Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 27 grudnia 2012 r., sygn. akt II SA/Go 780/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej powoływanej jako "p.p.s.a."), uwzględnił skargę A. F., uchylając zaskarżoną decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] (dalej: Dyrektor OR ARiMR) z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...], która utrzymywała w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. o odmowie przyznania A. F. wszystkich płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2011 r. Ponadto Sąd zasądził od Dyrektora OR ARiMR na rzecz skarżącej 457 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Sąd pierwszej instancji wskazał w swoim rozstrzygnięciu ustalenia faktyczne i stanowisko organów administracji orzekających w sprawie. Organy te stwierdziły, że A. F. złożyła wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2011 r. Wniosek ten dotyczył gruntów stanowiących odrębny majątek wnioskodawczyni (strona wraz z małżonkiem zawarli w 2004 r. umowę o rozdzielności majątkowej małżeńskiej). W toku postępowania administracyjnego organ I instancji ustalił, że A. F. nie została wpisana do ewidencji producentów i nie posiada numeru ewidencyjnego nadanego zgodnie z ustawą z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76 ze zm.; dalej powoływana jako "ustawa o krajowym systemie ewidencji producentów"), przy czym wpis taki (dokonany za zgodą A. F.) posiadał małżonek strony - J. F. Jednocześnie w równolegle prowadzonym postępowaniu organ umorzył postępowanie w sprawie dotyczącej wniosku A. F. o zmianę wpisu do ewidencji producentów.
Organ I instancji uznał, że brak wpisu wnioskodawcy do ewidencji producentów oznacza, iż nie została spełniona przesłanka przyznania płatności określona w art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (tekst jednolity: Dz. U. z 2008 r. Nr 170, poz. 1051 ze zm.). W konsekwencji Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. odmówił A. F. przyznania wnioskowanych płatności, zaś Dyrektor OR ARiMR - po rozpatrzeniu odwołania strony - decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
Odnosząc się do kwestii wpisu wnioskodawczyni do ewidencji producentów, organ odwoławczy powołał się na treść art. 12 ust. 4 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów i stwierdził, że przepis ten obliguje do nadania numeru identyfikacyjnego jednemu ze współmałżonków, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego współmałżonków. Zatem nawet posiadanie odrębnego gospodarstwa rolnego ze strony współmałżonka producenta rolnego, który jest wpisany do ewidencji producentów i legitymuje się numerem identyfikacyjnym, nie uprawnia współmałżonka posiadającego oddzielne gospodarstwo rolne (jako jego majątek osobisty) do ubiegania się o wpis do ewidencji producentów i nadania numeru identyfikacyjnego.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji, decyzja Dyrektora OR ARiMR naruszyła prawo w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego.
Sąd wskazał, że zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy miała wykładnia przepisów ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów. Stwierdził, że art. 12 ust. 4 tej ustawy obliguje do nadania numeru identyfikacyjnego jednemu ze współmałżonków, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego współmałżonków. Jednakże nadanie jednego numeru identyfikacyjnego nie może prowadzić do pozbawienia małżonka, który wyraził zgodę na ten techniczny tryb prawa do uzyskania płatności, o których mowa w art. 7 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.
Z uwagi na to Sąd pierwszej instancji uznał, że skoro nie jest możliwe nadanie skarżącej (jako producentowi posiadającemu odrębne gospodarstwo rolne) nowego numeru identyfikacyjnego (bowiem w przypadku współmałżonków nadaje się numer identyfikacyjny jednemu z nich), to nie można przyjąć, iż skarżąca nie posiada żadnego numeru identyfikacyjnego, gdyż numer taki posiada jej mąż i rozliczenie działek rolnych wymienionych we wniosku skarżącej o przyznanie płatności powinno nastąpić w oparciu o nadany numer identyfikacyjny małżonka.
Sąd zobligował organ administracji, by przy ponownym rozpatrywaniu sprawy uwzględnił kwestię, że skarżącej - posiadającej już numer identyfikacyjny producenta rolnego (wspólny dla małżonków) - nie może zostać nadany kolejny taki numer, z uwagi na treść art. 12 ust. 1 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów.
Skargę kasacyjną od wyroku Sądu pierwszej instancji złożył Dyrektor OR ARIMR. Organ administracji zaskarżył to orzeczenie w całości. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Strona wnosząca skargę kasacyjną zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi:
- 1) naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w związku z art. 12 ust. 4 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów - poprzez uznanie, że w przypadku małżonków, którym nadano jeden numer identyfikacyjny, małżonek, który wyraził co do drugiego zgodę na wpisanie do ewidencji producentów i nadanie numeru identyfikacyjnego ma prawo złożyć w danym roku osobny wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich, podczas gdy prawidłowa wykładnia i zastosowanie cytowanych przepisów wskazuje, że wniosek o przyznanie płatności powinien zostać złożony tylko przez tego z małżonków, któremu został nadany numer identyfikacyjny za zgodą współmałżonka, a we wniosku należy zadeklarować grunty rolne użytkowane rolniczo (posiadane) przez oboje małżonków, a w sytuacji złożenia oddzielnych wniosków przez każdego z małżonków, wniosek złożony przez osobę nie posiadającą wpisu do ewidencji producentów, musi skutkować wydaniem decyzji o odmowie przyznania płatności bezpośrednich z uwagi na nie spełnienie warunku określonego w art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego,
- 2) naruszenie przepisów postępowania - art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 153 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez brak wskazania w uzasadnieniu wyroku uchylającego decyzję administracyjną naruszonych przez organ innych przepisów postępowania, pozbawiający organ administracji publicznej w szczególności możliwości odniesienia się do tych naruszeń w skardze kasacyjnej, jak również uniemożliwienie przez to realizacji wskazówek co do kierunku dalszego prowadzenia postępowania administracyjnego.
W uzasadnieniu autor skargi kasacyjnej stwierdził w szczególności, że prawidłowa wykładnia i zastosowanie art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego wskazuje, iż w danym roku składa się jeden wniosek pomocowy. Małżonkiem uprawnionym do złożenia takiego wniosku jest ten, który został za zgodą drugiego małżonka wpisany do ewidencji producentów i nadano mu numer identyfikacyjny. We wniosku małżonek taki powinien zgłosić wszystkie grunty rolne uprawnione do uzyskania płatności będące w posiadaniu obojga małżonków. W przypadku złożenia odrębnych wniosków przez oboje małżonków (tak, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie) wniosek złożony przez osobę nie posiadającą wpisu do ewidencji producentów musi skutkować wydaniem decyzji o odmowie przyznania płatności bezpośrednich z uwagi na niespełnienie wymogu określonego we wspomnianym przepisie.
Autor skargi kasacyjnej stwierdził ponadto, że mimo wskazania w podstawie prawnej rozstrzygnięcia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., Sąd pierwszej instancji nie skonkretyzował w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przepisów postępowania naruszonych przez organ. Takie działanie Sądu uniemożliwiło skuteczne zaskarżenie rozstrzygnięcia WSA w tym zakresie, a ponadto utrudni (bądź nawet uniemożliwi) zastosowanie się przez organ do wskazań Sądu co do dalszego prowadzenia postępowania.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną A. F. (reprezentowana przez radcę prawnego) wniosła o oddalenie środka odwoławczego organu administracji, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
Wnioski te pełnomocnik A. F. podtrzymał również na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Na wstępie rozważań wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują.
Granice rozpoznania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny autor skargi kasacyjnej wyznaczył poprzez zarzucenie Sądowi pierwszej instancji naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 153 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., a także art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w związku z art. 12 ust. 4 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów. Uchybienie tym przepisom miało polegać na: 1) braku wskazania w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku uchybień proceduralnych, jakich miał dopuścić się organ administracji, 2) uznaniu, że w przypadku małżonków, którym nadano jeden numer identyfikacyjny, małżonek, który wyraził co do drugiego zgodę na wpisanie do ewidencji producentów i nadanie numeru identyfikacyjnego ma prawo złożyć w danym roku osobny wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich.
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżony wyrok mimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.
Autor skargi kasacyjnej trafnie zarzucił, że Sąd pierwszej instancji naruszył art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 153 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., jednak uchybienie to nie miało - w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - istotnego wpływu na wynik sprawy.
W art. 141 § 4 p.p.s.a. zostały określone niezbędne elementy, jakie powinno zawierać uzasadnienie wyroku, a mianowicie: zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, a jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. zasadniczo w sytuacji, gdy nie zawiera stanowiska odnośnie do stanu faktycznego przyjętego jako podstawa zaskarżonego rozstrzygnięcia, jak również, gdy sporządzone jest w sposób uniemożliwiający instancyjną kontrolę zaskarżonego wyroku.
W podstawie prawnej zaskarżonego wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., co wskazywałoby, że powodem uchylenia decyzji Dyrektora OR ARiMR było zarówno naruszenie prawa materialnego, jak i przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Tymczasem - jak trafnie podniósł autor skargi kasacyjnej - w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie wskazano jakichkolwiek przepisów postępowania, które miały zostać naruszone przez organ. Zauważyć jednak należy, że w żadnym miejscu uzasadnienia Sąd pierwszej instancji nie zakwestionował ustaleń faktycznych poczynionych przez organy administracji w niniejszej sprawie, ani nie zarzucił jakichkolwiek błędów w prowadzeniu postępowania administracyjnego. Uzasadniając stanowisko, że zaskarżona decyzja Dyrektora OR ARiMR narusza prawo w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego, Sąd pierwszej instancji wskazał wyłącznie na naruszenie przez organ odwoławczy prawa materialnego, a następnie zobowiązał organ, by przy ponownym rozpoznawaniu sprawy uwzględnił "powyższe uwagi", czyli wykładnię prawa materialnego zaprezentowaną w uzasadnieniu wyroku.
W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Sąd pierwszej instancji omyłkowo powołał w podstawie prawnej rozstrzygnięcia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., co było wprawdzie naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a., ale niemajacym istotnego wpływu na treść rozstrzygnięcia. Z tego względu nie można natomiast uznać, że w okolicznościach niniejszej sprawy organ administracji nie byłby w stanie przy ponownym rozpoznawaniu sprawy wykonać obowiązków wynikających z treści art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.
Ocena zarzutu dokonania przez Sąd pierwszej instancji błędnej wykładni art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego wymaga poczynienia wpierw uwag natury ogólnej, odnoszących się do przyznawania pomocy w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Stwierdzić zatem należy, że płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego zostały uregulowane na poziomie unijnym w rozporządzeniu nr 73/2007. Uwzględniając zawarte w tym akcie prawnym (art. 2 lit. a, c oraz d) definicje terminów "rolnik", "płatność bezpośrednia" i "działalność rolnicza", stwierdzić należy, że podmiotem uprawnionym do ubiegania się o płatność w ramach któregokolwiek z systemów wsparcia określonych w tym rozporządzeniu jest osoba fizyczna (lub prawna lub grupa osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego), której gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty oraz która prowadzi działalność rolniczą, czyli produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, włączając w to zbiory, dojenie, chów zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich, lub utrzymywanie gruntów w dobrej kulturze rolnej.
W przepisach rozdziału 4 omawianego rozporządzenia na Państwa Członkowskie zostały nałożone obowiązki związane z ustanowieniem i prowadzeniem zintegrowanego systemu administrowania i kontroli, obejmującego elementy określone w art. 15 ust. 1 rozporządzenia, w szczególności jednolity system rejestrowania tożsamości każdego rolnika, który składa wniosek o pomoc. Celem tegoż zintegrowanego systemu administrowania i kontroli jest przede wszystkim ochrona interesów finansowych Unii Europejskiej. Jednolity system rejestrowania tożsamości każdego rolnika - jako jeden z elementów systemu zintegrowanego - służy umożliwieniu skutecznej kontroli oraz zapobieganiu składaniu wniosków o przyznanie pomocy w różnych agencjach jednego państwa członkowskiego, a także ma gwarantować jednoznaczną identyfikację odnośnie do wszystkich wniosków o przyznanie pomocy złożonych przez jednego rolnika (zob. pkt 6 preambuły oraz art. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina - Dz. Urz. UE L 316 z dnia 2 grudnia 2009 r., s. 65).
Wspomniane cele wynikające z przepisów unijnych polski ustawodawca realizuje w przepisach ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów. Krajowy system ewidencji składa się z: ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych, ewidencji wniosków o przyznanie płatności, systemu identyfikacji działek rolnych oraz dokumentacji związanej ewidencji i systemu (art. 4 ustawy). Ewidencja producentów zawiera m.in. numer identyfikacyjny producenta (art. 7 ustawy), który jest nadawany wraz z wpisem do tej ewidencji (art. 12 ust. 1 ustawy). Z treści art. 12 ust. 4 ustawy o ewidencji producentów wynika natomiast, że w przypadku małżonków nadaje się jeden numer identyfikacyjny - temu z małżonków, co do którego współmałżonek wyraził pisemną zgodę. Przepis ten wyklucza zatem możliwość wpisania do ewidencji producentów osoby fizycznej spełniającej kryteria uznania jej za producenta rolnego i pozostającej w związku małżeńskim, jeśli jej współmałżonek jest już wpisany do ewidencji producentów.
Wyrokiem z dnia 3 grudnia 2013 r., sygn. akt P 40/12, Trybunał Konstytucyjny uznał, że art. 12 ust. 4 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów w zakresie, w jakim nie przewiduje dopuszczalności nadania osobnych numerów identyfikacyjnych każdemu z małżonków, w sytuacji gdy istnieje między nimi rozdzielność majątkowa i posiadają odrębne gospodarstwa rolne - jest niezgodny z art. 32 ust. 1 w związku z art. 18 Konstytucji RP, a także określił, że wspomniany przepis ustawowy traci moc obowiązującą z upływem 18 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu tego orzeczenia Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że hipoteza art. 12 ust. 4 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów opiera się na niewłaściwym założeniu, że małżonkowie zawsze prowadzą wspólnie gospodarstwo rolne. Kwestionowany przepis różnicuje sytuację posiadaczy gospodarstw rolnych, którzy pozostają w związku małżeńskim, i posiadaczy, którzy nie pozostają w związku małżeńskim, a także różnicuje sytuację samych małżonków, z których tylko jedno jest wpisane do ewidencji producentów.
Zdaniem Trybunału, takie uregulowanie nie spełnia wymagań proporcjonalności, skoro efektem obowiązywania kwestionowanego przepisu jest wyłączenie pewnej grupy podmiotów z systemów wsparcia przewidzianych dla rolników. Trybunał nie dostrzegł również wartości konstytucyjnej, której miałoby służyć zróżnicowanie wprowadzone przez art. 12 ust. 4 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazany wyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego obalił domniemanie konstytucyjności rozwiązania normatywnego, które wyklucza nadanie osobnych numerów identyfikacyjnych każdemu z małżonków, w sytuacji gdy istnieje między nimi rozdzielność majątkowa i posiadają odrębne gospodarstwa rolne. Na ocenę tę nie może wpłynąć odroczenie przez TK utraty mocy obowiązującej art. 12 ust. 4 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów o 18 miesięcy liczonych od dnia ogłoszenia orzeczenia w Dzienniku Ustaw. Wskutek takiego odroczenia, właściwe organy powinny nadal stosować wspomniany przepis w sprawach dotyczących wpisu do ewidencji producentów i związanego z tym nadawania numeru identyfikacyjnego.
Trzeba jednak podkreślić, że art. 12 ust. 4 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów nie stanowił podstawy prawnej kontrolowanych w niniejszej sprawie rozstrzygnięć organów administracji. Z tego względu odroczenie utraty przez ten przepis mocy obowiązującej nie miało w niniejszej sprawie zasadniczego znaczenia. Okoliczność ta sprawia jedynie, że zarówno w okresie poprzedzającym złożenie przez skarżącą wniosku o płatność, jak i obecnie nie jest możliwe uzyskanie przez daną osobę (producenta rolnego prowadzącego odrębne gospodarstwo rolne) stosownego numeru identyfikacyjnego, jeśli tego rodzaju numer uzyskał jej współmałżonek. Istotne znaczenie w przedmiotowej sprawie ma natomiast to, że takie rozwiązanie jest niezgodne z Konstytucją. Ta okoliczność musi bowiem wpływać na wykładnię przepisów prawa, które - poprzez odwołanie się do przepisów ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów - jako wymóg ubiegania się o płatność wprowadzają warunek posiadania nadanego numeru identyfikacyjnego.
W art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego zostały określone warunki uzyskania przez rolnika jednolitej płatności obszarowej, o jakiej mowa również w rozporządzeniu nr 73/2009. Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 3 tej ustawy, rolnikowi przysługuje jednolita płatność obszarowa do będącej w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, powierzchni gruntów rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, kwalifikujących się do objęcia tą płatnością zgodnie z art. 124 ust. 2 akapit pierwszy rozporządzenia nr 73/2009, jeżeli mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. W zacytowanym przepisie polski ustawodawca jednym z warunków przyznania płatności uczynił zatem uprzednie nadanie rolnikowi numeru identyfikacyjnego w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, który to wymóg na gruncie przepisów rozporządzenia nr 73/2009 jest jedynie elementem systemu kontroli dotyczącego przyznawania płatności.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wykładnia art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego musi opierać się na założeniu, że warunek określony w tym przepisie jest obiektywnie możliwy do spełnienia dla producenta rolnego posiadającego w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, powierzchnię gruntów rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, która kwalifikuje się do objęcia tą płatnością zgodnie z art. 124 ust. 2 akapit pierwszy rozporządzenia nr 73/2009. Chodzi o to, by taki producent rolny miał normatywnie określoną możliwość wypełnienia ustawowej przesłanki przyznania mu płatności, która to płatność jest określona nie tylko w przepisach krajowych, ale przede wszystkich w przepisach unijnych. Nie jest dopuszczalne w państwie prawa, by producent rolny ponosił negatywne skutki w tym zakresie z powodu ewentualnych zaniedbań lub błędów ustawodawcy krajowego.
Jak już wyżej wskazano, polskie przepisy dotyczące nadawania rolnikowi numeru identyfikacyjnego nie przewidywały i nie przewidują możliwości nadania takiego numeru producentowi rolnemu posiadającemu odrębne gospodarstwo rolne, jeżeli wcześniej wspomniany numer został nadany współmałżonkowi tego producenta. Trybunał Konstytucyjny uznał takie rozwiązanie za niezgodne z art. 32 ust. 1 w związku z art. 18 Konstytucji RP. Błędy ustawodawcy przy stanowieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności nie mogą jednak prowadzić do wykluczenia wspomnianej kategorii producentów z ubiegania się o płatności.
W związku z tym treść art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego powinna być odczytywana w taki sposób, by warunek wynikający z tego przepisu mógł być realnie spełniony przez powyższą kategorię producentów rolnych, ale jednocześnie by nie niweczyć celów wprowadzenia tego wymogu, jakim jest możliwość skutecznej kontroli przyznawania płatności poszczególnym rolnikom do określonych gruntów.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wykładnia art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dokona przez Sąd pierwszej instancji spełnia wspomniane wymogi. Sąd - opierając się na wykładni celowościowej tego przepisu - trafnie uznał, że warunek w postaci nadania numeru identyfikacyjnego spełnia osoba (wnioskodawca), która jest producentem rolnym, posiada odrębne gospodarstwo rolne i której współmałżonkowi nadano za jej zgodą numer identyfikacyjny w rozumieniu przepisów ustawy o ewidencji producentów.
Błędny jest natomiast pogląd autora skargi kasacyjnej, że w takim przypadku wnioskodawcą powinien być współmałżonek, któremu nadany został numer identyfikacyjny. Strona skarżąca kasacyjnie nie dostrzega bowiem, że we wniosku mogą być zgłoszone jedynie grunty będące w posiadaniu wnioskodawcy, wchodzące w skład gospodarstwa rolnego prowadzonego samodzielnie przez wnioskodawcę lub wspólnie z małżonkiem. Nie jest natomiast uprawnione wskazywanie we wniosku gruntów wchodzących w skład innego gospodarstwa rolnego, a za takie należy uznać odrębne gospodarstwo rolne współmałżonka.
Ze wskazanych powodów Naczelny Sad Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i dlatego - działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. - oddalił ten środek odwoławczy.
O kosztach postępowania kasacyjnego NSA orzekł na podstawie art. 204 pkt 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. a) w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 490).
PG