Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych III Oddział w Warszawie z dnia 11 czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy; w punkcie 1. uchylił zaskarżoną decyzję; w punkcie 2. zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych III Oddział w Warszawie na rzecz Z. P. kwotę 240 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Sad orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Wnioskiem z dnia 23 stycznia 2012 r. [...] zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zaległych składek ubezpieczeniowych, motywując go swoją trudną sytuacją materialną oraz zdrowotną.
Decyzją z dnia 19 marca 2012 r. Nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia zadłużenia w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że należności z tytułu składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), dalej:,,rozporządzenie’’ jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku zajścia okoliczności wskazanych, w zacytowanym przez ZUS, przepisie rozporządzenia.
Analizując sprawę w aspekcie § 3 powołanego rozporządzenia ustalono, m.in., że [...] zamieszkuje wraz z żoną [...] w domu jednorodzinnym, który nie jest jego własnością, że pobiera świadczenie rentowe z tytułu niezdolności do pracy w wysokości [...] zł brutto, że żona pobiera świadczenie emerytalne w kwocie [...] zł brutto, nie jest właścicielem ruchomości i nieruchomości. Jednocześnie wskazano, iż zobowiązany nie korzysta z pomocy Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. oraz nie ma zobowiązań wobec innych, poza ZUS, podmiotów.
ZUS wskazał także, że dochód miesięczny w gospodarstwie zobowiązanego, który wynosi [...] zł netto, organ podkreślił, że nie można tu stwierdzić, że spłata zadłużenia z tytułu składek w układzie ratalnym obniżyłaby poziom dochodu poniżej minimum. ZUS wskazał, że w tej sytuacji umorzenie należności z tytułu składek nie byłoby uzasadnione z punktu widzenia racjonalnie działającego wierzyciela publicznoprawnego.
Od powyższej decyzji [...] złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy
Decyzją z dnia 11 czerwca 2012 r. organ utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy wskazując w uzasadnieniu, że umorzenie należności jest odstępstwem od zasady powszechności opłacania składek na ubezpieczenia społeczne w ustawowo określonych terminach i jako takie jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie drastycznych. Natomiast w przedmiotowej sytuacji umorzenie tych należności stanowiłoby uprzywilejowanie w stosunku do płatników, którzy pomimo trudności terminowo wywiązywali się ze swoich obowiązków.
Uchylając zaskarżoną decyzję Sąd I instancji wskazał, że w niniejszej sprawie organ nie dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych mimo, iż we wniosku o umorzenie zaległości, we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz w skardze do Sądu, skarżący wskazywał na trudności w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych z uwagi na trudny stan materialny. Nie rozważono czy zachodzą w niniejszej sprawie okoliczności wskazane w wymienionym wyżej rozporządzeniu.
Zdaniem Sądu, zostały przekroczone granice uznania administracyjnego albowiem z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że sytuacja zdrowotna i majątkowa skarżącego jest trudna. Według Sądu, ten błąd w ocenie materiału dowodowego mógł mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. ZUS nie ocenił właściwie zebranego w sprawie materiału dowodowego, nie wziął pod uwagę wszelkich okoliczności mogących mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia w zakresie umorzenia zaległości bądź odmowy umorzenia. W kontekście stanu faktycznego występującego w sprawie powinny być wzięte pod uwagę przede wszystkim ciężka, przewlekła choroba skarżącego nie rokująca poprawy i koszty leczenia oraz utrzymania przy uwzględnieniu jego i żony comiesięcznych dochodów. W tej sytuacji, kwota zadłużenia – ponad [...] zł – jest duża, a zasady doświadczenia życiowego wskazują, iż brak jest widoków na tak znaczną poprawę sytuacji materialnej zobowiązanego, która umożliwiłaby mu spłatę zadłużenia.
Sąd podniósł, że uznanie administracyjne nie może oznaczać dowolności, dlatego dokonując ustaleń organ orzekający ma obowiązek działać według zasad wynikających z art. 7, 10, 77, 80, 81 k.p.a. i ocenić wyniki postępowania wyjaśniającego w granicach swobodnej oceny dowodów na podstawie wiedzy i zasad doświadczenia życiowego, wysnuwając z materiału dowodowego wnioski logicznie uzasadnione.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Zakład Ubezpieczeń Społecznych i wniósł o uchylenie go w całości.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie:
- 1. art. 141 § 4 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez niewyjaśnienie w uzasadnieniu wyroku podstawy prawnej rozstrzygnięcia,
- 2. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez orzeczenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny o uchyleniu decyzji organu, pomimo że nie doszło do naruszenia przez organ administracji przepisów postępowania administracyjnego, jakie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna, nie zawiera usprawiedliwionych podstaw do jej uwzględnienia, dlatego podlega oddaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje bowiem sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu pierwszej instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zarzuty te nie zasługują na uwzględnienie.
Odnosząc się do zarzutu zawartego w pkt. 1 petitum skargi kasacyjnej wskazać należy, że przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. określa wymagane elementy, jakie powinno zawierać uzasadnienie wyroku, a mianowicie: zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, a jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania Z treści tego przepisu wynika zatem, że uzasadnienie wyroku stanowi integralną część rozstrzygnięcia sądowego, realizując istotne, przypisane mu funkcje: informacyjną oraz kontroli trafności rozstrzygnięcia. Wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić więc przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku.
Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się także w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest również Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to więc po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania tego zażąda, i nie pozostawi wątpliwości, że wyrok został wydany po gruntownej analizie całości akt sprawy i wyjaśnieniu wszystkich wątpliwości powstałych na etapie postępowania administracyjnego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się m.in., że kontrola zaskarżonego orzeczenia jest niemożliwa zarówno wówczas, gdy uzasadnienie nie zawiera wymaganych w art. 141 § 4 p.p.s.a. elementów, jak i wówczas gdy elementy te zostały sformułowane w sposób lakoniczny, niejasny lub nielogiczny. Ograniczenie się w uzasadnieniu wyroku do przytoczenia przepisu prawnego, czy też ogólnikowego powoływania się na poglądy doktryny i orzecznictwa, bez gruntownego odniesienia się do okoliczności konkretnego stanu faktycznego sprawy, nie może zastąpić opisu przebiegu operacji logicznej, której rezultatem jest przyjęta interpretacja i zastosowania konkretnego przepisu prawnego w okolicznościach ustalonego stanu faktycznego sprawy.
Podkreśla się również, że jeżeli w uzasadnieniu wyroku wojewódzki sąd administracyjny ogranicza się w dużym stopniu do powielenia stanowiska zajętego w sprawie przez organy administracji lub jego prostej akceptacji, nie służy to realizacji celów sądowej kontroli administracji publicznej. Jeżeli bowiem skarżący dowodząc swoich racji wspiera je określonym rodzajem wykładni przepisów prawa, to sąd powinien uczynić ją przedmiotem weryfikacji, dając temu stosowny wyraz w dostatecznie szczegółowym uzasadnieniu obejmującym istotne dla rozstrzygnięcia sprawy elementy jej stanu faktycznego i prawnego. Jej zaniechanie stanowi, zaś wadliwość polegającą na niedostatecznym wyjaśnieniu przez sąd administracyjny pierwszej instancji stanu faktycznego i prawnego rozpoznawanej sprawy, a więc uchybienie, które mogło mieć istotny wpływ na jej wynik. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazanym wyżej wymogom wyrok Sądu pierwszej instancji w pełni odpowiadał.
Przechodząc do oceny zarzutu podniesionego w pkt 2 petitum skargi kasacyjnej to wskazać należy, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, decyzja podlega uchyleniu, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tym samym naruszenie wskazanego przepisu będzie miało miejsce wówczas, gdy kontrolując legalność zaskarżonej decyzji sąd nie dostrzeże, że rozstrzygnięcie to narusza przepisy postępowania, bądź odnajdując te błędy prawne niewłaściwie oceni ich wpływ na wynik sprawy administracyjnej, przy czym w obu wypadkach ta wadliwość w rozumowaniu sądu musi mieć istotny wpływ na wynik sprawy sądowoadministracyjnej. Oznacza to, że gdyby organ nie naruszył prawa, to najprawdopodobniej zapadłaby decyzja o innej treści. Tylko bowiem takie naruszenia przepisów mogłyby uzasadniać zastosowanie przez Sąd pierwszej instancji środka przewidzianego w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Jednocześnie wskazać należy, że zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. nie został powiązany z jakimkolwiek naruszeniem przepisów proceduralnych, postawiono go zaś traktując jako odrębną i integralną podstawę kasacyjną. Tak przedstawione naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. mogłoby stanowić skuteczny samoistny zarzut tylko wówczas, gdyby sąd ten stwierdził naruszenie przepisów prawa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mimo tego nie spełnił dyspozycji tej normy prawnej i nie uchylił zaskarżonej decyzji. Decyzja została jednak przez Sąd Wojewódzki uchylona.
Ponadto przepis art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. nie jest, co do zasady, przepisem, który można naruszyć w toku postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż reguluje on sposób rozstrzygnięcia sprawy. Skuteczność skargi kasacyjnej w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego zależy zaś od wykazania, że sąd administracyjny popełnił błąd w procesie dochodzenia do rozstrzygnięcia, oceniając wadliwie przepisy regulujące materię lub tryb postępowania zakończonego wydaniem zaskarżonego aktu.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.