Uzasadnienie
K. R. w dniu [...] lipca 2006 r. przystąpił do egzaminu konkursowego na aplikację radcowską przed Komisją Egzaminacyjną działającą na obszarze Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w B..
Uchwałą nr [...] z dnia [...] lipca 2006 r. Komisja Egzaminacyjna ustaliła wynik egzaminu konkursowego na 189 punktów, co zgodnie z przepisem art. 339 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.) oznaczało negatywny wynik tego egzaminu.
K.R. wniósł do Ministra Sprawiedliwości odwołanie od powyższej uchwały, wnosząc o ustalenie, że wynik złożonego przez niego egzaminu był pozytywny. Wskazał, że błędnie oceniono udzielone przez niego odpowiedzi na pytania nr: 10, 122, 191, 202. W konsekwencji strona stwierdziła, iż z uwagi na kwestionowanie precyzyjności sformułowań 4 pytań testowych i odpowiedzi, które wskazane zostały przez Komisję Egzaminacyjną, organ winien ustalić rzeczywistą ilość udzielonych odpowiedzi prawidłowych, ponieważ uzyskany przez niego wynik konkursowy uwzględniający punkty za powyższe pytania testowe, które dotknięte są nieprawidłowościami powoduje, że wynik egzaminu winien być określony jako pozytywny.
Minister Sprawiedliwości, działając na podstawie art. 138 § 1 k.p.a. w zw. z art. 3310 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, decyzją z dnia [...] października 2006 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę.
W uzasadnieniu decyzji Minister Sprawiedliwości wskazał, że egzamin przeprowadzono zgodnie z wymogami ustawy o radcach prawnych i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2005 r. w sprawie powoływania i odwoływania członków komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i radcowskiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2164 ze zm.). Również uchwała Komisji została podjęta zgodnie z obowiązującymi przepisami. Minister Sprawiedliwości dokonał także analizy testu i karty odpowiedzi, w szczególności w odniesieniu do zawartych w odwołaniu zarzutów dotyczących zakwestionowanych pytań testowych. Organ wskazał zarówno na podstawę prawną swojego stanowiska, jak i odniósł się do poglądów doktryny oraz judykatury oraz uznał zarzuty skarżącego za bezzasadne, a tym samym wynik egzaminu za ustalony prawidłowo.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. po rozpatrzeniu skargi K. R. na powyższą decyzję Ministra Sprawiedliwości, wyrokiem z dnia 26 czerwca 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 561/07 uchylił zaskarżoną decyzję oraz stwierdził, że nie podlega ona wykonaniu, a także zasądził od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania sądowego.
Sąd podał, że w myśl art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa, zaś kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź.
Odnosząc się do zakwestionowanych przez skarżącego pytań nr 10, 122, 191, 198 oraz 202 Sąd uznał, że Minister Sprawiedliwości prawidłowo, w sposób wszechstronny i przekonywujący odniósł się do każdego z zarzutów podniesionych w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej. Organ przedstawił obowiązujący w tej materii stan prawny oraz wyjaśnił dlaczego stanowisko skarżącego nie znajduje uzasadnienia. Sąd podzielił dokonaną przez organ materialnoprawną ocenę zarzutów i uznał, że w tym zakresie skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd I instancji uwzględnił natomiast zarzut skarżącego dotyczący pytania nr 58, który nie był podnoszony w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej, lecz dopiero na etapie postępowania sądowoadministracyjnego. Zdaniem Sądu egzamin na aplikację ma polegać na sprawdzeniu wiedzy kandydata z zakresu prawa, a niejednokrotnie właściwe rozumienie przepisu zależy w dużej mierze od jego wykładni i interpretacji. Oczywistym zatem jest, że mogą wystąpić pytania dotyczące zagadnień spornych, byleby jedna ze wskazanych odpowiedzi była prawidłowa
Zastrzeżenia budzi przyjęcie przez organ, że w kwestionowanym pytaniu nr 58 prawidłowa jest wyłącznie odpowiedź wskazana w kluczu odpowiedzi (odpowiedź A). Zdaniem Sądu w doktrynie istnieją liczne poglądy, w których przyjmuje się, iż w świetle art. 1091 § 1 i nast. k.c. przedsiębiorcy będący osobami fizycznymi, mają prawo udzielenia prokury, ponieważ podlegają obowiązkowi wpisu. Sąd przytoczył konkretne stanowiska prezentowane w doktrynie, zgodnie z którymi przedsiębiorca będący osobą fizyczną może udzielić prokury o jakiej mowa w art. 1091 § 1 k.c.
Z uwagi na to, że zaskarżona decyzja nie zawiera szczegółowego uzasadnienia w kwestii spornego pytania nr 58, Sąd uznał za konieczne uchylenie zaskarżonej decyzji z powodu naruszenia art. 7, 77 i 107 § 3 k.p.a., ponieważ nie jest możliwe skontrolowanie (w tym zakresie) prawidłowości jej wydania.
Zdaniem Sądu, wskazane uchybienie może mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skarżący uzyskał jeden punkt mniej od wymaganego minimum określonego w przepisie art. 339 ust. 3 ustawy o radcach prawnych. Ewentualne uwzględnienie przez organ odpowiedzi udzielonej przez skarżącego jako prawidłowej może doprowadzić do zmiany wyniku egzaminu.
Minister Sprawiedliwości w skardze kasacyjnej od powyższego wyroku wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o oddalenie skargi oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Orzeczeniu Sądu I instancji organ zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. naruszenie art. 339 ust.1 ustawy radcach prawnych poprzez wadliwe przyjęcie, że organ nieprawidłowo sformułował pytanie nr 58, tj. w sposób nieprecyzyjny skutkujący możliwością udzielenia na to pytanie więcej niż jednej prawidłowej odpowiedzi. Organ podniósł także zarzut naruszenia przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. − Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., poprzez wadliwe przyjęcie, że Minister Sprawiedliwości rozpoznając odwołanie od uchwały komisji egzaminacyjnej naruszył przepisy postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 399 ust. 1 ustawy o radcach prawnych Minister podkreślił, że kandydat ma obowiązek wskazać na odpowiedź, która jest prawidłowa w oparciu o treść pytania, bez czynienia żadnych dodatkowych założeń. Wśród zaproponowanych odpowiedzi może się tak zdarzyć, że wzbogacając treść pytania o dodatkowe elementy okaże się, że jest więcej niż jedna prawidłowa odpowiedź. Nie oznacza to w żadnym wypadku, że pytanie zostało wadliwie skonstruowane niezgodnie z art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Kandydat jest zobowiązany wskazać prawidłową odpowiedź, tj. tą, która jest prawidłowa w oparciu o ściśle odczytywaną treść pytania. Przyjmując natomiast dodatkowe założenia, niewątpliwie mamy do czynienia z sytuacją, w której zmienia się treść pytania, co może wywoływać wątpliwości odnośnie istnienia tylko jednej prawidłowej odpowiedzi. W związku z tym dokonując takiej swoistej zmiany, a w następstwie tego udzielenia błędnej odpowiedzi, nie można twierdzić, że to pytanie jest złe i narusza przepisy ustawy o radcach prawnych.
Organ nie zgodził się z wyrażonym przez Sąd I instancji poglądem o niejednoznaczności wskazanych odpowiedzi na pytanie nr 58. Poglądy, na które powołuje się Sąd, wyrażane są jedynie przez części doktryny, a ponadto nie zostały jak dotąd potwierdzone w orzecznictwie. Tym samym, za nieuzasadnione należy uznać wątpliwości sądu co do ilości prawidłowych odpowiedzi na pyt. nr 58, które opierają się wyłącznie na poglądach wyrażanych przez część doktryny. Podkreślić należy, iż pytanie nr 58 zostało sformułowane zgodnie z przepisami ustawy o radcach prawnych i jedyną prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest wskazana w kluczu odpowiedź A, wraz z przytoczeniem odpowiedniej podstawy prawnej.
Organ nie kwestionuje występowania w doktrynie poglądów, na które wskazuje Sąd, jednakże treść pytania nr 58 była jasno i precyzyjnie sformułowana, a ponadto oparta została o konkretne przepisy prawa. Nieuzasadnione w ocenie Ministra wydaje się poszukiwanie odpowiedzi na to pytanie w oparciu o poglądy doktryny, w sytuacji kiedy prawidłowa odpowiedź wynika z przepisów prawa.
W ocenie Ministra Sprawiedliwości Sąd I instancji w sposób rażący naruszył przepisy postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. Organ wnikliwie ocenił materiał dowodowy, dokonując swobodnej oceny dowodów uznał, że odwołanie skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ wynik egzaminu został prawidłowo ustalony. Nie była to dowolna ocena, gdyż została wystarczająco uzasadniona, ze wskazaniem konkretnych podstaw prawnych. Tym samym Sąd błędnie wskazał na naruszenie przez Ministra Sprawiedliwości art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Minister Sprawiedliwości w złożonej skardze kasacyjnej trafnie bowiem zarzuca, iż zaskarżony wyrok narusza art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Zgodnie z tym przepisem egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa, zaś kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Rzeczą Sądu I instancji była zatem ocena, czy Minister Sprawiedliwości zasadnie uznał, że skarżący udzielając na sporne pytanie nr 58 odpowiedzi przewidzianej pkt. b, dokonał nieprawidłowego wyboru.
Pytanie nr 58 brzmiało: Prokury może udzielić:
- a) spółdzielnia mieszkaniowa,
- b) Jan K. − przedsiębiorca jednoosobowy,
- c) spółka kapitałowa w likwidacji.
Przedsiębiorca jednoosobowy, o jakim mowa w pytaniu nr 58 pkt b, mógłby udzielić prokury tylko wówczas, gdyby spełniał przesłanki określone w art. 1091 § 1 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem prokura jest pełnomocnictwem udzielonym przez przedsiębiorcę podlegającemu obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorstw.
W art. 36 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. Nr 121, poz. 770 ze zm.) określono podmioty podlegające wpisowi do rejestru przedsiębiorstw. Wśród wymienionych tam podmiotów brak jest jednoosobowych przedsiębiorców krajowych, a zatem nie podlegają oni obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorstw.
Zauważyć w tym miejscu należy, że przedsiębiorca będący osobą fizyczną może podjąć działalność gospodarczą po uzyskaniu wpisu do ewidencji działalności gospodarczej (art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. − Prawo działalności gospodarczej − Dz. U. Nr 101, poz. 1178 ze zm.).
W związku z powyższym nie powinno budzić wątpliwości, iż skarżący na powyższe pytanie nie udzielił prawidłowej odpowiedzi, gdyż jednoosobowy przedsiębiorca nie podlega obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców.
W art. 1091 § 1 k.c. nie chodzi przy tym o przedsiębiorcę, który formalnie istnieje, choć nie został jeszcze zarejestrowany, lecz o przedsiębiorcę podlegającego obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorstw.
Stąd też, skoro z przepisu art. 1091 § 1 k.c. wprost wynika, iż skarżący na sporne pytanie nie udzielił prawidłowej odpowiedzi, nie zachodziła potrzeba sięgania przez Sąd I instancji do wątpliwości prezentowanych w doktrynie, bliżej przytoczonej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Pytania testowe na aplikację radcowską są wymagającym wiedzy testem umiejętności kandydata na przyszłego aplikanta radcowskiego. Test ten ma być sprawdzeniem wiedzy z określonych dziedzin prawa i instytucji prawnych ukształtowanych przez prawo pozytywne, a nie egzaminem ze znajomości różnych poglądów wyrażonych w doktrynie. Jest to tym bardziej istotne, iż dotyczy to testu jednokrotnego wyboru, a zatem nie ma w nim miejsca na prezentowanie różnych często sprzecznych poglądów wynikających ze znajomości literatury przedmiotu, czy też orzecznictwa sądowego.
W świetle powyższych rozważań nie zachodzi potrzeba ustosunkowania się do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej.
Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku na mocy art. 185 § 1 p.p.s.a.
Z uwagi na charakter sprawy Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od obciążenia skarżącego kosztami postępowania kasacyjnego, uznając, iż jest to przypadek o jakim mowa w art. 207 § 2 p.p.s.a.