Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 7 stycznia 2010 r., sygn. akt V SA/Wa 1024/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę H. T. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] maja 2009 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania.
Sąd pierwszej instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia.
Decyzjami z dnia [...] grudnia 2004 r. i [...] lutego 2006 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w I. przyznał H. T. płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na lata 2004 - 2005, do powierzchni 29,23 ha, w wysokości po 5.232,17 zł za każdy rok (dalej: płatności ONW). W dniu [...] września 2006 r. H. T. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w I. akt notarialny z dnia [...] lipca 2005 r. (rep. [...]), na mocy którego przeniósł własność działek rolnych, do których przyznane zostały płatności ONW, na rzecz swojego syna. Na skutek wezwania do złożenia wyjaśnień, L. T. - syn skarżącego, złożył "Oświadczenie przejmującego działki rolne", z którego wynika, że przejął on gospodarstwo rolne ojca. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r., Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ustalił H. T. kwotę nienależnie pobranych płatności ONW w kwocie 10.464,34 zł., a następnie decyzją z dnia [...] maja 2009 r. utrzymał w mocy swoją decyzję, wskazując, że H. T. zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej na całej powierzchni objętej zobowiązaniem ONW, w związku z tym nie dotrzymał zobowiązania do prowadzenia takiej działalności przez okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności ONW.
Organ administracji podniósł, że zgodnie z § 9 ust. 2 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. Nr 73, poz. 657 ze zm., dalej:
Rozporządzenie z 14 kwietnia 2004 r.), w przypadku zaniechania działalności rolniczej na obszarach ONW w okresie objętym zobowiązaniem, o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 1 albo w § 7 ust. 1 pkt 2 lit. a, producent rolny zwraca całość płatności ONW, za cały okres jej pobierania, jeżeli zaniechanie nastąpiło na wszystkich działkach rolnych położonych na obszarze ONW. Ponadto organ administracji wskazał, że możliwość wyłączenia obowiązku zwrotu płatności ONW, w sytuacji zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej na skutek przeniesienia posiadania działek rolnych położonych na obszarze ONW, została wprowadzona przepisami § 1 pkt 2 rozporządzenia z 9 marca 2006 r. (Dz. U. Nr 42, poz. 278) i § 2 ust. 1 rozporządzenia z 25 kwietnia 2006 r. (Dz. U. Nr 75, poz. 522) zmieniającymi cyt. Rozporządzenie z 14 kwietnia 2004 r. Obowiązek zwrotu płatności w związku z zaniechaniem działalności rolniczej na obszarach ONW na skutek przeniesienia posiadania działek rolnych na rzecz innego podmiotu, został wyłączony również w przypadkach, w których przeniesienie posiadania nastąpiło przed wejściem w życie przepisów powyższej nowelizacji, a producent rolny złożył kierownikowi biura powiatowego ARiMR oświadczenie przejmującego działki rolne, w terminie 60 dni od dnia wejścia w życie znowelizowanych przepisów, tj. od 4 maja do 3 lipca 2006r. H. T. we wskazanym terminie nie złożył takiego oświadczenia.
Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. wniósł H. T., zarzucając naruszenie przepisów procedury administracyjnej, a w szczególności art. 7 - 10 k.p.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę H. T. uznając, że prawidłowo został on zobowiązany przez organ do zwrotu całości płatności ONW, ponieważ zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej na działkach położonych na obszarze ONW w okresie objętym zobowiązaniem. Skarżący przeniósł działki objęte wnioskami ONW na nabywcę, jednak przejmujący działki złożył zobowiązanie do kontynuowania działalności rolniczej dopiero 16 września 2006 r., a więc po terminie wynikającym z § 2 ust 1 cyt. rozporządzenia z dnia 25 kwietnia 2006 r. Zdaniem Sądu pierwszej instancji niezasadny jest też zarzut dotyczący poinformowania organu administracji o przeniesieniu działek na syna i nie odnotowaniu tego faktu przez ten organ. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że zasady zwrotu płatności wynikają z powszechnie obowiązujących przepisów prawa i jako takie powinny być zainteresowanym znane. Skarżący składając wniosek o przyznanie dofinansowania zobowiązał się między innymi do niezwłocznego informowania na piśmie organu o
Sygn. akt II GSK 456/10 każdej zmianie powstałej w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia przyznania płatności, a w szczególności jeśli zmiana dotyczy wykorzystywania gruntów rolnych, wielkości powierzchni upraw, przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego. Skarżący nie przedstawił dowodów potwierdzających niezwłoczne poinformowanie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o przeniesieniu posiadania działek objętych wsparciem finansowym. Jedynym dokumentem świadczącym o przeniesieniu posiadania jest oświadczenie skarżącego wraz z aktem notarialnym z dnia 27 lipca 2005 r, które wpłynęło do ARIMR w dniu 13 września 2006 r. (w odpowiedzi na wezwanie do złożenia wyjaśnień z dnia 30 sierpnia 2006 r.) oraz złożone 18 września 2006 r. w Biurze Powiatowego ARiMR w I. oświadczenie L. T. (syna skarżącego), w którym stwierdza on, iż brak złożenia oświadczenia o przejęciu zobowiązań ONW wynika z jego niewiedzy o takiej możliwości i nieświadomości dotyczącej terminów, w których to oświadczenie powinno zostać złożone.
Tym samym Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżący poinformował organ o przeniesieniu posiadania dopiero po kilkunastu miesiącach od jego dokonania, a wniosek nabywcy o przejęciu po zbywcy zobowiązań ONW został złożony po upływie terminu wskazanego w cyt. rozporządzeniu z 25 kwietnia 2006 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich. W ocenie Sądu pierwszej instancji uznać należało, że organy administracji działały zgodnie z zasadą praworządności i na podstawie obowiązujących przepisów prawa, a ocena zebranych w sprawie dowodów znalazła swój wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, która zdaniem tego Sądu jest prawidłowa.
Skargę kasacyjną od wyroku Sądu pierwszej instancji wniósł H. T. i zaskarżając to rozstrzygnięcie w całości, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku.
Zaskarżonemu wyrokowi wnoszący skargę kasacyjną zarzucił:
- 1. naruszenie prawa materialnego tj. § 9 ust. 3 pkt 1 lit. a rozporządzenia z 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich, przez jego niezastosowanie,
- 1. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
- 2. Sygn. akt II GSK 456/10
* art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), w zw. z art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak uchylenia zaskarżonej decyzji pomimo naruszenia przez organ administracji publicznej obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego istotnego dla rozstrzygnięcia,
* art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 2 i art. 64 Konstytucji RP poprzez niewłaściwą realizację funkcji kontrolnej sądu wynikającą z niedostrzeżenia niekonstytucyjności rozporządzenia z 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wnoszący skargę kasacyjną wyeksponował nieuwzględnienie przez Sąd pierwszej instancji faktu, że powiadomił on organ o zawarciu aktu notarialnego, na mocy którego przekazał gospodarstwo rolne na rzecz syna, co miało miejsce około 7 dni po sporządzeniu aktu notarialnego, gdy H. T. stawił się wraz z synem w Agencji, gdzie jej pracownik został o wszystkim poinformowany i udostępniono mu akt notarialny. W ocenie autora kasacji, nie jest winą rolnika, że wówczas w urzędzie nie odnotowano okoliczności niezwłocznego powiadomienia organu o przeniesieniu posiadania gospodarstwa rolnego i nie może to wpływać ujemnie na skarżącego, który dopełnił stosownego obowiązku.
Ponadto autor kasacji podniósł, ze Sąd pierwszej instancji naruszył prawo materialne, gdyż nie zastosował § 9 ust. 3 pkt 1 lit. a cyt. rozporządzenia z 14 kwietnia 2004 r., zgodnie z którym płatność ONW nie podlega zwrotowi, jeżeli zaniechanie działalności rolniczej na działkach rolnych położonych na obszarze ONW w okresie objętym zobowiązaniem, nastąpiło na skutek długotrwałej niezdolności do pracy producenta rolnego. Przepis ten winien był być zastosowany w sprawie, ponieważ skarżący z powodu choroby nie mógł dłużej prowadzić gospodarstwa rolnego i przekazał je synowi. Wnoszący skargę kasacyjna stwierdził także, że w sprawie zaistniały podstawy do odmowy zastosowania cyt. rozporządzenia z 14 kwietnia 2004 r. z uwagi na jego niekonstytucyjność w zakresie konieczności zwrotu płatności pobranych przez skarżącego. Niekonstytucyjność ta polega na tym, że w dacie zawarcia aktu notarialnego, przenoszącego własność
Sygn. akt II GSK 456/10 działek rolnych należących do skarżącego na rzecz jego syna, rozporządzenie to nie przewidywało możliwości zatrzymania płatności ONW w przypadku zaniechania prowadzenia działalności rolniczej na skutek przeniesienia posiadania działek rolnych położonych na obszarze o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Brak takiej regulacji świadczy o nadmiernej ingerencji w prawo własności naruszającej jego istotę, gdyż wprowadza nieprzewidziany w ustawie zakaz rozporządzenia nieruchomościami stanowiącymi działki rolne.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł o jej oddalenie
Naczelny Sąd Administracyjny, zważył co następuje.
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami - dalej jako: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania sądowego. Zakres rozpoznania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny jest więc ograniczony do zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej, poza nieważnością postępowania sądowego, która w sprawie niniejszej nie zachodzi.
W pierwszej kolejności ocenić należy zarzut naruszenia przepisów postępowania, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 do 10, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez brak uchylenia zaskarżonej decyzji pomimo naruszenia przez organ administracji publicznej obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego istotnego dla rozstrzygnięcia.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela tego zarzutu. Przede wszystkim należy zauważyć, że wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, Sąd pierwszej instancji, dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, nie stwierdził naruszenia przez organy administracji publicznej przepisów postępowania, mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a wyrażona w tym zakresie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku ocena jest prawidłowa. Zauważyć należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny wszechstronnie odniósł się do istotnej zdaniem autora skargi kasacyjnej okoliczności, jakoby H. T. niezwłocznie
Sygn. akt II GSK 456/10 zawiadomił Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w I. o zawarciu w dniu 27 lipca 2005 r. umowy o dożywocie, którą przeniósł własność nieruchomości rolnej na rzecz swego syna – L. T. Sąd pierwszej instancji słusznie podniósł, że H. T. nie przedstawił dowodów potwierdzających okoliczność, jakoby niezwłocznie powiadomił on organ administracji o zawarciu wskazanej umowy, co oznacza, iż stosowne powiadomienie dokonane zostało poprzez złożenie oświadczenia skarżącego wraz z aktem notarialnym z dnia 27 lipca 2005 r., które wpłynęło do ARIMR w dniu 13 września 2006 r. Co więcej, oświadczenie syna skarżącego –L. T., określone w § 2 ust. 1 cyt. rozporządzeniu z 25 kwietnia 2006 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich, o kontynuowaniu działalności rolniczej do końca okresu objętego zobowiązaniem przyjętym przez H. T., złożone zostało w dniu 20 lutego 2008 r., a więc z oczywistym uchybieniem terminowi do jego złożenia, który upłynął w dniu 3 lipca 2006 r. - § 2 ust. 1 tego rozporządzenia.
W tym stanie rzeczy podzielić więc należy ocenę, wyrażoną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, o braku podstaw do zakwestionowania legalności procesu ustalania stanu faktycznego przez organy administracji.
Naczelny Sąd Administracyjny zauważa ponadto, że gdyby nawet wykazano w toku postępowania administracyjnego, iż H. T. w terminie 7 dni - jak podnosi autor skargi kasacyjnej - zawiadomił Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w I. o zawarciu w dniu 27 lipca 2005 r. umowy o dożywocie, to okoliczność ta, w stanie prawnym wówczas obowiązującym, nie miałaby żadnego znaczenia. Przypomnieć bowiem należy, że prawodawca, dopiero z mocy § 2 ust. 1 cyt. rozporządzenia z 25 kwietnia 2006 r. wyłączył obowiązek zwrotu udzielonej pomocy finansowej w przypadku zaniechania działalności rolniczej na skutek przeniesienia posiadania działek rolnych na rzecz innego podmiotu, dokonanego przed dniem 4 maja 2006 r., a regulacja ta weszła w życie z tym właśnie dniem. W tej sytuacji, jedyną prawnie dopuszczalną możliwością skorzystania przez H. T. z uprawnienia wynikającego z § 9 ust. 2a pkt 2 cyt. rozporządzenia z 14 kwietnia 2004 r. i w konsekwencji ustania obowiązku zwrotu płatności ONW, było skuteczne złożenie przez niego, w terminie 60 dni od daty
Sygn. akt II GSK 456/10 wejścia w życie cyt. rozporządzenia z 25 kwietnia 2006 r., oświadczenia jego syna o odpowiedni kontynuowaniu działalności rolniczej, co bezspornie nie miało miejsca.
Nie jest uzasadniony zarzut naruszenia naruszenie prawa materialnego tj. § 9 ust. 3 pkt 1 lit. a cyt rozporządzenia z 14 kwietnia 2004 r. Zgodnie z tym przepisem, płatność ONW nie podlega zwrotowi, jeżeli zaniechanie działalności rolniczej na działkach rolnych położonych na obszarze ONW w okresie objętym zobowiązaniem, nastąpiło na skutek długotrwałej niezdolności do pracy producenta rolnego. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że autor skargi kasacyjnej pominął istotną w tym zakresie okoliczność, iż skarżący na żadnym etapie postępowania nie podjął nawet próby udowodnienia okoliczności, jakoby zaniechanie przez niego działalności rolniczej nastąpiło na skutek jego długotrwałej niezdolności do pracy. Przede wszystkim jednak organy administracji okoliczności tej nie badały, bowiem H. T. zaniechał działalności rolniczej nie na skutek długotrwałej niezdolności do pracy, lecz na skutek przeniesienia posiadania działek rolnych położonych na obszarze ONW, w wyniku zawarcia w dniu 27 lipca 2005 r. umowy o dożywocie, przenoszącej własność nieruchomości rolnej na rzecz swego syna.
Wojewódzki Sąd Administracyjny nie naruszył także art. 1 § 2 cyt. ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych w zw. z art. 2 i art. 64 Konstytucji RP. Autor skargi kasacyjnej wywodzi w tym zakresie, że niekonstytucyjność cyt. rozporządzenia z 14 kwietnia 2004 r. polega na tym, że w dacie zawarcia aktu notarialnego, przenoszącego własność działek rolnych należących do skarżącego na rzecz jego syna, rozporządzenie to nie przewidywało możliwości zatrzymania płatności ONW w przypadku zaniechania prowadzenia działalności rolniczej na skutek przeniesienia posiadania działek rolnych położonych na obszarze o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Brak takiej regulacji świadczy o nadmiernej ingerencji w prawo własności naruszającej jego istotę, gdyż wprowadza nieprzewidziany w ustawie zakaz rozporządzenia nieruchomościami stanowiącymi działki rolne. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza jednak, że cyt. rozporządzenia z 14 kwietnia 2004 r. określa szczegółowe warunki i tryb udzielania, wstrzymywania, zwracania i zmniejszania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, a zawarte w nim przepisy nie zawierają norm ingerujących w prawa własności, a w szczególności wprowadzających zakaz rozporządzania nieruchomościami. Za takie bowiem nie można uznać przepisy
Sygn. akt II GSK 456/10 regulujące obowiązki beneficjentów środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. Nr 229, poz. 2273 oraz z 2004 r. Nr 42, poz. 386).
Z tych wszystkich względów oraz na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.