Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z 14 grudnia 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 1579/11 odrzucił skargę i zwrócił uiszczony wpis T. Sp. z o.o. z siedzibą G. (dalej: skarżąca Spółka) na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: Urząd Patentowy) z [...] maja 2011 r. w przedmiocie unieważnienia patentu.
Sąd pierwszej instancji przyjął następujący stan sprawy.
Skarżąca spółka - reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła [...] lipca 2011 r. bezpośrednio do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W.e skargę na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej, którą unieważniono jej patent.
Decyzja będąca przedmiotem zaskarżenia była rozstrzygnięciem ostatecznym w trybie instancyjnym, zatem skarżącej Spółce przysługiwało prawo wniesienia od niej skargi do sądu administracyjnego, za pośrednictwem organu, który ją wydał, w terminie 30 dni od dnia jej doręczenia. O powyższym trybie zaskarżenia pełnomocnik został prawidłowo pouczony. Zaskarżona decyzja została doręczona 3 czerwca 2011 r.
Wymieniona na wstępie skarga została wpisana do dziennika korespondencji ogólnej i 7 lipca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny przekazał ją - w myśl art. 54 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), według właściwości do Urzędu Patentowego. O tym fakcie pełnomocnik został poinformowany przez Sąd I instancji dnia 8 lipca 2011 r.
Pełnomocnik skarżącej wniósł za pośrednictwem Urzędu Patentowego, o przywrócenie terminu do wniesienia skargi.
Sąd I instancji postanowieniem z 23 sierpnia 2011 r. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi. Postanowienie to stało się prawomocne 19 października 2011 r., w związku z oddaleniem przez Naczelny Sąd Administracyjnym zażalenia na to postanowienie (II GZ 468/11).
Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 14 grudnia 2011 r. na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 i § 3 p.p.s.a. odrzucił skargę i zwrócił kwotę uiszczonego od niej wpisu. W uzasadnieniu wskazano, że zaskarżona decyzja została doręczona pełnomocnikowi 3 czerwca 2011 r. wobec tego ustawowy, trzydziestodniowy termin do jej skutecznego wniesienia rozpoczął bieg 4 czerwca 2011 r., a jego ostatnim dniem był 4 lipca 2011 r. W tym okresie pełnomocnik uprawniony był do złożenia skargi w imieniu skarżącej spółki do Sądu I instancji za pośrednictwem Urzędu Patentowego.
WSA badając tryb i terminowość wniesienia skargi ustalił, że złożono ją bezpośrednio do Sądu, czyniąc to 1 lipca 2011 r. Powyższe spowodowało, że Sąd I instancji przekazał skargę według właściwości do organu, co nastąpiło 7 lipca 2011 r. Zatem 7 lipca 2011 r. należało przyjąć za dzień prawidłowego wniesienia skargi.
Sąd I instancji zauważył, że pełnomocnik dowiedziawszy się o powyższym uchybieniu wniósł - za pośrednictwem organu, o przywrócenie terminu do złożenia skargi. Ostatecznie termin nie został przywrócony, wobec czego za dzień złożenia skargi należało przyjąć wspomniany już 7 lipca 2011 r. tj. moment nadania skargi przez WSA do Urzędu Patentowego.
Podsumowując Sąd stwierdził, że przesłanie skargi do organu dnia 7 lipca 2011 r., podczas gdy ostatnim dniem terminu do jej skutecznego wniesienia był 4 lipca 2011 r., skutkowało jej odrzuceniem.
Skarżąca Spółka zaskarżyła postanowienie w całości wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Postanowieniu skarżąca zarzuciła:
- 1. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy:
- - przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483):
- a) art. 2 Konstytucji poprzez biurokratyczne i zbyt formalistyczne podejście przez Sąd I instancji do przedmiotowej sprawy i odrzucenie skargi skarżącej, z uwagi na wniesienie jej bezpośrednio do WSA, a nie za pośrednictwem Urzędu Patentowego, oraz poprzez przekazanie przez WSA skargi do Urzędu Patentowego dopiero po upływie terminu do jej wniesienia tj. w dniu 7 lipca 2011 r. pomimo, że skarga została wniesiona przez skarżącą do Sądu I instancji w dniu 1 lipca 2011 r., a termin do jej wniesienia upływał w dniu 4 lipca 2011 r. Sąd I instancji mógł zatem przekazać skargę do Urzędu Patentowego do dnia 4 lipca 2011 r., aby zapewnić zachowanie terminu do jej wniesienia, co w ocenie skarżącej oznaczało naruszenie standardów demokratycznego państwa prawnego, urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej;
- b) art. 45 ust. 1 Konstytucji, w ten sposób, że WSA odrzucił skargę skarżącej na decyzję Urzędu Patentowego w przedmiocie unieważnienia patentu, z uwagi na wniesienie jej przez skarżącą w dniu 1 lipca 2011 r. bezpośrednio do Sądu I instancji, właściwego do rozpoznania skargi, uznając, że nie została ona wniesiona w terminie, który upływał w dniu 4 lipca 2011 r. oraz poprzez przekazanie przez WSA skargi do Urzędu Patentowego dopiero po upływie terminu do jej wniesienia tj. w dniu 7 lipca 2011 r., pomimo, że skarga została wniesiona do Sądu I instancji w dniu 1 lipca 2011 r., a termin do jej wniesienia upływał w dniu 4 lipca 2011 r. Sąd I instancji mógł zatem przekazać skargę do Urzędu Patentowego do dnia 4 lipca 2011 r., aby zapewnić zachowanie terminu do jej wniesienia i tym samym spowodował, że skarżąca nie posiadała żadnego skutecznego krajowego środka odwoławczego (skargi), na podstawie którego mogłaby żądać rozpatrzenia jej sprawy przez Sąd, co stanowiło pogwałcenie gwarancji prawa do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły Sąd, określonej w art. 45 ust. 1 Konstytucji;
- 2. naruszenie przepisów Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 Nr 61, poz. 284, dalej: Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, tj.:
- a) art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, w ten sposób, że WSA odrzucił skargę skarżącej na decyzję Urzędu Patentowego RP w przedmiocie unieważnienia patentu, z uwagi na wniesienie przez skarżącą skargi bezpośrednio do Sądu I instancji - właściwego do jej rozpoznania - uznając, że skarga nie została wniesiona w terminie, który upływał w dniu 4 lipca 2011 r. oraz poprzez przekazanie przez WSA skargi do Urzędu Patentowego dopiero po upływie terminu do jej wniesienia tj. w dniu 7 lipca 2011 r. pomimo, że skarga została wniesiona do WSA w dniu 1 lipca 2011 r., a termin do jej wniesienia upływał w dniu 4 lipca 2011 r. Sąd zatem mógł przekazać skargę do Urzędu Patentowego do dnia 4 lipca 2011 r., aby zapewnić zachowanie terminu do jej wniesienia i tym samym spowodował, iż skarżąca została pozbawiona skutecznego, krajowego środka odwoławczego (skargi) na podstawie, którego mogłaby żądać rozpatrzenia jej sprawy przez Sąd, co stanowiło pogwałcenie gwarancji prawa do Sądu określonej w art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności;
- b) art. 13 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności w ten sposób, że WSA odmówił skarżącej prawa do skutecznego środka odwoławczego od decyzji Urzędu Patentowego w przedmiocie unieważnienia patentu skarżącej z uwagi na wniesienie jej bezpośrednio do WSA zamiast za pośrednictwem Urzędu Patentowego pomimo, że Sąd I instancji był sądem właściwym do rozpatrzenia skargi skarżącej, a zatem skarżąca Spółka prawidłowo skierowała swoją skargę i wniosła skargę do właściwego Sądu z zachowaniem ustawowego terminu;
- c) art. 13 w zw. z art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności w ten sposób, że WSA odrzucił skargę na decyzję Urzędu Patentowego w przedmiocie unieważnienia patentu skarżącej z uwagi na wniesienie jej w dniu 1 lipca 2011 r. bezpośrednio do Sądu I instancji właściwego do rozpoznania skargi uznając, że skarga nie została wniesiona w terminie, który upływał w dniu 4 lipca 2011 r. oraz poprzez przekazanie przez Sąd I instancji skargi do Urzędu Patentowego dopiero po upływie terminu do jej wniesienia tj. 7 lipca 2011 r., pomimo, że skarga została wniesiona do WSA w dniu 1 lipca 2011 r., a termin do jej wniesienia upływał w dniu 4 lipca 2011 r. Sąd I instancji mógł zatem przekazać skargę do Urzędu Patentowego do dnia 4 lipca 2011 r., aby zapewnić zachowanie terminu do jej wniesienia i tym samym spowodował, że skarżąca została pozbawiona jakiegokolwiek skutecznego, krajowego środka odwoławczego (skargi), na podstawie której mogłaby żądać rozpatrzenia jej sprawy przez Sąd I instancji, co stanowiło pogwałcenie gwarancji prawa do Sądu określonej w art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności;
- 3. naruszenie przepisów postępowania:
- a) art. 13 § 2 p.p.s.a. poprzez uznanie przez WSA, że skarga na decyzję Urzędu Patentowego wniesiona bezpośrednio do sądu administracyjnego w przepisanym terminie podlegała odrzuceniu, podczas, gdy do rozpoznania sprawy właściwy był WSA, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona, co oznaczało, że skarga na decyzję Urzędu Patentowego z siedzibą w m.st. Warszawie została wniesiona przez skarżącą prawidłowo, do właściwego do jej rozpoznania Sądu;
- b) art. 58 § 1 pkt 2) p.p.s.a. przez odrzucenie przez WSA skargi skarżącej Spółki podczas, gdy skarga ta została wniesiona przed upływem terminu do WSA, który był właściwy do rozpoznania przedmiotowej sprawy, który upływał w dniu 4 lipca 2011 r.;
- c) art. 58 § 1 pkt.
- 2) p.p.s.a. w zw. z art. 54 § 1 p.p.s.a. poprzez uznanie przez Sąd I instancji, że wniesienie skargi bezpośrednio do właściwego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego przed upływem terminu do jej wniesienia oznaczało wniesienie skargi po upływie terminu do jej wniesienia;
- 4. naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez błędne uznanie i stwierdzenie przez WSA, że "przesłanie skargi do organu dnia 7 lipca 2011 r., podczas, gdy ostatnim dniem terminu do jej skutecznego wniesienia był 4 lipca 2011 r., skutkuje jej odrzuceniem.", gdy tymczasem istotną okolicznością w niniejszej sprawie był fakt wniesienia przez Spółkę skargi do właściwego Sądu I instancji przed upływem terminu, tj. w dniu 1 lipca 2011 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
W rozpoznawanej sprawie przedmiotem zaskarżenia było postanowienie odrzucające skargę z uwagi na przekroczenie trzydziestodniowego terminu do jej wniesienia.
Stosownie do art. 53 § 1 p.p.s.a. skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie lub zgodnie z § 2 tego przepisu w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a jeżeli organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia wezwania o usunięcie naruszenia prawa. Natomiast z treści art. 54 § 1 p.p.s.a. wynika, że skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi.
Jak prawidłowo ustalił Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie akt sprawy, skarga wpłynęła bezpośrednio do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. w dniu 1 lipca 2011 r. Nie ulega również wątpliwości, że organ należycie pouczył stronę o sposobie i terminie wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Skarga dotyczyła decyzji Urzędu Patentowego, a zatem powinna zostać wniesiona za pośrednictwem tego organu zgodnie z art. 54 § 1 p.p.s.a. Podkreślić w tym miejscu należy, że w sytuacji wniesienia skargi bezpośrednio do sądu, termin uznaje się za zachowany jedynie w przypadku, gdy sąd prześle (nada w urzędzie pocztowym) skargę do właściwego organu przed upływem terminu do wniesienia skargi.
Wskazany warunek stanowi konsekwencję jednoznacznej regulacji zawartej w art. 53 § 1 i art. 54 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym skargę wnosi się w określonym terminie za pośrednictwem organu, który wydał zaskarżony akt. Zgodnie z zasadą określoną w art. 83 § 3 p.p.s.a. oddanie pisma w polskim urzędzie pocztowym lub polskim urzędzie konsularnym jest równoznaczne z wniesieniem go do sądu. Zasada ta ma jednak zastosowanie wyłącznie pod warunkiem zachowania właściwego trybu wniesienia pisma, określonego w art. 54 § 1 p.p.s.a. W przypadku wniesienia skargi bezpośrednio do sądu administracyjnego i przesłania przez sąd skargi organowi, do którego powinna być skierowana, datą wniesienia skargi jest dzień jej przekazania i zarzuty skarżącej w tym zakresie są niezasadne.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji zasadnie przyjął, że skoro decyzję Urzędu Patentowego z [...] maja 2011 r. doręczono skarżącej Spółce w dniu 3 czerwca 2011 r., to termin do wniesienia skargi za pośrednictwem organu upływał w dniu 4 lipca 2011 r. Skarga co prawda została złożona w dniu 1 lipca 2011 r., ale na biurze podawczym Sądu I instancji, co skutkowało przekazaniem jej przez Sąd do organu w dniu 7 lipca 2011 r. Skarżąca Spółka nie może zatem kwestionować terminu w jakim Sąd przekazał ww. skargę, gdyż to ona nieprawidłowo wniosła środek zaskarżenia.
W związku z tym dla oceny dochowania terminu do wniesienia skargi decydująca była data przekazania jej organowi przez Sąd. W konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo uznał, że skarga ta jako wniesiona z uchybieniem terminu, o jakim mówi art. 53 § 1 p.p.s.a, podlegała odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 i § 3 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny jednocześnie stwierdza, że nie mogły przynieść zamierzonego skutku zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów Konstytucji oraz Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności zmierzające do wykazania, iż zostało naruszone prawo strony do rozpoznanie sprawy przez Sąd i pozbawienie jej możliwości obrony swoich praw poprzez nieprzyjęcie do rozpoznania skargi złożonej w terminie do Sądu zamiast do Urzędu Patentowego. Podnieść w tym miejscu należy, że zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że zarzuty naruszenia prawa do Sądu i obrony są skuteczne jeżeli strona na skutek wadliwości procesowych sądu lub strony przeciwnej nie mogła brać i nie brała udziału w całym postępowaniu sądowym lub jego istotnej części, jeśli skutki tych wadliwości nie mogły być usunięte na następnych rozprawach przed wydaniem orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji (por. m. in. wyrok NSA z 13 października 2005 r., sygn. akt FSK 2356/04).
W celu ustalenia, czy doszło do pozbawienia strony możliwości obrony jej praw, należy zatem rozważyć, czy nastąpiło naruszenie przepisów procesowych, następnie ustalić czy uchybienie to miało wpływ na możliwość strony działania w postępowaniu, zaś w ostatniej kolejności zbadać, czy pomimo wystąpienia powyższych okoliczności strona miała możność obrony swoich praw mimo zaistniałych uchybień procesowych. Przenosząc te rozważania natury ogólnej na grunt rozpoznawanej sprawy, stwierdzić należy, że naruszenie przepisów procesowych nie może stanowić odrzucenie skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny z uwagi na jej wniesienie z uchybieniem ustawowego terminu. NSA - mając na uwadze, że pomimo prawidłowego pouczenia o sposobie i terminie wniesienia skargi do sądu administracyjnego, skarżąca wniosła ją bezpośrednio do Sądu I instancji - nie stwierdził uchybień w postępowaniu WSA i przyjął, że odrzucenie skargi z uwagi na uchybienie ustawowemu terminowi do jej wniesienia było trafne. Warto również zauważyć, że strona działała przez profesjonalnego pełnomocnika, który winien wiedzieć w jakim terminie i gdzie należy składać środek odwoławczy.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 oraz 182 § 1 i § 3 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.
Odnosząc się do wniosku skarżącej Spółki o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego należy zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07 (ONSAiWSA 2008, nr 3, poz.
42) wyjaśnił, że przepisy art. 203 i 204 p.p.s.a. nie mają zastosowania, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie. Do wspomnianej kategorii należy postanowienie o odrzuceniu skargi. Obowiązek respektowania przytoczonego stanowiska przez Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w tej sprawie wynika z ogólnie wiążącej mocy uchwał (art. 269 § 1 p.p.s.a.).