Uzasadnienie
Postanowieniem z 24 stycznia 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną B. K., wniesioną od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z 27 maja 2011 r.
Sąd pierwszej instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia:
Uchwałą z [...] maja 2010 r., nr [...] Okręgowa Rada Adwokacka w S. wszczęła z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia trwałej niezdolności B. K. do wykonywania zawodu adwokata, w trybie art. 4c ustawy z 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz.U. z 2009 r. nr 146 poz. 1188; dalej: upa). Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w W., po rozpoznaniu odwołania uczestnika postępowania, uchwałą z [...] sierpnia 2010 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie ORA.
Powyższą uchwałę Prezydium NRA B. K. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., który skargę odrzucił podnosząc, że uchwała ma charakter procesowy, niekończący postępowania w sprawie, i jako taka nie mieści się w katalogu aktów lub czynności podlegających zaskarżeniu do sądów administracyjnych. W związku z tym, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: ppsa) Sąd pierwszej instancji skargę odrzucił.
B. K. wniósł skargę kasacyjną od powyższego postanowienia, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie o jego "zmianę przez uchylenie i umorzenie postępowania".
Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny oddalił środek prawny, uznając za chybiony zarzut dotyczący wydania postanowienia przez sędziego, co do którego został złożony wniosek o wyłączenie, w związku z tym, że skarżący w przedmiotowej sprawie nie złożył wniosku o wyłączenie sędziego WSA Urszuli Wilk, a złożony w innej sprawie wniosek o wyłączenie sędziego nie oznacza, że sędzia ten nie może orzekać w innych sprawach ze skargi tej samej strony, a w których taki wniosek nie został wniesiony. Sąd kasacyjny wskazał ponadto, że Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo uznał, iż zaskarżone rozstrzygnięcie nie podlega kognicji sądów administracyjnych i w związku z tym odrzucił skargę.
Odnosząc się natomiast do zawartego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 1997, nr 78, poz. 483 ze zm.) Sąd stwierdził, że nie pozostaje on w związku z rozstrzygnięciem Sądu pierwszej instancji, który odrzucił skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w związku z art. 58 § 3 ppsa. Ponadto, odnosząc się do zasygnalizowanej przez skarżącego okoliczności błędnego pouczenia o możliwości wniesienia skargi na rozstrzygnięcie Prezydium NRA stwierdził, że wadliwe pouczenie o prawie wniesienia skargi nie może być, wbrew obowiązującym przepisom, źródłem legitymacji skargowej.
W dniu 12 marca 2012 r. B. K. wniósł skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 stycznia 2012 r., któremu to orzeczeniu zarzucił:
- 1) naruszenie art. 6 § 1 pkt 3 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002, nr 153, poz. 1269, ze zm.; dalej: pusa) w związku z art. 7 pusa, przez to, że zaskarżone postanowienie wydała Joanna Kabat-Rembelska, nie będąc sędzią NSA z braku wykształcenia, ukończenia wyższych studiów prawniczych w Polsce i braku uzyskania tytułu magistra, gdyż ten brak ustawowy formalny powinien być ujawniony również w zakwestionowanym orzeczeniu wydanym ze skargi skarżącego w przedmiotowej sprawie, a nie został ujawniony,
- 2) naruszenie art. 271 ppsa w powiązaniu z art. 16 § 1 ppsa i z art. 17 § 1 ppsa przez to, że sąd administracyjny orzeka w składzie trzech sędziów w przedmiotowej sprawie, a orzekała jedna osoba zawłaszczając sobie stanowisko sędziego NSA bez wykształcenia, z zarzutu z pkt 1 skargi,
- 3) naruszenie art. 271 ppsa w powiązaniu z art. 17 § 1 ppsa i zarządzenia Przewodniczącego Wydziału w pkt IV, odnośnie przedłożenia tych akt w celu wyznaczenia rozprawy z 22 lipca 2011 r., sygn. akt II Sk 1598/11, co wykluczyło rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym,
- 4) naruszenie art. 273 § 1 pkt 1 ppsa przez przerobienie akt w postaci założenia akt Naczelnego Sądu Administracyjnego w zarządzeniu z 22 lipca 2011 r. o sygn. akt II SK 1598/11, a w orzeczeniu II GSK 1598/11 - wydane orzeczenie NSA z 24 stycznia 2012 r., a także w oparciu o akta WSA w W. o sygn. akt VI SA/Wa 2377/10 i w tej samej sprawie w toku w WSA w W. o sygn. akt VI SAB/Wa 67/10, co wyczerpuje znamiona czynu z art. 270 § 1 Kodeksu karnego (Dz.U. 1997, nr 88, poz. 553, ze zm.),
- 5) naruszenie art. 273 § 1 pkt 1 ppsa przez przerobienie i podrobienie dokumentów, to jest sporządzenie wniosku z 30 kwietnia 2010 r. przez Z. W. podającego się za adwokata wbrew art. 65 pkt 3 ustawy z 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze, bez uzyskania tytułu magistra (ustawowy brak formalny wykluczający wpis na listę adwokatów), oparcie wniosku (art. 115 § 14 kk) na sfałszowanej podstawie prawnej z art. 4c upa, który to sprawca nie był legitymowany materialnie do takiej czynności prawnej, gdyż skarżący z mocy art. 4a ust. 1 upa wyłączony jest z ustawy - Prawo o adwokaturze, uprawiając zawód adwokata w kancelarii adwokackiej od 1990 r. w ustroju Rzeczypospolitej Polskiej, co wynika także z art. 58 pkt 12 lit. "h" upa i z art. 59 ust. 1 i 3 upa - a więc jest to wytworzony fałszywy dokument oraz wprowadzony do obrotu prawnego (s. 10 akt II GSK 1598/11- omawiany wytworzony fałszywy dokument wprowadzony do obrotu przez podstawioną osobę w oparciu o sfałszowaną podstawę prawną),
- 6) wytworzony sfałszowany dokument, w postaci uchwały nr [...] z posiedzenia ORA w S. z [...] maja 2010 r., podpisany przez A. G. - podającego się za adwokata wbrew art. 65 pkt 3 upa, z przerobioną podstawą prawną z art. 4c upa o wszczęciu postępowania administracyjnego, z braku zapisu przez ustawodawcę takiej treści, co nazywa się korupcją legislacyjną z zarzutem, że treści art. 4c upa nie rozróżniają w przedmiotowej sprawie sędziowie sądów administracyjnych,
- 7) wytworzony fałszywy dokument przez Prezydium NRA z [...] sierpnia 2010 r. oparty na fałszywej podstawie prawnej z art. 4c upa przez sprawców niebędących adwokatami z braku także ustawowego magistra z art. 65 pkt 3 upa, dlatego wszyscy, którzy nie wpisują tytułu magistra prawa przy nazwisku są niedouczeni, bez kwalifikacji prawniczych, czego dowodem są ich zachowania odbiegające od ustalenia stanu faktycznego, by dokonać podciągnięcia do danej normy prawnej.
Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o "zmianę zaskarżonego postanowienia przez jego uchylenie i rozpoznanie sprawy przez właściwy skład orzekający NSA w oparciu o prawdziwe akta sprawy, skompletowane z udziałem skarżącego oraz o rozstrzygnięcie o kosztach postępowania".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga o wznowienie postępowania nie jest zasadna.
Omawiany środek prawny skierowany jest przeciwko postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, który kontrolował kasacyjnie wydane na podstawie art. 58 § 1 i § 3 ppsa postanowienie o odrzuceniu skargi z powodu niedopuszczalności drogi sądowej. Wznowienie postępowania sądowoadminstracyjnego, jako instytucja wyjątkowa mająca na celu podważenie prawomocnego orzeczenia sądowego oraz ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy, może być uruchomione w szczególnie uzasadnionych przypadkach i jedynie w oparciu o podstawę wskazaną w Dziale VII ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W odniesieniu do zaskarżonego postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego B. K. oparł skargę o wznowienie na treści art. 271 pkt 1 ppsa, zgodnie z którym wznowienia postępowania z powodu nieważności można żądać, jeżeli w składzie sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo jeżeli orzekał sędzia wyłączony z mocy ustawy, a strona przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia. W oparciu o powyższy przepis skarżący zarzucił wydanie orzeczenia przez osobę niebędącą sędzią Naczelnego Sądu Administracyjnego, nieposiadającą wykształcenia prawniczego (wyższych studiów prawniczych w Polsce) oraz wydanie orzeczenia w składzie jednoosobowym w sytuacji, gdy orzeczenie powinien wydać skład trzyosobowy. Zarzuty powyższe, jak również zarzut naruszenia tym samym przepisów art. 6 § 1 pkt 3 pusa w związku z art. 7 pusa oraz art. 16 § 1 ppsa w związku art. 17 § 1 ppsa, nie mogły zostać uwzględnione.
Zgodnie ze wskazanymi przepisami art. 6 § 1 pkt 3 i art. 7 pusa do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego wojewódzkiego sądu administracyjnego może być powołany jedynie ten, kto spełnia ustawowe warunki, tj. m.in. ukończył wyższe studia prawnicze w Polsce i uzyskał tytuł magistra lub ukończył zagraniczne studia prawnicze uznane w Polsce, a do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego może być powołany ten, kto spełnia wymagania określone w art. 6 § 1 pkt 1-4 i 6 pusa, czyli również (zawarty w art. 6 § 1 pkt 3 tej ustawy) wymóg ukończenia odpowiednich studiów wyższych.
Dalej, zgodnie z treścią przepisów art. 144 i 179 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Prezydent, korzystając ze swoich konstytucyjnych i ustawowych kompetencji, wydaje akty urzędowe dotyczące m.in. powoływania sędziów na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa. Powołanie sędziów (sądów powszechnych i administracyjnych) jest bezwarunkowo oparte na spełnieniu przesłanek wynikających z art. 6 § 1 pkt 3 pusa i art. 7 pusa, toteż wobec osoby spełniającej powyższe przesłanki i powołanej zgodnie z prawem na stanowisko sędziego, pierwszy zarzut skargi o wznowienie postępowania jest całkowicie bezzasadny.
Odnośnie wydania orzeczenia w składzie jednoosobowym należy stwierdzić, że ponieważ przedmiotem orzekania była zaskarżalność aktu - uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej - do sądu administracyjnego, a także inne, bardziej lub mniej związane z tą kwestią, zawarte w skardze zarzuty prawa procesowego, Sąd mógł rozpoznać skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym (art. 182 § 2 ppsa). Zgodnie bowiem z treścią tego przepisu, skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym; a stosownie do treści art. 182 § 3 ppsa na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie jednego sędziego.
Jak wskazano w komentarzu do ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Bogusław Gruszczyński [w:], Bogusław Dauter i in., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa, LEX, 2011) przykładami postanowień wojewódzkiego sądu administracyjnego, od których skarga kasacyjna może zostać rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, są postanowienia odrzucające skargę, o której mowa w art. 50 ppsa i artykułach następnych oraz postanowienia umarzające postępowanie na podstawie art. 161. W szczególności na posiedzeniu niejawnym można postanowieniem oddalić skargę kasacyjną na postanowienie odrzucające skargę (por. postanowienie NSA z 9 listopada 2004 r., OSK 686/04, niepubl.). Niewątpliwie orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. odrzucające skargę do tego Sądu, z uwagi na niedopuszczalność drogi sądowej i idącą za tym nieważność postępowania, jest postanowieniem kończącym postępowanie.
Co więcej, skargi kasacyjne od postanowień stwierdzających nieważność postępowania, ze względu na czysto procesowy charakter zarzutów związany z badaniem dopuszczalności wniesienia skargi na dany akt, rozpoznawane są co do zasady na posiedzeniu niejawnym, niezależnie od wniosku skarżącego w tej kwestii.
Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, co należy odczytywać nie inaczej, niż że nieważność postępowania brana jest pod uwagę w pierwszej kolejności i w razie jej stwierdzenia sąd nie musi wyznaczać rozprawy, ale może oprzeć swoje orzeczenie jedynie na stwierdzeniu nieważności postępowania, bez merytorycznego rozpatrywania skargi kasacyjnej. W związku z powyższym zarzut niezgodnego z prawem wydania orzeczenia w składzie jednego sędziego oraz kolejny zarzut naruszenia prawa poprzez rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym należy uznać za bezzasadny.
Ponadto wskazać należy, że (co podkreślił NSA w wyroku z 17 listopada 2006 r., sygn. akt II FSK 1390/05) podjęcie decyzji o rozpoznaniu skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym jest pozostawione uznaniu Naczelnego Sądu Administracyjnemu, co oznacza, że Sąd ten może sam decydować o rozpoznaniu skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym lub jawnym, nawet jeśli zaistnieją przesłanki z art. 182 § 2 ppsa. W związku z powyższym za bezzasadne należało uznać dwa dalsze zarzuty skargi o wznowienie postępowania.
Kolejną wskazaną przez skarżącego przesłanką wznowienia postępowania jest zarzut oparcia orzeczenia na dokumencie podrobionym lub przerobionym (art. 273 § 1 pkt 1 ppsa), co - zdaniem B. K. - przejawia się w założeniu akt Naczelnego Sądu Administracyjnego, "przerobieniu oraz podrobieniu dokumentów przez sporządzenie wniosku z 30 kwietnia 2010 r. przez Z. W.", "oparciu tego wniosku na sfałszowanej podstawie prawnej z art. 4c upa" w związku z brakiem legitymacji materialnej do takiej czynności prawnej, wynikającym z braku wykształcenia prawniczego, "wprowadzeniu opisanego powyżej fałszywego dokumentu do obrotu przez podstawioną osobę w oparciu o sfałszowaną podstawę prawną", a także w "wytworzeniu sfałszowanego dokumentu w postaci uchwały nr [...] r. z posiedzenia ORA w S. z [...] maja 2010 r." podpisanego przez osobę na podstawie art. 65 pkt 3 upa i art. 4c upa nieuprawnioną (tj. A. G.) oraz przez "wytworzenie fałszywego dokumentu przez Prezydium NRA z [...] sierpnia 2010 r. opartego na fałszywej podstawie prawnej z art. 4c upa przez sprawców niebędących adwokatami z braku wykształcenia".
Powyższe zarzuty są całkowicie nieusprawiedliwione i nie mogły, ze względu na swoją bezzasadność skutkować uwzględnieniem wniosku.
Odnosząc się do zarzutu oparcia orzeczenia na dokumencie podrobionym lub przerobionym w postaci akt Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazać należy, że po przyjęciu sprawy do rozpoznania przez NSA dla sprawy ze skargi kasacyjnej rozpoznawanej przed tym sądem zakładane są akta oddzielne od akt sądu pierwszej instancji, a mające na celu udokumentowanie przebiegu postępowania przed sądem wyższej instancji. Akta te zakładane są w oparciu o materiał zgromadzony w aktach sądu pierwszej instancji i nowe, wpływające do sprawy już po przyjęciu jej do rozpoznania przez NSA pisma, a do rozpoznawania sprawy brane są one pod rozwagę łącznie z materiałem zgromadzonym w aktach sądu instancji niższej oraz w aktach organów administracyjnych.
Odnosząc się do zarzutów dotyczących oparcia orzeczenia na dokumentach podrobionych lub przerobionych wskazać należy, że wnioskujący (na którym spoczywa ciężar dowodu w kwestiach, z których wywodzi skutki prawne w postaci możliwości wznowienia postępowania) nie uprawdopodobnił wskazanych okoliczności w sposób dostateczny, a także że zarzuty te nie znajdują potwierdzenia w materiale dowodowym, ani nie zostały potwierdzone orzeczeniami sądowymi. Tym samym należało uznać je za bezzasadne.
Dokonując zatem kwalifikacji skargi o wznowienie postępowania, stosownie do powołanych przepisów należy podkreślić, że z treści środka prawnego nie wynika, iż w sprawie zachodzą powołane przez skarżącego ustawowe podstawy wznowienia postępowania. Powyższe okoliczności uzasadniają stwierdzenie, że skarga o wznowienie postępowania, ze względu na jej bezzasadność podlega oddaleniu na podstawie art. 282 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.