Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 18 czerwca 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę W. C. na postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] listopada 2006 r. utrzymujące w mocy jego postanowienie z dnia [...] listopada 2006 r. w przedmiocie przekazania zgodnie z właściwością Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych z odsetkami − w łącznej kwocie [...] zł.
W jego uzasadnieniu Sąd przypomniał, że wyrokiem z dnia 6 grudnia 2005 r. sygn. akt II SA/Wa 1651/05 WSA w W. stwierdził nieważność decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] kwietnia 2005 r. utrzymującej w mocy decyzję ZUS z dnia [...] marca 2005 r., którą odmówiono skarżącemu umorzenia wymienionej kwoty, ponieważ organem właściwym do rozpatrzenia odwołania był wówczas Minister Polityki Społecznej. Stosownie bowiem do art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), zwanej dalej u.s.u.s., w sprawach nią uregulowanych stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że stanowi ona inaczej. Do takich spraw w postępowaniu odwoławczym należało umarzanie spornych należności, o których mowa w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w związku z art. 15, 17 i 127 § 2 k.p.a. Na podstawie art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 150, poz. 1248) art. 83 ust. 4 u.s.u.s. uzyskał z dniem 24 sierpnia 2005 r. nowe brzmienie, wskutek czego stronie przysługiwało prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra.
Po wejściu w życie ustawy z dnia 1 lipca 2005 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej obowiązany był przekazać wniosek skarżącego z dnia [...] kwietnia 2005 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezesowi ZUS jako organowi właściwemu i dokonał tego wymienionymi postanowieniami. W nawiązaniu do motywów wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 maja 2004 r. sygn. akt SK 39/03 (OTK ZU Nr 5/A/2004, s. 561) WSA podkreślił, że z braku istnienia w tej ustawie przepisów odnoszących się do postępowań wszczętych przed zmianą art. 83 ust. 4 u.s.u.s., ma on bezpośrednie zastosowanie nie tylko do nowych stosunków prawnych, lecz również − jak w tej sprawie − do wcześniej nawiązanych. Z tego powodu nie ma też wiążącego charakteru wynikająca z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w powyższym wyroku z dnia 6 grudnia 2005 r., bo uległy zmianie przepisy, na podstawie których zostały one sformułowane.
Bez wpływu na wynik sprawy pozostał również brak zamieszczenia w uzasadnieniu tego wyroku "wzmianki o nowych uregulowaniach prawnych". W rezultacie uwzględnienia tych okoliczności w zaskarżonym postanowieniu, kwestionująca jego legalność skarga nie była uzasadniona.
W skardze kasacyjnej od tego wyroku skarżący na podstawie art. 174 ust. 1 i art. 185 § 1 p.p.s.a. oraz art. 83 ust. 4 u.s.u.s. wniósł o jego uchylenie w całości i zmianę "w kierunku wykonania prawomocnego wyroku" WSA w W. z dnia 6 grudnia 2005 r. W jego uzasadnieniu zwrócił uwagę na oczywistą sprzeczność pomiędzy treścią wyroku WSA z dnia 6 grudnia 2005 r. a jego wykonaniem. Zdaniem skarżącego, skoro wyrok ten był wydany po zmianie art. 83 ust. 4 u.s.u.s., to nie można było oddalić skargi na postanowienie Ministra z dnia [...] listopada 2006 r. Główna argumentacja została przedstawiona w następującym wywodzie: "W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku podkreślono m.in. brak przepisów przejściowych dotyczących zmiany cyt. art. 83 ust. 4 i stwierdzono trafne stosowanie przepisów, skoro wyrok miał dotyczyć oceny stanu faktycznego − poprzedniego. Z tymi poglądami skarżący się nie zgadza. Wyrok miał bowiem regulować postępowanie władzy administracyjnej w stosunku do skarżącego na przyszłość, a nie za okres poprzedni, a brak przepisów przejściowych żadnej przeszkody tu nie stanowił.
Nie było żadnych przeszkód, by wyrok z dnia 6.XII.2005 r. zaskarżyć z uwagi na oczywistą sprzeczność z prawem aktualnym. Zdaniem skarżącego nie można dopuszczać do wykonywania wyroków wedle swobodnej oceny strony procesowej, bez zmiany tych wyroków. Wyrok z 6.XII.2005 r. nie odpowiadał prawu i z tego płyną konsekwencje dla oceny sprawy".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W ramach dokonywanej oceny zarzutów skargi kasacyjnej konieczne jest przypomnienie niektórych rozwiązań dotyczących funkcjonowania sądownictwa administracyjnego i motywów wyroku WSA w Warszawie z dnia 6 grudnia 2005 r., do których nieprecyzyjnie nawiązano w tej skardze i zaskarżonym nią wyroku. Otóż stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. − Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Istota kasacyjnego charakteru uprawnień sądów administracyjnych w sprawach określonych w art. 3 p.p.s.a. polega na ocenie legalności aktów dokonywanej według stanu prawnego i faktycznego z dnia ich wydania, z uwzględnieniem środków przysługujących tym sądom w modelu dwuinstancyjnego postępowania.
W wyroku WSA z dnia 6 grudnia 2005 r. dokonano oceny legalności decyzji Prezesa ZUS z dnia 28 kwietnia 2005 r. według stanu prawnego z dnia jej wydania i stwierdzono jej nieważność (z powodu zaistnienia przesłanki określonej w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.) na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W uzasadnieniu tego wyroku wyraźnie podkreślono, że z dniem 24 sierpnia 2005 r. po dokonanej nowelizacji art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Prezes ZUS uzyskał wspomniane uprawnienia do ponownego rozpatrzenia sprawy na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Niezrozumiałe stały się więc te wywody zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, które dotyczą rzekomego niezamieszczenia w wyroku WSA z dnia 6 grudnia 2005 r. "wzmianki o nowych uregulowaniach prawnych" oraz utraty wiążącego charakteru zawartych w nim oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania, o których mowa w art. 153 p.p.s.a., wskutek zmiany przepisów będących podstawą ich sformułowania.
Przede wszystkim taka "wzmianka" została tam zamieszczona i była wystarczająca do ukazania różnicy pomiędzy dotychczasowym a nowym stanem prawnym. Ponadto nie było w nim nieaktualnych, po zmianie art. 83 ust. 4 u.s.u.s., ocen i wskazań przydatnych przy ponownym rozpatrywaniu sprawy − tym razem przez Prezesa ZUS jako organ właściwy.
Sentencja i uzasadnienie wyroku WSA z dnia 6 grudnia 2005 r. były klarowne co do samego rozstrzygnięcia i wpływu na prowadzone po jego wydaniu postępowanie administracyjne. W rezultacie nie pojawiła się zarzucana w skardze kasacyjnej ani oczywista, ani jakakolwiek sprzeczność pomiędzy treścią tego wyroku a jego wykonaniem. Z omawianych już powodów stwierdzenie przez WSA nieważności decyzji dokonane po zmianie brzmienia art. 83 ust. 4 u.s.u.s. kształtującego inaczej właściwość organu do ponownego rozpatrzenia sprawy (w trybie art. 127 § 3 k.p.a.) nie wywołało skutków ani naruszeń prawa sformułowanych w skardze kasacyjnej. Odnotowania wymaga jednak błędne przekazanie do Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej akt tej sprawy pismem z dnia [...] września 2006 r. w sytuacji, gdy po wyroku WSA z dnia 6 grudnia 2005 r. i zmianie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. organem uprawnionym do ponownego rozpatrzenia sprawy był już niewątpliwie Prezes ZUS.
W następstwie tej czynności zostały wydane postanowienia Ministra Pracy i Polityki Społecznej, a po zaskarżeniu postanowienia z dnia [...] listopada 2006 r. skargę na nie zasadnie oddalił WSA wyrokiem z dnia 18 czerwca 2007 r., który mimo odnotowanych fragmentów błędnego uzasadnienia, odpowiadał prawu.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.