Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 30 września 2009 r. o sygn. akt VI SA/Wa 1010/09 uwzględnił skargę A. N. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku konkursowego na aplikację radcowską i uchylił zaskarżony akt.
Sąd I instancji orzekł w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Artur Nowodworski, dalej jako skarżący, w dniu 20 września 2008 r. przystąpił do egzaminu konkursowego na aplikację radcowską przed Komisją Egzaminacyjną do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w Sz. Uchwałą nr [...] podjętą w dniu 21 września 2008 r. ww. Komisja ustaliła negatywny wynik egzaminu. Skarżący uzyskał bowiem z testu wyboru 189 punktów, a zgodnie z treścią art. 339 ust. 3 ustawy o radcach prawnych pozytywny wynik z egzaminu konkursowego uzyskuje kandydat, który otrzymał z testu co najmniej 190 punktów.
Od uchwały nr [...] skarżący złożył odwołanie do Ministra Sprawiedliwości, w którym podniósł, że pytania nr 14, 97, 98, 225, 206 zostały sformułowane nieprecyzyjnie i wadliwie co nie pozwalało na udzielenie jednej poprawnej odpowiedzi.
Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia 24 marca 2009 r., Nr DNAP-II-6111-307/08/EW na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 3310 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 123, poz. 1059) utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ stwierdził, że egzamin został przeprowadzony zgodnie z wymogami ustawy i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania Komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej i odwoływania jej członków oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzenia egzaminu konkursowego i radcowskiego. Minister Sprawiedliwości powtórnie przeliczył uzyskane przez skarżącego punkty i nie stwierdził, aby doszło do jakichkolwiek w tym względzie uchybień. Skarżący uzyskał z egzaminu 189 punktów, a więc poniżej wymaganej ustawowo ilości 190 punktów.
Organ odwoławczy dokonał analizy zakwestionowanych przez skarżącego pytań testowych i stwierdził, że sposób ich sformułowania oraz zaproponowane w kluczu odpowiedzi na te pytania nie budzą jakichkolwiek wątpliwości interpretacyjnych.
Na powyższą decyzję A. N. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. Sąd I instancji uwzględnił skargę jednakże z innych powodów niż podniesione w skardze. Sąd I instancji powołując się na treść art. 339 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 1059 ze zm.) podkreślił, że pytania testowe powinny być zredagowane w sposób niebudzący wątpliwości co do tego, iż możliwa jest tylko jedna prawidłowa odpowiedź przy czym, zdaniem Sądu, pytania powinny ograniczać się do zagadnień nie budzących rozbieżności w doktrynie czy orzecznictwie. Zdaniem Sądu I instancji tych wymogów nie spełnia pytanie nr 100, którego treść jest następująca: "Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, jeżeli strona wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji, nie dołączając jednocześnie do wniosku samej apelacji:
A. sąd odrzuci wniosek o przywrócenie terminu,
B. sąd oddali wniosek o przywrócenie terminu,
C. przewodniczący wzywa stronę do uzupełnienia tego braku w terminie tygodniowym pod rygorem zwrotu wniosku".
Skarżący udzielił na to pytanie odpowiedzi "A", natomiast według klucza odpowiedzi, prawidłowa jest odpowiedź "C", która wynika z przepisów art. 169 § 3 k.p.c. w zw. z art. 130 § 1 k.p.c.
W ocenie Sądu I instancji wymienione przepisy nie dają odpowiedzi, że niedokonanie czynności procesowej stanowi brak formalny wniosku o przywrócenie terminu. Zgodnie z art. 169 § 3 k.p.c. równocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu strona powinna dokonać czynności procesowej". Natomiast w myśl art. 130 § 1 k.p.c. zd. 1 jeżeli pismo procesowe nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych lub jeżeli od pisma nie uiszczono należnej opłaty, przewodniczący wzywa stronę, pod rygorem zwrócenia pisma, do poprawienia, uzupełnienia lub opłacenia go w terminie tygodniowym.
W ocenie Sądu I instancji niedołączenie apelacji jest brakiem formalnym wniosku. Sąd I instancji zaznaczył, że to dopiero orzecznictwo Sądu Najwyższego przesądziło, iż niedopełnienie przez składającego wniosek o przywrócenie terminu wymagań przewidzianych w art. 169 § 3 k.p.c. stanowi brak formalny, którego uzupełnienie powinien przewodniczący zarządzić w trybie przewidzianym w art. 130 k.p.c. (por. 1CZ 238/54 z dnia 18 października 1954 r., OSNCP 1955/2/44 i 2CR 119/58 z dnia 1 września 1958 r., Preis 1960/2/407).
W odniesieniu do pozostałych pytań zakwestionowanych przez skarżącego o nr 206, nr 225, nr 97, 98 i 14 Sąd I instancji stwierdził, że organ w sposób wszechstronny ustosunkował się do zarzutów podniesionych w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej nr [...] z dnia 21 września 2008 r. w tym zakresie. Minister Sprawiedliwości przedstawił obowiązujący w tej materii stan prawny oraz wyjaśnił skarżącemu powody nieprawidłowości udzielonych odpowiedzi na wymienione pytania. Według Sądu I instancji pytania te oparte były na przepisach prawa i zostały sformułowane jednoznacznie, zaś wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna była poprawna.
Od powyższego wyroku Sądu I instancji Minister Sprawiedliwości wniósł skargę kasacyjną, w której na podstawie art. 174 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie tj. art. 339 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.) polegające na wadliwym przyjęciu, że pytanie nr 100 egzaminu konkursowego nie spełnia wymagań, o jakich mowa w treści tego przepisu, podczas gdy pytanie to jest w pełni zgodne z przepisami przywołanej ustawy o radcach prawnych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Minister Sprawiedliwości podkreślił, że dokonał szczegółowej analizy przekazanego przez Komisję Egzaminacyjną testu i karty odpowiedzi, protokołu komisji, jak i pozostałych dokumentów związanych ze sprawą i stwierdził, że egzamin konkursowy został przeprowadzony zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Analiza testu egzaminacyjnego oraz merytoryczne sprawdzenie pytań testowych wykazało, że wszystkie pytania w tym pytanie nr 100 mieszczą się w zakresie przedmiotowym egzaminu i zostały sformułowane w sposób jednoznaczny zaś wśród propozycji odpowiedzi tylko jedna była wyłącznie poprawna.
Skarżący organ nie zgodził się ze stanowiskiem Sądu I instancji odnośnie wadliwości pytania nr 100. Zaznaczył, że przytoczone w tej kwestii przez Sąd I instancji orzecznictwo Sądu Najwyższego nie ma charakteru prawotwórczego. Zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie bezsporne jest, że możliwość wezwania strony do uzupełnienia wniosku o przywrócenie terminu jest dopuszczalne. Zatem pytanie nr 100 dotyczy zagadnienia prawnego, które nie budzi jakichkolwiek wątpliwości interpretacyjnych. Powołanie się przez Sąd I instancji na orzecznictwo Sądu Najwyższego sprzed ponad 50 lat wskazuje na to, iż kwestia prawna będąca przedmiotem pytania nr 100 jest oczywista.
Mając na uwadze powyższe, Minister Sprawiedliwości wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie jest zasadna i podlega oddaleniu.
W szczególności należy podkreślić, że zgodnie z treścią art.174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153, poz.1270 ze zm.) dalej jako p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art.183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania.
Wobec takich regulacji poza sporem winna pozostawać okoliczność, iż wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, a uzasadnione jest odniesienie się do poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych.
Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie została oparta na podstawie kasacyjnej wymienionej w art.174 pkt 1 p.p.s.a. W ramach tej podstawy kasacyjnej strona wnosząca skargę kasacyjną zarzuciła Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie art.339 ust.1 ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych poprzez wadliwe przyjęcie, że pytanie numer 100 testu egzaminu konkursowego na aplikację radcowską nie spełniało wymogów o jakich mowa w treści w/w przepisu prawa.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w zaskarżonym wyroku nie doszło do naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 339 ust.1 ustawy o radcach prawnych. Niewątpliwie uzasadnienie podstaw kasacyjnych polega na wykazaniu przez autora skargi kasacyjnej, że stawiane przez niego zarzuty mają usprawiedliwioną podstawę i zasługują na uwzględnienie. W tym miejscu należy więc przypomnieć, że uzasadniając zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, iż sąd błędnie określił podstawę orzekania lub stosując wybrany przepis popełnił błąd w subsumcji czyli, że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa.
W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi ponadto w uzasadnieniu, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia bądź jak powinien być stosowany konkretny przepis prawa ze względu na stan faktyczny sprawy, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu - dlaczego powinien być zastosowany.
Odwołując się do treści art.339 ust.1 ustawy o radcach prawnych wskazać należy, że w dacie przeprowadzenia egzaminu przepis ten przewidywał, iż "Egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt". Podkreślić więc należy, że stosownie do treści przytoczonego wyżej przepisu prawa, nie jest dopuszczalne formułowanie pytań zawierających propozycje więcej niż jednej prawidłowej odpowiedzi w nawiązaniu do spornych w orzecznictwie i doktrynie problemów. Nadto należy stwierdzić, że nie można również konstruować pytań w ten sposób aby prawidłowa odpowiedź na pytanie była uzależniona od przyjęcia dodatkowych założeń pominiętych lub nieprecyzyjnie wyrażonych w pytaniu.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko zajęte przez Sąd I instancji wskazujące na nieprawidłową redakcję pytania numer 100, dotyczącego skutków prawnych złożenia wniosku o przywrócenie terminu bez jednoczesnego wniesienia apelacji. Trafnie podniósł Sąd I instancji, że z treści przepisów powołanych w tzw. kluczu odpowiedzi, to jest art.130 § 1 k.p.c. i art.169 § k.p.c., nie wynika w sposób jednoznaczny, aby niedołączenie do takiego wniosku przez pełnomocnika samej apelacji mogło być traktowane jako brak formalny podlegający uzupełnieniu w trybie przewidzianym dla uzupełnienia pism procesowych. Poza sporem winna pozostawać okoliczność, że dopiero orzecznictwo Sądu Najwyższego przesądziło o tym, że niedopełnienie przez składającego wniosek o przywrócenie terminu wymagań, o których mowa w art.169 § 3 k.p.c. stanowi brak formalny, którego uzupełnienie powinien Przewodniczący zarządzić w trybie przewidzianym w art.130 k.p.c.
Należy więc przypomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny konsekwentnie stoi na stanowisku, że pytania na egzaminie konkursowym na aplikację powinny być skonstruowane w sposób możliwie precyzyjny, w szczególności pytania te (oraz podane w nich trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna winna być prawidłową) powinny być sformułowane w sposób jasny, jednoznaczny i nie budzący żadnych wątpliwości. Ponadto sposób sformułowania pytań testowych nie może wprowadzać w błąd uczestników konkursu, zaś sposób ich redagowania powinien być tak samo precyzyjny, jak precyzja, której wymaga się od kandydatów na aplikanta (vide wyrok NSA z 19.11.2008 r. II GSK 641/08, wyrok NSA z 7.12.2010 r. II GSK 1038/09- Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W tym stanie rzeczy jeżeli w wyniku zakwestionowania omówionego wyżej pytania testowego skarżący uzyskałby 190 punktów, trafnie Sąd I instancji uchylił zaskarżoną decyzję, gdyż skarżący spełnił warunki przewidziane w art.339 ust.3 ustawy o radcach prawnych dla pozytywnego wyniku egzaminu konkursowego.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art.184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.