Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 30 lipca 2013 r., sygn. akt II GSK 464/12

Uzasadnienie

Objętym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 18 listopada 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 983/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę M. H. na decyzje Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.

Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych pismem z dnia [...] września 2010 r. zwrócił się z prośbą do Dyrektora Ś. Oddziału Wojewódzkiego NFZ o wydanie decyzji dotyczącej podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu M. H. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 6 września 2001 r. ZUS Oddział w W. w drodze decyzji nr [...] z dnia [...] sierpnia 2008 r. oraz decyzji nr [...] z dnia [...] czerwca 2010 r. ustalił, że skarżąca podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w okresach: od [...] stycznia 1999 r. do [...] maja 2000 r., od [...] czerwca 2000 r. do [...] stycznia 2001 r. i od [...] sierpnia 2001 r. do [...] września 2001 r. Powyższe decyzje są prawomocne. W okresie od [...] stycznia 2001 r. do [...] lipca 2001 r. skarżąca spełniała warunki do niepodlegania obowiązkowi ubezpieczeń społecznych.

Dyrektor Ś. Oddziału Wojewódzkiego NFZ decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. na podstawie art. 109 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – tekst jedn. (Dz.U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm., dalej u.ś.o.z.) oraz art. 8 pkt 1 lit. c/ ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz.U. Nr 28, poz. 153 ze zm., dalej u.p.u.z.) orzekł, że skarżąca podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w okresie od dnia [...] stycznia 1999 r. do [...] września 2001 r.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w toku postępowania ustalono, że skarżąca prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej nr [...] wydanego przez Wójta Gminy W. z datą rozpoczęcia działalności w dniu [...] listopada 1998 r., który to wpis decyzją z dnia [...] września 2001 r. został wykreślony. Wskazał również, że skarżąca z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej dokonała: zgłoszenia płatnika składek w okresie od [...] stycznia 1999 r. do [...] września 2001 r. (ZUS ZFA i ZUS ZWPA), zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego w okresie od [...] stycznia 1999 r. (ZUS ZZA), natomiast od [...] sierpnia 2001 r. do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego (ZUS ZUA). Wyrejestrowania płatnika składek (ZUS ZWPA) skarżąca dokonała od dnia [...] września 2001 r. podając kod przyczyny wyrejestrowania płatnika składek – zaprzestanie prowadzenia działalności.

Z tytułu prowadzenia tej działalności skarżąca złożyła deklaracje rozliczeniowe ZUS DRA za okres od stycznia 1999 r. do lipca 2001 r., w których wykazała składki na ubezpieczenie zdrowotne, natomiast za miesiąc sierpień 2001 r. złożyła deklarację rozliczeniową ZUS DRA, w której wykazała składki na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Organ nie znalazł dowodów, że w okresie [...] stycznia 1999 r. do [...] września 2001 r. skarżąca zgłosiła przerwę w prowadzeniu działalności gospodarczej. Ponadto organ I instancji wskazał, że:

1. – skarżąca była zgłoszona do ubezpieczeń społecznych z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, w pełnym wymiarze czasu pracy, przez następujących płatników: w okresie od [...] stycznia 1999 r. do [...] czerwca 1999 r. przez płatnika składek "O. S. P. im. L. W." w W. w okresie od [...] lipca 1999 r. do [...] grudnia 2000 r. przez płatnika składek "B. S." Sp. z o.o. w W. oraz w okresie od [...] stycznia 2001 r. do [...] lipca 2001 r. przez płatnika składek Europejski Fundusz Kapitałowy "E." w W.,
2. – w dniu 26 kwietnia 2010 r. do ZUS Oddział w W. wpłynęło świadectwo pracy z dnia [...] grudnia 2000 r. wydane przez "B. S." Sp. z o.o. potwierdzające zatrudnienie skarżącej łącznie w okresie od [...] lutego 1984 r. do [...] grudnia 2000 r. (w tym okres zatrudnienia w "O. S. P. im. L. W." w W. od [...] lutego 1984 r. do [...] czerwca 1999 r. i w "B. S." Sp. z o.o. w W. od [...] lipca 1999 r. do [...] grudnia 2000 r.); w dokumencie tym wskazano, iż skarżąca wykorzystała urlop wychowawczy od [...] marca 1990 r. do [...] grudnia 2000 r.

Po rozpatrzeniu odwołania Prezes NFZ decyzją z dnia [...] lutego 2011 r., na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w zw. z art. 109 u.ś.o.z. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy, powołując się na treść art. 8 pkt 1 lit. c/ oraz art. 11 ust. 1 u.p.u.z., a także art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), wskazał, iż czas objęcia ubezpieczeniem społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą, a więc także ubezpieczeniem zdrowotnym, jest tożsamy z czasem prowadzenia działalności gospodarczej w oparciu o przepisy o działalności gospodarczej lub inne przepisy szczególne. Organ nie znalazł dowodów na to, że w okresie od [...] stycznia 1999 r. do [...] września 2001 r. skarżąca zgłosiła przerwę w prowadzeniu działalności gospodarczej.

Ponadto skarżąca nie dostarczyła dowodów na to, że stan faktyczny jest inny niż wyżej przedstawiony. Jednocześnie organ wskazał, że zgodnie z art. 109 ust. 2 u.ś.o.z., sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne należą do właściwości organów ubezpieczeń społecznych, co oznacza, iż organem zobowiązanym do prawidłowego ustalenia wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne dla skarżącej jest ZUS.

WSA w W. oddalając skargę wskazał, że ustalenie czy skarżąca podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, pomimo posiadania innego tytułu ubezpieczenia zdrowotnego, wymaga przeanalizowania przepisów prawnych obowiązujących w okresie posiadania przez skarżącą wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. Na przestrzeni ostatnich lat powszechny obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego wynikał bowiem z różnych aktów normatywnych:

1. – do [...] marca 2003 r. – z art. 8 pkt 1 lit. c/ ww. ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (dalej u.p.u.z.), który stanowił, iż obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby objęte ubezpieczeniem społecznym (...), które były osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność lub osobami z nimi współpracującymi,
2. – w okresie od [...] kwietnia 2003 r. do [...] września 2004 r. – z art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c/ ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz.U. Nr 4, poz. 391 ze zm.), zgodnie z którym obowiązkowi ubezpieczenia podlegały osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniem społecznym (...), które były osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi,
3. – w okresie od [...] października 2004 r. do [...] września 2008 r. – z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c/ u.ś.o.z., w myśl którego obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegały osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które były osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi,
4. – z dniem [...] września 2008 r. ww. przepis art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c/ u.ś.o.z. otrzymał nowe brzmienie nadane przez art. 12 ustawy z 10 lipca 2008 r. o zmianie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 141, poz. 888), zgodnie z którym obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej.

Sąd podkreślił, że według treści art. 69 ust. 1 u.ś.o.z, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Z kolei w świetle art. 13 pkt 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych – tekst jedn. Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm. (dalej: u.s.u.s.) – obowiązującym do 19 września 2008 r., obowiązek ubezpieczeń (społecznych) dla osób prowadzących pozarolniczą działalność powstawał od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności. Po nowelizacji – od 20 września 2008 r. ww. przepis art. 13 pkt 4 u.s.u.s. stanowi, że obowiązek tych ubezpieczeń dla osób prowadzących pozarolniczą działalność powstaje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej.

W ocenie Sądu dopiero z dniem 20 września 2008 r. ustawodawca wprowadził dla osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą możliwość wyłączenia się spod obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu w związku z prawem zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej na podstawie ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej – tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 ze zm. (dalej: u.s.d.g.). Stosownie do treści art. 8 ust. 6 pkt 1 u.s.u.s., za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych.

Z kolei w myśl art. 2 u.s.d.g. działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły.

WSA w W. zwrócił też uwagę na unormowanie art. 8 ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalność gospodarczej (Dz.U. Nr 41, poz. 324 ze zm.) obowiązującej do dnia 31 grudnia 2000 r., w świetle którego dopuszczono możliwość podjęcia działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę będącego osobą fizyczną dopiero po zgłoszeniu działalności do ewidencji działalności gospodarczej.

Uwzględniając powyższe regulacje ustawowe, Sąd wywiódł, iż okres objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego jest tożsamy z okresem prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Z prowadzeniem działalności gospodarczej mamy do czynienia zarówno w okresach faktycznego wykonywania czynności, które wyczerpują jej istotę, jak też w czasie podejmowania innych czynności związanych z tą działalnością.

Reasumując, Sąd wywiódł, że zarejestrowana działalność gospodarcza wiąże się z przymusem podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Jedynie wykreślenie wpisu pozarolniczej działalności gospodarczej z ewidencji lub odnotowanie przerwy w jej prowadzeniu powoduje – na stałe lub okresowo – zawieszenie obowiązku ubezpieczenia. Ocena, czy działalność gospodarcza jest rzeczywiście wykonywana należy do sfery ustaleń faktycznych, a istnienie wpisu do ewidencji nie przesądza o faktycznym prowadzeniu działalności, jednakże wpis ten prowadzi do domniemania faktycznego, według którego osoba która nie zgłosiła zawiadomienia o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej jest traktowana jako prowadząca taką działalność. Domniemanie to może być obalone w drodze przeprowadzenia przeciwdowodu, który obciąża stronę twierdzącą o faktach przeciwnych twierdzeniom wynikającym z domniemania. Ubezpieczonego obciąża obowiązek wykazania wystąpienia okoliczności niezwiązanych z warunkami wykonywania działalności gospodarczej. Przerwa w prowadzeniu działalności gospodarczej powodująca ustanie obowiązku ubezpieczenia musi być usprawiedliwiona i udokumentowana.

W ocenie Sądu I instancji skarżąca nie podjęła żadnych działań mających na celu wyjaśnienie sprawy i obronę zajętego w niej stanowiska. W szczególności – pomimo wezwania organu I instancji z dnia [...] października 2010 r. – nie przedłożyła żadnych dokumentów, nie zgłosiła uwag bądź wniosków, ani też nie wypowiedziała się co do zebranego materiału dowodowego w sprawie. Również w dalszym toku postępowania administracyjnego, a także na etapie postępowania sądowego, skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów czy argumentów świadczących o tym, iż w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 6 września 2001 r. nie prowadziła działalności gospodarczej. Na rozprawie pełnomocnik skarżącej oświadczył, że co do zasady skarżąca nie kwestionuje podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej tylko powołując się na uiszczenie składek na to ubezpieczenie do sierpnia 2001 r. – wskazuje krótszy (o kilka dni) jej okres.

Oświadczenie to można potraktować jako przyznanie przez skarżącą faktu prowadzenia w okresie objętym zaskarżoną decyzją działalności gospodarczej. Jednak objęty tym oświadczeniem informacja nie daje się zweryfikować żadnymi dowodami, zważywszy na odmienne stanowisko wyrażone w wydanych decyzjach oraz we wniosku z [...] września 2010 r. i piśmie z [...] września 2010 r. ZUS Oddział w W. Sąd I instancji wskazał, że sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek na to ubezpieczenie należą do właściwości organów ubezpieczeń społecznych (art. 109 ust. 2 u.ś.o.z.).

Natomiast, zaskarżona decyzja rozstrzyga jedynie o tym, czy istniał tytuł do objęcia skarżącej obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej oraz ustala okres podlegania temu ubezpieczeniu (art. 109 ust. 1 u.ś.o.z.).

Dlatego Sąd I instancji oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.).

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła M. H. wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w części odnośnie pkt I sentencji wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.

Zaskarżonemu orzeczeniu skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 190 ust. 1 ustawy o świadczeniach poprzez jego błędna wykładnię polegającą na przyjęci, iż:

1. – również w przypadku gdy skarżąca zgłosiła fakt prowadzenia działalności gospodarczej również do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz zgłosiła się do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzonej działalności w okresie objętym postępowaniem, istniała potrzeba wydania decyzji w sprawie objęcia skarżącej obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej;
2. – wydanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzji w sprawie ustalenia, iż skarżąca podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym w danym okresie w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, stanowi automatycznie podstawę do wydania analogicznej decyzji przez organy Narodowego Funduszu Zdrowia w zakresie ubezpieczenia zdrowotnego.

Zdaniem skarżącej rozstrzygnięcie Sądu I instancji zostało wydane w oparciu o błędną wykładnię art. 109 ust. 1 u.ś.o.z. Przepis ten pozwala na wydanie decyzji, na mocy której ubezpieczeniem zdrowotnym zostaje objęta osoba, która pomimo iż podlega takiemu ubezpieczeniu z mocy prawa, nie zgłosiła do ZUS tego faktu, uchylając się tym samym od opłacenia składek. Skarżąca wypełniła ciążący na niej obowiązek zgłoszenia się do ubezpieczenia zdrowotnego z uwagi na fakt prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżąca przez cały okres prowadzenia działalności gospodarczej była zgłoszona jako płatnik i ubezpieczony z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego co znajduje potwierdzenie w decyzjach ZUS oraz organów NFZ. Art. 109 u.ś.o.z. dotyczyć może wyłącznie takiej sytuacji gdy osoba, która z mocy ustawy podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu, nie dokonuje zgłoszenia w tym zakresie do ZUS. W tej sytuacji, aby można było wyegzekwować od niniejszej osoby należne składki niezbędne jest aby uprzednio wydana została przedmiotowa decyzja. Skoro jednak zgłoszenie do ubezpieczenia zostało dokonane decyzja ta jest bezprzedmiotowa.

Zdaniem skarżącej Sąd I instancji oceniając zebrany materiał dowodowy uwzględniając, iż jest on niewystarczający do wydania zaskarżonej decyzji, z uwagi na brak w aktach administracyjnych formularzy zgłoszeniowych lub ZUS DRA, winien był uchylić tę decyzję.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu nieważność postępowania, która zachodzi w przypadku ziszczenia się co najmniej jednej z przesłanek wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., których w tej sprawie nie stwierdzono.

Związanie skargą kasacyjną oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest władny badać, czy zaskarżony wyrok nie narusza innych przepisów niż wskazane w podstawach, na których środek oparto.

Powyższe koresponduje z ciążącym na kasatorze obowiązku wskazania konkretnych przepisów prawa (materialnego lub formalnego), które – jego zdaniem – zostały przez Sąd I instancji naruszone. Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu nie wolno konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej ani ich uściślać, ani w inny sposób korygować. Sąd ten nie może też domyślać się, który przepis prawa kasator miał na uwadze przy formułowaniu zarzutu. W konsekwencji oznacza to, że przepisy te muszą być wskazane wyraźnie, w sposób nienasuwający wątpliwości. Bez znaczenia jest jednak w jakiej części skargi kasacyjnej te podstawy zostały sformułowane.

W petitum skargi kasacyjnej sformułowano, zarzut naruszenia art. 190 ust. 1 u.ś.o.z. poprzez jego błędną wykładnię. Powołany ostatnio przepis zawiera delegację ustawową dla ministra właściwego do spraw zdrowia do wydawania rozporządzeń określających wskazane w tej normie prawnej kwestie. Przepis ten z pewnością nie był przedmiotem analizy w zaskarżonym orzeczeniu. Treść uzasadnienia skargi kasacyjnej wskazuje, iż kasator zarzucił naruszenie art. 109 ust. 1 u.ś.o.z. poprzez jego błędną wykładnię. Uwzględniając powyższe oraz treść oświadczenia pełnomocnika skarżącej złożonego na rozprawie w dniu 30 lipca 2013 r. (k. 24-25 akt sądowych) przyjąć należało, że skarga kasacyjna pozwala uznać, iż sformułowany w jej petitum zarzut błędnej wykładni, dotyczy wyłącznie art. 109 ust. 1 u.ś.o.z.

Zarzut ten jest nieusprawiedliwiony.

Stosownie do treści art. 109 ust. 1 u.ś.o.z. dyrektor oddziału wojewódzkiego Funduszu rozpatruje indywidualne sprawy z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego. Do indywidualnych spraw z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego zalicza się sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i ustalania prawa do świadczeń. Dodać należy, że w myśl art. 109 ust. 2 u.ś.o.z. do spraw, o których mowa w ust. 1, nie należą sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne należące do właściwości organów ubezpieczeń społecznych. Natomiast stosownie do treści art. 109 ust. 3 u.ś.o.z. wniosek o rozpatrzenie sprawy, o której mowa w ust. 1, zgłasza ubezpieczony, a w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym wniosek może zgłosić w szczególności Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego lub członek rodziny ubezpieczonego, także w zakresie dotyczącym objęcia ubezpieczeniem w zakresie poprzedzającym złożenie wniosku.

Przepis art. 109 został umieszczony w rozdziale 1 "Przepisy ogólne" Działu V "Narodowy Fundusz Zdrowia" ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Zarówno treść art. 109 ust. 1 u.ś.o.z. jak i jego usytuowanie we wskazanej ustawie pozwala stwierdzić, iż przepis ten ma charakter wyłącznie kompetencyjny, gdyż reguluje kwestie uprawnień dyrektora oddziału wojewódzkiego funduszu do wydawania decyzji w sprawach tam wymienionych. Użyte przez ustawodawcę w art. 109 ust. 1 u.ś.o.z. sformułowanie: "do indywidualnych spraw z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego zalicza się sprawy" wyznacza zakres przedmiotowy rozpatrywanych przez dyrektora oddziału wojewódzkiego Funduszu spraw z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego.

W orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd, że przepis art. 109 ust. 1 u.ś.o.z. upoważnia z mocy ustawy wymieniony organ Funduszu do podejmowania konkretnych działań władczych to jest prowadzenia postępowania administracyjnego i wydawania decyzji w sprawach indywidualnych z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego. Przepis art. 109 ust. 1 u.ś.o.z. nie wywiera natomiast skutków w sferze stosunku materialnoprawnego, polegającego na ukształtowaniu, zmianie lub wygaśnięciu stosunku administracyjnoprawnego, co z punktu widzenia adresata decyzji znajduje wyraz w przyznaniu mu uprawnień lub nałożeniu obowiązków bądź też stwierdzeniu istnienia określonego uprawnienia lub obowiązku.

Zatem omawiany przepis nie stanowi samodzielnej podstawy materialnoprawnej do władczego rozstrzygnięcia o indywidualnych prawach konkretnych podmiotów dotyczących sprawy w przedmiocie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym, podobnie jak i sprawy ustalenia prawa do świadczenia. Podstawa taka musi wynikać z przepisów prawa materialnego, zawartych w ustawie o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, czy też innych ustawach bądź aktach wykonawczych (por. wyroki NSA z 4 października 2006 r., II GSK 118/06, Lex nr 276707, z 20 marca 2007 r., II GSK 318/06, Lex nr 321285, z 29 maja 2007 r., II GSK 41/07, Lex nr 351053).

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w tej sprawie poglądy powyższe podziela.

W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji jednoznacznie stwierdził, że zgodnie z dyspozycją art. 109 ust. 1 u.ś.o.z. zaskarżona decyzja rozstrzyga – w zakresie właściwości rzeczowej NFZ – jedynie o tym, czy istniał tytuł do objęcia skarżącej obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej oraz ustala okres podlegania temu ubezpieczeniu. Tym samym nie można zarzucić Sądowi I instancji, że dokonał błędnej wykładni art. 109 ust. 1 u.ś.o.z. Dodać należy, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji wprost stwierdził, iż ustalenie, czy skarżąca podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, pomimo posiadania innego tytułu ubezpieczenia zdrowotnego, wymaga przeanalizowania przepisów prawnych obowiązujących w okresie posiadania przez skarżącą wpisu do ewidencji działalności gospodarczej.

Następnie Sąd przeprowadził wnikliwą analizę prawną obowiązujących w spornym okresie aktów normatywnych. Jednocześnie Sąd dokonał wszechstronnej oceny ustalonego w zaskarżonej decyzji stanu faktycznego w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy. Dopiero na tej podstawie Sąd przeprowadził weryfikację prawną zaskarżonej decyzji. Brak podstaw do twierdzenia, aby Sąd I instancji w oparciu o art. 109 ust. 1 u.ś.o.z. oceniał, czy w zaskarżonej decyzji zgodnie z przepisami prawa materialnego przyjęto, że skarżąca w spornym okresie podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego ze wskazanego tytułu. Przepis art. 109 ust. 1 u.ś.o.z. nie określa bowiem przesłanek materialnoprawnych w oparciu o jakie wydawana jest decyzja o objęciu ubezpieczeniem zdrowotnym.

Rację ma oczywiście autor skargi kasacyjnej gdy twierdzi, że decyzja o objęciu obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego nie jest wydawana odnośnie wszystkich osób. Tego rodzaju decyzje wydawane są przez Narodowy Fundusz Zdrowia głównie w sytuacjach wątpliwych. Dodać należy, że przepis art. 109 ust. 3 u.ś.o.z. określa kto jest uprawniony do występowania z wnioskiem o wydanie decyzji, o której mowa w ust.

1. Nie oznacza to jednak, że Sąd I instancji naruszył art. 109 ust. 1 u.ś.o.z. w zakresie sformułowanym w petitum skargi kasacyjnej. Treść zarzutów oraz uzasadnienia skargi kasacyjnej wskazuje, iż w ocenie skarżącej wydanie zaskarżonej decyzji w okolicznościach faktycznych sprawy było bezprzedmiotowe. Jednakże w skardze kasacyjnej nie sformułowano żadnego zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego, które w ocenie skarżącej uprawniały do tego rodzaju twierdzeń. W szczególności nie sformułowano zarzutów naruszenia norm prawa materialnego, które były przedmiotem analizy prawnej Sądu I instancji.

Treść uzasadnienia skargi kasacyjnej wskazuje też, że skarżąca nie akceptuje przyjętych przez Sąd I instancji, a dokonanych przez organ, ustaleń faktycznych, będących podstawą wydanego rozstrzygnięcia. Jednocześnie jednak w skardze kasacyjnej nie sformułowano zarzutów w oparciu o podstawę z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Za ugruntowany w orzecznictwie należy przyjąć zaś pogląd, że kwestionowanie ustalonych okoliczności faktycznych, które są podstawą do oceny prawidłowości zastosowania prawa materialnego, może nastąpić poprzez wskazanie jakie normy postępowania naruszył Sąd I instancji w procesie kontroli legalności zaskarżonej decyzji (por. wyrok NSA z 14 października 2004 r., FSK 568/04, ONSAiWSA 2005, nr 4, poz. 69). Tego rodzaju zarzuty nie zostały sformułowane.

Zatem trudno skutecznie zarzucać, że bezprzedmiotowym było wydawanie zaskarżonej decyzji gdyż skarżąca dokonała zgłoszenia do ubezpieczenia, skoro Sąd I instancji odwołuje się m.in. do wniosku ZUS Oddział w W. z dnia [...] września 2010 r. Wniosek ten został złożony w trybie art. 109 ust. 3 u.ś.o.z. Stwierdzono w nim, że skarżąca nie zgłosiła się do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu działalności gospodarczej w okresie, w którym nie podlegała z tego tytułu obowiązkowi ubezpieczeń społecznych. Jak już wyżej wskazano te oraz inne przyjęte w sprawie ustalenia faktyczne wynikające m.in. z przedłożonych decyzji ZUS, do których odwoływano się w skardze kasacyjnej nie zostały zakwestionowane na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a.

Z przyczyn wyżej wskazanych Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną jako bezzasadną na podstawie art. 184 p.p.s.a.

Wniosek pełnomocnika z urzędu o przyznaniu wynagrodzenia za świadczoną pomoc prawną zostanie rozstrzygnięty w trybie art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.