich przepisów nie ulega więc wątpliwości, iż w ramach "prawidłowej organizacji i prowadzenia ruchu zakładu górniczego" mieści się również odpowiedzialność za kwestie związane z prawidłowym transportem materiałów, a w szczególności czy wykorzystywana kolejka szynowa była przystosowana do transportu obudów zmechanizowanych w całości.
Wbrew zarzutom zawartym w skardze kasacyjnej dla oceny naruszenia przez skarżącego obowiązków określonych w § 7 ust. 1 pkt 1 omawianego rozporządzenia nie miała znaczenia okoliczność, czy składzie komisji dokonującej odbioru technicznego urządzeń transportu brak było przedstawiciela kopalni oraz czy tolerowanie składowania obudów w ścianie miało jakikolwiek wpływ na bezpieczeństwo prowadzonych w ścianie robót likwidacyjnych. Skarżący bowiem, jako kierownik zakładu górniczego był odpowiedzialny za prawidłową organizację i prowadzenie ruchu zakładu górniczego bez względu na to, czy uchybienia w tym zakresie miały, czy też nie, wpływ na bezpieczeństwo robót.
Z faktu zaś, iż kierownik zakładu górniczego wykonuje swoje obowiązki przy pomocy "osób kierownictwa i dozoru ruchu" (art. 7 ust. 3 rozporządzenia) wcale nie wynika, iż kierownik zakładu górniczego nie jest odpowiedzialny za prawidłowe działania tych osób, skoro odpowiada za realizację całokształtu działań związanych zarówno z organizacją, jak i prowadzeniem ruchu zakładu górniczego.
Z przytoczonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku na mocy art. 184 p.p.s.a.