Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 7 grudnia 2005 r. sygn. akt III SA/Wa 2296/05 po rozpoznaniu skargi J. J. (dalej: skarżący), stwierdził nieważność decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 czerwca 2005 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego oraz orzekł, że decyzja ta nie podlega wykonaniu w całości.
W uzasadnieniu wyroku Sąd oparł się na następującym stanie sprawy. Decyzją z 6 maja 2005 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy powołując się na art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887, ze zm., dalej u.s.u.s.). W uzasadnieniu decyzji ZUS stwierdził, że sytuacja materialno-bytowa skarżącego pozwala na spłatę zobowiązań wobec ZUS w dogodnym systemie ratalnym, bez uszczerbku dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.
We wniosku do Prezesa ZUS o ponowne rozpoznanie sprawy skarżący wskazał na swoją trudną sytuację rodzinną i materialną.
Decyzją z 6 czerwca 2004 r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia 6 maja 2005 r. W uzasadnieniu organ stwierdził, że skarżący nie przedłożył nowych dokumentów wskazujących, że nie jest w stanie spłacić zaległych należności.
Powyższą decyzję Prezesa ZUS J. J. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że nie był prawidłowo wzywany do zapłaty zaległych należności przez ZUS Oddział w K. Podkreślił także, że zaległe należności uległy przedawnieniu.
Stwierdzając nieważność zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) dalej p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych naruszył przepisy o właściwości rozpatrując ponownie sprawę zakończoną w pierwszej instancji decyzją Zakładu. W ocenie Sądu, art. 127 § 3 k.p.a., przewidujący ponowne rozpatrzenie sprawy przez ten sam organ, który wydał decyzję, nie mógł mieć zastosowania w sprawie. Tryb zaskarżania decyzji w sprawach o umarzanie należności z tytułu składek nie został przy tym uregulowany w u.s.u.s. w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Przepis art. 83 ust. 4 u.s.u.s. stanowi, że od tych decyzji nie przysługuje odwołanie do sądu, jednak nie można przyjąć, że są to decyzje ostateczne.
Zgodnie bowiem z art. 180 § 1 k.p.a. w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy k.p.a., chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania. Zasada ta wyrażona jest także w art. 123 u.s.u.s. Do postępowania w sprawach o umorzenie składek stosuje się zatem k.p.a., w tym także art. 15 k.p.a. ustanawiający zasadę dwuinstancyjności postępowania. Sąd stwierdził, że do decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne będą mieć zastosowanie art. 127 § 1 i § 2 k.p.a. Przepisy te stanowią, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji (§ 1), a właściwy do rozpatrzenia odwołania jest organ administracji publicznej wyższego stopnia, chyba że ustawa przewiduje inny organ odwoławczy (§ 2). Organy wyższego stopnia zostały określone w art. 17 pkt 1 i 2 k.p.a. Zdaniem Sądu, zgodnie z art. 66 ust 1 u.s.u.s. i art. 31 ust. 2 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz. U. Nr 159, poz. 1548 ze zm.) organem właściwym do rozpatrywania odwołań od decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wydawanych w pierwszej instancji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego - Minister Polityki Społecznej.
Sąd wyjaśnił, że przedmiotem rozważań w niniejszej sprawie był stan prawny obowiązujący w dniu wydania zaskarżonej decyzji, tj. przed dniem wejścia w życie ustawy z 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2003 r. Nr 150, poz. 1248). Od dnia 24 sierpnia 2005 r. obowiązuje art. 83 ust 4 u.s.u.s. w nowym brzmieniu, zgodnie z którym od decyzji w sprawach umorzenia z tytułu należności celnych przysługuje wniosek do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku tego stosuje się odpowiednio, przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w k.p.a.
Sąd podkreślił, że stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji nastąpiło jedynie z przyczyn proceduralnych i nie oznacza, że wniosek skarżącego o umorzenie składek uznano za zasadny.
J. J. wniósł od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wniósł o uwzględnienie swojego wniosku, w którym domagał się umorzenia zaległych składek. Skargę kasacyjną oparł na art. 173 § 1 i 174 pkt 1 k.p.a., zarzucając naruszenie prawa materialnego, przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Podniósł, że nie otrzymał wezwań do zapłaty zaległych składek ZUS. Stwierdził, że uchylenie decyzji Prezesa ZUS jest niewystarczające, gdyż nie wstrzymuje to bezprawnej, jego zdaniem, egzekucji prowadzonej przez ZUS Oddział w K. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), kontrola sądów administracyjnych jest sprawowana pod względem zgodności z prawem.
W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania.
Stosownie do art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1/ naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2/ naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Według art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany.
W niniejszej sprawie skarżący powołał jako podstawę kasacyjną przepisy art. 173 § 1 i art. 174 pkt 1 k.p.a. Można przypuszczać, że przepisy te zostały błędnie oznaczone, a w istocie chodzi o przepisy p.p.s.a. Zarzucając zaskarżonemu wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego naruszenie prawa materialnego w skardze kasacyjnej nie zostały jednak przytoczone ani omówione żadne przepisy, o które miałoby chodzić. Krótkie uzasadnienie skargi kasacyjnej dotyczy jedynie celowości zaskarżonego wyroku Sądu i instancji.
Oznacza to, że skarga kasacyjna nie spełnia wymagania określonego w art. 176 p.p.s.a., a mianowicie przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. Jest to brak formalny, który nie podlega uzupełnieniu. (Por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 426-428 i 437 i przytoczone tam orzecznictwo NSA).
Wobec tego Sąd stwierdza, że skarga kasacyjna jest niedopuszczalna.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji na zasadzie art. 178 w związku z art. 90 § 2 i art. 198 p.p.s.a.