Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 29 listopada 2017 r., sygn. akt I SA/Bk 832/17 oddalił skargę A. Spółka jawna w B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia [..] czerwca 2017 r. w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry.
Sąd I instancji przyjął następujący stan sprawy:
W dniu 10 grudnia 2016 r. funkcjonariusze celni zatrzymali automat o nazwie [...] użytkowany w barze na stacji paliw w [...], gdzie tytuł do lokalu posiadała A. w B. (dalej jako: Spółka, skarżąca). W protokole kontroli, w ramach której przeprowadzono eksperyment gry na urządzeniu stwierdzono, że urządzenie to jest urządzeniem elektronicznym, umożliwiającym uzyskanie wygranej pieniężnej, a gra na nim zawiera element losowości.
W ramach postępowania karno-skarbowego uzyskano opinię Wydziału Laboratorium Celnego Izby Celnej w [..] z dnia [..] stycznia 2017 r., w której stwierdzono, że ww. urządzenie: jest urządzeniem elektronicznym; ma możliwość realizacji bezpośredniej wypłaty w formie pieniężnej przez hopper; gry mają komercyjny charakter; gry mają charakter losowy; wynik gry w żaden sposób nie zależy od grającego (wynik gry generowany jest przez program gry).
Naczelnik [..] Urzędu Celno-Skarbowego w [...] decyzją z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] wymierzył Spółce karę pieniężną w wysokości 12.000 zł z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry.
Po rozpoznaniu odwołania, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku (DIAS) decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [..] utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną.
W ocenie organu odwoławczego nie budzi wątpliwości, że urządzającym gry na wskazanym automacie jest Spółka i to ona podlega karze pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 471, dalej jako u.g.h.). Z akt sprawy wynika, że skarżąca w ramach prowadzonej działalności gospodarczej zawarła umowę dzierżawy z [...], w ramach której w ww. lokalu umożliwiła spółce [...] zainstalowanie urządzenia do gier, pobierając z tego tytułu wynagrodzenie (35% od sumy dochodów uzyskanych w uruchomionych quizomatach). Pomimo treści umowy wskazującej tylko na dzierżawę powierzchni organ uznał, że skarżąca Spółka wspólnie ze spółką [...] urządzała gry na automatach hazardowych. Skarżąca umożliwiła funkcjonowanie automatu poprzez zapewnienie mu odpowiedniego miejsca i zasilania elektrycznego, sprawowała stałą opiekę na urządzeniem.
Spółka wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji i zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę, organ podtrzymując stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie.
WSA w Białymstoku oddalił skargę.
Sąd I instancji oceniając legalność zaskarżonej decyzji uznał, że stan faktyczny sprawy uprawniał do stosowania w sprawie przepisów u.g.h. i poddania ocenie skontrolowanej działalności poprzez pryzmat przepisów tej ustawy oraz do zastosowania wobec Spółki sankcji finansowej przewidzianej art. 89 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h. Kontrola funkcjonariuszy celnych przeprowadzona w lokalu prowadzonym przez Spółkę ujawniła eksploatację spornego urządzenia do gier, którego charakter odpowiadał definicji gry na automatach zawartej w u.g.h.
Ponadto WSA zaznaczył, że Minister Rozwoju i Finansów w decyzji z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] rozstrzygnął, że gry pod nazwą "Konkurs Wiedzy Powszechnej" rozgrywane na ww. automatach są grami na automatach w rozumieniu przepisów ustawy o grach hazardowych.
Odnosząc się do przedstawionej przez stronę opinii prof. zw. dr hab. M. [..] z dnia 8 listopada 2016 r. bazującej na opinii Instytutu Elektroniki z dnia 5 sierpnia 2016 r. Sąd I instancji zauważył, iż rozstrzyga ona nie tylko o zgodności badanego urządzenia z wymogami rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 9 marca 2012 r. w sprawie szczegółowych warunków rejestracji i eksploatacji automatów i urządzeń do gier (Dz. U. z 2012 r., poz. 312), ale również stanowi o tym, czy urządzenie może zostać uznane za automat do gier w rozumieniu u.g.h. Takie uprawnienie przysługuje, zgodnie z art. 2 ust. 6 u.g.h., wyłącznie ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych i dlatego, w ocenie Sądu, opinia ta jest bezprzedmiotowa.
Podobnie WSA ocenił dołączoną do akt opinię doc. dr. J. [...], która nie dotyczy wprost spornych quizomatów i została oparta, jak zastrzegł jej autor "na informacjach przekazanych przez zleceniobiorcę". Tak samo opinia prof. R. [...] nie dotyczy konkretnego urządzenia i zawiera analizę karnoprawną przepisów o charakterze, jak wskazał autor "formalno-dogmatycznym".
W okolicznościach przedmiotowej sprawy WSA uznał, że urządzającym gry na automatach poza kasynem gry była skarżąca Spółka posiadająca tytuł prawny do lokalu, gdyż to ona wydzierżawiła część powierzchni lokalu, w którym posadowiony został automat, umożliwiła jego wstawienie, zapewniła ciągłość gry na przedmiotowych automatach poprzez udostępnienie ich do publicznego korzystania i podłączenie do sieci elektrycznej. Jak wynika z umowy dzierżawy powierzchni zawartej w dniu 7 września 2016 r. wydzierżawiająca – A. s.j. osiągała korzyści finansowe z działania quizomatu w wysokości 35% od sumy dochodów uzyskanych w uruchomionym urządzeniu umieszczonym na podstawie umowy.
W konsekwencji w świetle zebranych dowodów, organ zasadnie uznał, że Spółka była podmiotem urządzającym gry na automacie albowiem w kontrolowanej lokalizacji stało urządzenie do gier, którego skarżąca była dysponentem. Ponosiła pełną odpowiedzialność za zapewnienie prawidłowego jego działania. Była też zainteresowana aby urządzenie przynosiło jak największy dochód, bowiem w świetle zapisów umowy dzierżawy wynagrodzenie (czynsz) zostało uzależnione od wielkości przychodu generowanego przez automat. Zgodnie z § 6 umowy wydzierżawiający (Spółka) zobowiązał się zapewnić niezbędne środki bezpieczeństwa oraz odpowiednie zabezpieczenie techniczne w celu uzyskania największego poziomu ochrony umieszczonego na podstawie umowy urządzenia, w przypadku włamania lub jakiegokolwiek istotnego uszkodzenia umieszczonego na podstawie umowy urządzenia wydzierżawiający był zobowiązany niezwłocznie powiadomić o tym dzierżawcę, dzierżawca miał zapewnić wydzierżawiającemu obsługę prawną związaną z funkcjonowaniem i eksploatacja urządzenia w niezbędnym zakresie, nadto wydzierżawiający zobowiązał się do utrzymania przedmiotu dzierżawy w stanie umożliwiającym eksploatowanie urządzenia.
Ewidentnie zatem Spółka poprzez zorganizowanie warunków umożliwiających korzystanie ze spornego automatu, stała się podmiotem urządzającym gry hazardowe poza kasynem, podlegającym karze pieniężnej stosownie do art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.
Tym samym, odpowiedzialność Spółki podlegała ocenie wyłącznie w kontekście działań urządzającego gry na automatach z naruszeniem zakazu ich urządzania poza kasynem gry, tj. na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h.
W ocenie WSA za pozbawione usprawiedliwionych podstaw należało uznać zarzuty naruszenia art. 65 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 659 § 1 i 2 k.c. oraz 693 § 1 k.c. W zakresie koniecznym do załatwienia tej sprawy organy celne poczyniły ustalenia na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego, w tym w oparciu o uzyskaną w czasie kontroli umowę dzierżawy, która została oceniona w zakresie skutków, jakie wywiera na gruncie odpowiedzialności Spółki w oparciu o przepis art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła Spółka, wnosząc o jego uchylenie i rozpoznanie skargi co do istoty, alternatywnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a nadto o zasądzenie na rzecz strony skarżącej od organu należnych kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego wg norm przepisanych za obie instancje. Spółka zrzekła się rozprawy.
Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm., dalej jako p.p.s.a.), zarzuciła naruszenie prawa materialnego:
1). art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. poprzez błędną wykładnię pojęcia "urządzającego gry" w świetle okoliczności faktycznych sprawy, jako obejmującego również podmiot, którego czynności sprowadzały się do wynajęcia powierzchni lokalu podmiotowi eksploatującemu automaty, bez dokonywania, zgodnie z materiałem zebranym w sprawie, żadnych innych czynności dotyczących organizacji gier, a tym samym niezasadne objęcie skarżącej zakresem podmiotowym normy z art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. w zw. z art. 14 ust. 1 u.g.h. i niezasadne nałożenie na skarżącą kary pieniężnej za "urządzanie" gier na automatach;
2). art. 65 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2017 r. poz. 459 z późn. zm.) - dalej jako "k.c.", w zw. z art. 693 k.c. poprzez dokonanie przez Sąd (także w drodze aprobaty ustaleń organu) błędnej wykładni umowy zawartej pomiędzy [...], wskutek przyjęcia, że z umowy tej wynikają dla skarżącej prawa i obowiązki wykraczające poza typowe i zwykłe obowiązki wydzierżawiającego, podczas gdy treść umowy nie świadczy o podejmowaniu przez skarżącą jakiejkolwiek działalności możliwej do określenia mianem "urządzania gier", ani też nie powodują odmiennej kwalifikacji umowy niż jako umowy dzierżawy powierzchni.
W uzasadnieniu autor skargi kasacyjnej wskazał argumenty na poparcie zarzutów sformułowanych w petitum złożonego środka odwoławczego.
Dyrektor, reprezentowany przez pełnomocnika radcę prawnego, w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i w związku z tym nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Z akt sprawy nie wynika, by zaskarżone orzeczenie zostało wydane w warunkach nieważności, której przesłanki określa art. 183 § 2 ww. ustawy.
Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz na kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w zakresie wskazanym w zarzutach przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach powołanych podstaw kasacyjnych
Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) lub na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).
W rozpoznanej sprawie skarga kasacyjna została oparta na zarzutach naruszenia prawa materialnego.
W punkcie 1) petitum skargi kasacyjnej skarżąca zarzuciła naruszenie art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. poprzez błędną wykładnię pojęcia "urządzającego gry" oraz niezasadne objęcie skarżącej zakresem podmiotowym normy z art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. w zw. z art. 14 ust. 1 u.g.h. oraz poprzez niezasadne nałożenie na skarżącą kary pieniężnej za "urządzanie" gier na automatach.
W pierwszej kolejności należało zatem dokonać oceny prawidłowości odkodowania i zastosowania normy wynikającej z literalnego brzmienia treści tego przepisu, w zakresie zwrotu “urządzający gry".
Na wstępie należy wyjaśnić, że stan prawny rozpatrywanej sprawy kształtują przepisy ustawy o grach hazardowych w brzmieniu poprzedzającym wejście w życie ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 88), która wprowadziła do art. 89 ust. 1 u.g.h. osobną podstawę do wymierzenia kary posiadaczowi lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier (art. 89 ust. 1 pkt 3 i 4).
Na gruncie omawianej regulacji w brzmieniu poprzedzającym wejście w życie wspomnianej nowelizacji Naczelny Sąd Administracyjny w swym orzecznictwie przyjmował, że sankcja z art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h. może zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot, w sytuacji gdy każdemu z nich można przypisać cechę "urządzającego gry" na tym samym automacie w tym samym miejscu i czasie. Wynika to z szerokiego zakresu definicji podmiotu "urządzającego gry na automatach" jaką należy przyjąć na potrzeby tego rodzaju postępowań. Wykładnia tego pojęcia, umożliwiająca nakładanie kar administracyjnych na więcej niż jeden podmiot, jest niezbędna jeżeli system kontroli i skuteczność przewidzianych przez ustawodawcę sankcji ma mieć realny charakter, zwłaszcza zaś jeżeli spojrzy się na to zagadnienie z perspektywy eliminowania sytuacji obejścia bądź nadużycia prawa przez podmioty uczestniczące w działalności hazardowej.
Sama ustawa o grach hazardowych nie zawierała legalnej definicji "urządzającego gry", jednak posługiwała się tym określeniem w wielu przepisach, z których można wywnioskować zakres treściowy tego pojęcia. Na ich podstawie przyjmuje się, że "urządzanie gier hazardowych" to ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, w szczególności: zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającym ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze.
Mając na uwadze powyższe, niekwestionowane rozumienie “urządzania gier" - w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - dokonana przez organy i zaakceptowana przez Sąd I instancji, subsumcja zachowania strony skarżącej pod regulację wynikającą z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., jest prawidłowa, gdyż ogół ustaleń dotyczących roli skarżącej spółki w organizowaniu przedsięwzięcia hazardowego pozwalał na przyjęcie, że była ona urządzającą gry w rozumieniu u.g.h.
Na podstawie postanowień umowy - zawartej pomiędzy stroną skarżącą a [...], która dostarczyła urządzenia do lokalu - zasadnie przyjęto bowiem, że skarżąca zobowiązała się nie tylko do udostępnienia powierzchni lokalu w zamian za miesięczny czynsz w wysokości 35% sumy dochodów uzyskanych w uruchomionych urządzeniach oraz udostępniania energii elektrycznej - które to zobowiązania, jak trafnie podniesiono w skardze kasacyjnej, samodzielnie nie mogą przesądzać o uznaniu skarżącej spółki za urządzającą gry na automatach - ale nadto podjęła się działań dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych. Umowa wyraźnie wskazywała, że jej przedmiotem jest umieszczenie quizomatów a udostępnianie energii ma na celu podłączenie tych urządzeń. Zestawienie powyższego z faktem, że skarżąca jako wydzierżawiający zobowiązała się do zapewnienia niezbędnych środków bezpieczeństwa oraz odpowiedniego zabezpieczenia technicznego - w celu uzyskania największego poziomu ochrony quizomatów - przemawia za przyjęciem, że w całokształcie okoliczności jej działania zmierzały do umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych.
Co istotne, umowa stanowiła nadto o zapewnieniu skarżącej obsługi prawej związanej z funkcjonowaniem i eksploatacją quizomatów w niezbędnym zakresie uzgodnionym wcześniej przez strony, co wykracza poza stosunki wydzierżawiający – dzierżawca.
W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny uznał za niezasadny zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego sformułowany w pkt 1) petitum skargi kasacyjnej, zarówno w zakresie błędnej wykładni pojęcia "urządzającego gry" jak i błędnego zastosowania oraz w zakresie błędnego zastosowania wskazanych w tym zarzucie przepisów, w ustalonym stanie faktycznym sprawy, który również w omawianym obecnie zakresie nie został skutecznie zakwestionowany.
Sąd kasacyjny miał na uwadze, że w uzasadnieniu skargi kasacyjnej kwestionowano ustalenie, że to strona skarżąca był urządzającym gry na automatach. Autor skargi kasacyjnej dokonywał analizy zawartej umowy wywodząc, że skarżąca spółka jedynie wydzierżawiała powierzchnię lokalu urządzającemu gry i do tego tylko sprowadzała się jej rola. Podniesionych argumentów autor skargi kasacyjnej nie powiązał jednak z naruszeniem konkretnych przepisów postępowania, co w konsekwencji oznacza, że w istocie w podstawach kasacyjnych nie wskazano, jakim normom - zdaniem skarżącego - Sąd I instancji oraz organy uchybiły. Naczelny Sąd Administracyjny jest tymczasem, jak już to podkreślono, związany granicami skargi kasacyjnej, nie jest zaś uprawniony do powtórnego badania zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego (ad meritum) w jego całokształcie.
Nie jest również uzasadniony zarzut naruszenia art. 65 §1 i 2 w zw. z art. 693 kodeksu cywilnego przy interpretacji postanowień umowy. Zasady prowadzenia postępowania dowodowego i oceny zgromadzonych dowodów w przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym regulowały przepisy Ordynacji podatkowej. Działając zgodnie z tymi przepisami organy, a także kontrolujący ich działalność Sąd I instancji nie dokonywały klasyfikacji umowy i analizy jej zgodności z przepisami prawa cywilnego, a prawidłowo zwróciły uwagę na te elementy umowy, które są istotne z punktu widzenia norm prawa administracyjnego.
Wobec powyższego, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w pkt 1 sentencji.
O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto stosownie do art. 204 pkt 1 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b oraz z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a i § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).