Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 16 marca 2009 r., I SA/Bk 53/09, po rozpoznaniu skargi A. G., uchylił decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: ARiMR) w Ł. z dnia [...] listopada 2008 r., nr [...]odmawiającą przyznania renty strukturalnej oraz stwierdził, że decyzja nie może być wykonana w całości. W punkcie trzecim wyroku zasądził od organu na rzecz A. G. kwotę 200 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Sąd orzekał w następującym stanie sprawy.
A. G. [...] lipca 2008 r. złożył w Biurze Powiatowym ARMiR w K. wniosek o przyznanie renty strukturalnej. Do wniosku załączył między innymi zaświadczenie z KRUS potwierdzające, że podlegał ubezpieczeniu społecznemu jako rolnika w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu w okresie od 1 stycznia 1991 r. do 31 marca 2000 r. i od 30 kwietnia 2001 r. do nadal.
W związku z tym, że zaświadczenie z KRUS wykazywało przerwę w ubezpieczeniu społecznym rolników, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. wezwał A. G. do złożenia w tej kwestii wyjaśnień. W dniu [...] sierpnia 2008 r. skarżący złożył oświadczenie, że od 16 stycznia 2000 r. do 29 kwietnia 2001 r. przebywał za granicą, a gospodarstwo rolne było wówczas prowadzone przez jego żonę E. G., która jest jego współwłaścicielką. A. G. wyjaśnił, że przyczyną wyjazdu była konieczność zapewnienia opieki nad chorym bratem. Ponadto Placówka Terenowa KRUS w K. poinformowała organ pierwszej instancji, że A. G. od 1 kwietnia 2000 r. do 29 kwietnia 2001 r. nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników, z uwagi na pobyt od 16 stycznia 2000 r. do 29 kwietnia 2001 r. w USA. W tym okresie skarżący nie prowadził działalności rolniczej na własny rachunek.
Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. decyzją z [...] września 2008 r., odmówił A. G. przyznania renty strukturalnej. W uzasadnieniu podał, że wnioskodawca nie spełnił warunku do uzyskania renty strukturalnej, określonego w § 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 109, poz. 750 ze zm. dalej: rozporządzenie w sprawie rent strukturalnych), gdyż nie prowadził nieprzerwanie działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym w okresie, co najmniej 10 lat bezpośrednio poprzedzającym złożenie wniosku o rentę strukturalną.
Dyrektor P. Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. decyzją z [...] listopada 2008 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że dowodem świadczącym o przerwie w prowadzeniu przez A. G. działalności rolniczej na własny rachunek jest zaświadczenie z KRUS w Kolnie z [...] lipca 2008 r., które wykazuje na przerwę w podleganiu ubezpieczeniu w okresie od 1 kwietnia 2000 r. do 29 kwietnia 2001 r. Wnioskodawca w tym czasie przebywał w USA, a podczas jego nieobecności w kraju działalność rolniczą w gospodarstwie prowadziła E. G. (współwłaścicielka gospodarstwa rolnego).
Organ odwoławczy odmówił mocy dowodowej dokumentom w postaci faktur VAT RR sprzedaży mleka, żywca wieprzowego i wołowego, które zdaniem A. G. miały potwierdzać prowadzenie przez niego nieprzerwanie działalność rolniczą na własny rachunek wskazując, że faktury te dotyczą okresu, w którym wnioskodawcy udowodniono pobyt poza granicami kraju.
W skardze na powyższą decyzję A. G. zarzucił organowi błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że wystąpiła jakakolwiek przerwa w prowadzeniu czy też władztwie nad gospodarstwem rolnym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uwzględniając skargę na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), podkreślił, że A. G.odpowiada definicji "rolnika" zawartej w § 4 rozporządzenia w sprawie rent strukturalnych oraz złożył dokumenty potwierdzające nieprzerwane prowadzenie przez niego działalności rolniczej w ostatnich 10 latach przed złożeniem wniosku o przyznanie renty tj. zaświadczenie z KRUS oraz oświadczenie o prowadzeniu działalności rolniczej w okresach nieobjętych ubezpieczeniem.
Dodatkowo przedłożył faktury VAT RR, które dokumentują sprzedaż mleka i trzody chlewnej w okresie niepodlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, organy posiadając te dokumenty, winny wyjaśnić stan faktyczny sprawy, w szczególności należycie przeprowadzić postępowania dowodowego. Tymczasem Dyrektor P. Oddziały Regionalnego ARiMR w Ł., w niedostateczny sposób rozpatrzył materiał dowodowy, zaś dokonana przez niego ocena poszczególnych dowodów stanowiła przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów.
W ocenie WSA, nietrafny jest pogląd, że dowodem świadczącym o przerwie w prowadzeniu przez A. G. działalności rolniczej na własny rachunek jest zaświadczenie z KRUS z [...] lipca 2008 r. wskazujące, że w okresie od 1 kwietnia 2000 r. do 29 kwietnia 2001 r. wnioskodawca nie podlegał ubezpieczeniu społecznym rolników oraz kserokopia decyzji KRUS z dnia 29 września 2000 r. o ustaniu wobec A. G. ubezpieczenia społecznego rolników z dniem 1 kwietnia 2000 r. Zarówno z treści zaświadczenia jak i decyzji wynika, że w okresie od 1 kwietnia 2000 r. do 29 kwietnia 2001 r. nie podlegał on ubezpieczeniu społecznemu rolników. Powyższe nie może oznaczać, że w okresie tym nie prowadził działalności rolniczej. Warunek podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników i warunek prowadzenia działalności rolniczej są samodzielnymi i niezależnymi od siebie przesłankami nabycia prawa do renty strukturalnej. Z powyższych dokumentów wynika jedynie, że A. G. w tym czasie nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników.
Sąd pierwszej instancji zauważył, że z faktu ustania ubezpieczenia społecznego rolników w okresie od 1 kwietnia 2000 r. do 29 kwietnia 2001 r., nie można wyprowadzać wniosku, iż w tym okresie skarżący nie mógł prowadzić działalności rolniczej w swoim gospodarstwie rolnym. Takim dowodem nie może być oświadczenie złożone przez A. G. w dniu [...] sierpnia 2008 r. Z jego treści wynika jedynie, że w okresie od 16 stycznia 2000 r. do 29 kwietnia 2001 r., działalność gospodarczą prowadziła jego E. G. będąca jednocześnie współwłaścicielką gospodarstwa rolnego oraz, że konieczność wyjazdu za granicę A. G. wynikała z potrzeby zapewnienia opieki nad chorym członkiem rodziny. W okresie od 1 kwietnia 2000 r. do 29 kwietnia 2001 r. w gospodarstwie prowadzona była nieprzerwanie działalność rolnicza, co potwierdzają faktury VAT RR (15 sztuk). Z treści oświadczenia z 25 sierpnia 2008 r., nie można wnioskować, że A. G. nie prowadził działalności rolniczej od 16 stycznia 2000 r., do 29 kwietnia 2001 r.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji, z akt sprawy wynika, że powodem wyjazdu A. G. poza granice kraju była potrzeba sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Okoliczność tę można zakwalifikować jako krótkotrwałą nieobecność rolnika w gospodarstwie z innych przyczyn, podobnie jak tymczasowe aresztowanie.
W konkluzji Sąd stwierdził, że Dyrektor P. Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. dokonał dowolnej oceny zgromadzonych dowodów, czym naruszył art. 80 w związku z art. 7 K.p.a. Wbrew twierdzeniom organu, na podstawie zgromadzonych dowodów nie można uznać, że skarżący w okresie nieobecności w kraju nie prowadził działalności rolniczej, a zatem, że nie spełniał wszystkich warunków dla przyznania renty strukturalnej. Krótkotrwała nieobecność A. G. w kraju, nie może przesądzać, że w okresie tym nie prowadził działalności rolniczej. Na powyższą okoliczność organ winien przeprowadzić w miarę możliwości uzupełniające postępowanie dowodowe, w szczególności przesłuchać E. G., ewentualnie wnioskodawcę. Zeznania tych osób powinny wyjaśnić, czy w okresie pobytu za granicą A. G. miał rzeczywisty wpływ na prowadzenie działalności rolniczej, a w konsekwencji, czy spełnia warunki do przyznania renty strukturalnej.
Ponadto Sąd pierwszej instancji wskazał, że o kosztach postępowania orzekł na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a.
Dyrektor P. Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku oraz zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie:
- 1. przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię § 4 rozporządzenia w sprawie rent strukturalnych, poprzez przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, że skarżący prowadził nieprzerwanie działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym w okresie co najmniej 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną, a fakt krótkotrwałej nieobecności Skarżącego, nie może przesądzać, iż w okresie tym nie prowadził działalności rolniczej;
- 2. przepisów postępowania poprzez niezastosowanie art. 210 § 1 p.p.s.a. i zasądzenie kosztów postępowania na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ wskazał, że dane wynikające z oświadczenia strony podlegają weryfikacji. W sytuacji, gdy oświadczenie wskazuje na faktyczną przerwę w prowadzeniu działalności rolniczej, obowiązkiem organu jest dokonanie oceny spełnienia przez stronę wymogu "nieprzerwanego prowadzenia działalności rolniczej" przez okres wskazany przez ustawodawcę. Taka ocena została przeprowadzona w toku postępowania. Z treści nadesłanych przez KRUS dokumentów wynika, że A. G. nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresie 1 kwietnia 2000 r. do 29 kwietnia 2001 r., gdyż w tym czasie przebywał w USA.
Wnoszący skargę kasacyjną organ podkreślił, że przepisy rozporządzenia w sprawie rent strukturalnych nie definiują pojęć "rolnik" i "prowadzenie nieprzerwanie działalności rolniczej", zatem organ sięgnął do definicji "rolnika" zawartej w art. 6 pkt 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r., Nr 7, poz. 25 ze zm.) W rozumieniu powołanej ustawy prowadzenie działalności rolniczej oznacza prowadzenie na własny rachunek przez posiadacza gospodarstwa rolnego działalności zawodowej, związanej z tym gospodarstwem, stałej i osobistej oraz mającej charakter wykonywanej pracy lub innych zwykłych czynności wiążących się z jego prowadzeniem.
W ocenie organu nadesłane faktury VAT dokumentujące sprzedaż mleka i trzody chlewnej nie zasługują na uwzględnienie z tego powodu, że były podpisane imieniem i nazwiskiem A. G., a miało to miejsce w okresie, kiedy ten przebywał w USA. Gdyby rzeczywiście podczas nieobecności męża w kraju gospodarstwo prowadziła E. G., to faktury powinny być podpisywane jej imieniem i nazwiskiem, a nie jej męża, natomiast tylko jedna z faktur (na sprzedaż trzody chlewnej z dnia [...] września 2000 r.) jest podpisana przez E. G.. Zatem faktury te nie mogą stanowić dowodu na kontynuację prowadzenia działalności rolniczej przez żonę skarżącego.
Wnoszący skargę kasacyjną organ uzasadniając naruszenie przepisów postępowania wskazał, że A. G. nie składał wniosku o zwrot kosztów postępowania ani w skardze ani rozprawie w dniu [...] marca 2009 r. W trakcie rozprawy Sąd nie pouczył A. G. o skutkach nie zgłoszenia wniosku. W związku z tym orzeczenie przez WSA w Białymstoku o zwrocie na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego w kwocie 200 zł narusza art. 210 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W postępowaniu kasacyjnym obowiązuje zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej. Zasada ta, wynikająca z art. 183 § 1 p.p.s.a., oznacza, że to podstawy skargi kasacyjnej, czyli zawarte w niej przyczyny zaskarżenia rozstrzygnięcia determinują zakres jego kontroli.
Naczelny Sąd Administracyjny, poza wypadkami nieważności postępowania, która w tej sprawie nie występuje, nie może z urzędu kontrolować orzeczenia w celu ustalenia innych – poza przedstawionymi w skardze kasacyjnej – wad zaskarżonego orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego.
Rozpoznawana skarga kasacyjna, w części kwestionującej uchylenie zaskarżonej decyzji, została oparta tylko na zarzucie naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię § 4 rozporządzenia w sprawie rent strukturalnych. Oparcie skargi kasacyjnej jedynie na podstawie określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. oznacza między innymi to, że strona wnosząca skargę kasacyjną zgadza się z tym, że w toku postępowania przed właściwymi organami doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ta uwaga jest o tyle istotna, że kontroli instancyjnej został poddany wyrok Sądu I instancji wydany na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.
Błędna wykładnia przepisu, o której stanowi powołany u podstaw skargi kasacyjnej art. 174 pkt 1 p.p.s.a., to niewłaściwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu. Dyrektor P. Oddziału Regionalnego ARiMR uważa, że Sąd pierwszej instancji niewłaściwie odczytał treść normy prawnej wynikającej z § 4 rozporządzenia w sprawie rent strukturalnych. W myśl powołanego przepisu rentę strukturalną przyznaje się producentowi rolnemu będącemu osobą fizyczną prowadzącą na własny rachunek działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym położonym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on warunki wymienione w tym przepisie, w tym warunek prowadzenia nieprzerwanie działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym w okresie co najmniej 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną i w okresie ostatnich 10 lat podlegał przez okres co najmniej 5 lat ubezpieczeniu emerytalno – rentowemu, określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną, Sąd pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni powołanego przepisu polegającej na przyjęciu, że skarżący prowadził nieprzerwanie działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym w okresie co najmniej 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną, a fakt krótkotrwałej nieobecności skarżącego nie może przesądzać, iż w okresie tym nie prowadził działalności rolniczej.
W związku z tak sformułowanym zarzutem Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w uzasadnieniu kontrolowanego orzeczenia Sąd I instancji nie dokonał wykładni § 4 rozporządzenia w sprawie rent strukturalnych w sposób opisany w skardze kasacyjnej. Zaskarżony wyrok zawiera rozważania WSA dotyczące wyłącznie wyników kontroli legalności zaskarżonej decyzji w płaszczyźnie dochowania wymaganej prawem procedury. Sąd pierwszej instancji stwierdził uchybienia w zakresie gromadzenia i oceny materiału dowodowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wspomniany wpływ wyraża w tym, że usunięcie wskazanych przez WSA uchybień może doprowadzić organ do odmiennych, niż dotychczasowe wniosków co do spełnienia przez skarżącego warunków określonych w § 4 rozporządzenia w sprawie rent strukturalnych.
W tym stanie rzeczy, tak sformułowany zarzut naruszenia powołanego ostatnio przepisu jest nieusprawiedliwiony.
W skardze kasacyjnej słusznie natomiast zarzucono naruszenie art. 210 § 1 p.p.s.a. poprzez zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, mimo braku stosownego wniosku. W tym miejscu należy przypomnieć, że art. 210 § 1 p.p.s.a. stanowi, co następuje: "Strona traci uprawnienie do żądania zwrotu kosztów, jeżeli najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie zgłosi wniosku o przyznanie należnych kosztów. Stronę działającą bez adwokata lub radcy prawnego sąd powinien pouczyć o skutkach niezłożenia wniosku w powyższym terminie." Jak wynika z akt sprawy, Sąd pierwszej instancji pouczył skarżącego o treści art. 210 § 1 p.p.s.a., zawiadamiając go o rozprawie (dowód doręczenia zawiadomienia k.26 akt sądowych). A. G. do zamknięcia rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie złożył wniosku o zwrot kosztów postępowania. W tym stanie sprawy Sąd pierwszej instancji zasądzając na rzecz skarżącego koszty postępowania naruszył art. 210 § 1 p.p.s.a., co trafnie podniesiono w skardze kasacyjnej.
Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 197 § 2 w związku z art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zawarte w zaskarżonym wyroku postanowienie o kosztach postępowania, zaś w pozostałym zakresie, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a.