Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 5 lipca 2022 r., sygn. akt II GSK 507/19

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku (dalej: WSA, sąd pierwszej instancji) wyrokiem z 27 lutego 2019 r., sygn. akt I SA/Bk 16/19 oddalił skargę R.K. (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku (dalej: Dyrektor IAS) z 5 grudnia 2018 r. w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry.

Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z 5 września 2018 r. Naczelnik Podlaskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białymstoku (dalej: organ pierwszej instancji), działając na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 1 i ust. 4 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 471, z późn. zm.; dalej jako: u.g.h.) wymierzył skarżącemu karę pieniężną 200 000 zł z tytułu urządzania gier na urządzeniach komputerowych [1] oraz [2] w lokalu przy ul. [...] w G. W uzasadnieniu organ wskazał, że podstawą nałożenia kary były ustalenia przeprowadzonej w dniach 3-4 października kontroli oraz zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym zeznania świadków i opinie biegłego, które wykazały, że skarżący nie posiadając koncesji na prowadzenie kasyna gry, urządzał na urządzeniach elektronicznych korzystających z sieci Internet w celu komercyjnym gry losowe w rozumieniu art. 2 ust. 3 u.g.h., oferujące wygrane pieniężne oraz rzeczowe w postaci punktów umożliwiających rozpoczęcie nowej gry.

Ujawniono również umowę najmu kontrolowanego lokalu z 1 października 2017 r. zawartą pomiędzy skarżącym (najemca) a A.S. (wynajmujący), mocą której wynajmujący zobowiązał się oddać najemcy do używania w całości opisany wyżej lokal użytkowy w zamian za czynsz w kwocie 300 zł brutto miesięcznie oraz płatne dodatkowo koszty eksploatacji.

Zaskarżoną decyzją Dyrektor IAS utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem skarżący wniósł skargę, w której domagał się uchylenia decyzji organów obu instancji, ewentualnie stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, wstrzymania jej wykonania oraz kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie.

WSA w Białymstoku oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.).

W ocenie sądu prawidłowo Dyrektor IAS utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji nakładającą na skarżącego karę pieniężną za urządzanie gier losowych na automatach w lokalu niebędącym kasynem gry, bez koncesji lub zezwolenia, a zatem z naruszeniem przepisów u.g.h. w wysokości ustalonej na podstawie przepisów obowiązujących w dacie kontroli tj. w chwili stwierdzenia zdarzenia kwalifikowanego jako naruszenie prawa, a więc w brzmieniu po 1 kwietnia 2017 r. W ocenie sądu prawidłowo organy dokonały takiej kwalifikacji, uznając że gry urządzane na spornych automatach wypełniają definicję gier z art. 2 ust. 3 u.g.h. Tego ustalenia skarżący skutecznie nie podważył, nie przedstawił bowiem żadnych argumentów mogących prowadzić do wniosku przeciwnego.

Natomiast organy zgromadziły wyczerpujący materiał dowodowy, na który złożyły się zeznania świadków, w tym pracownika skarżącego, oględziny oraz opinia biegłego sądowego, na podstawie których w sposób niepozostawiający wątpliwości ustalono cechy gier oferowanych poprzez sporne urządzenia komputerowe, w szczególności ich losowy charakter oraz możliwość uzyskiwania wygranych pieniężnych i rzeczowych.

W ocenie WSA organy prowadząc postępowanie podjęły wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, nie naruszając reguł procesowych gwarantujących prawidłowość ustalenia podstawy faktycznej oraz ochronę praw strony, a materiał dowodowy został zebrany i rozpatrzony w sposób wyczerpujący i pełny. Wbrew twierdzeniom skarżącego o przeznaczeniu automatów wyłącznie do korzystania z witryn WWW, sąd stwierdził, że zweryfikowane zostały wszelkie przesłanki do tego, aby uznać, że na kontrolowanych automatach urządzane były gry hazardowe.

Sąd wyjaśnił, że to nie obudowa urządzenia decyduje o jego przeznaczeniu i faktycznym wykorzystaniu. Zdaniem WSA, w sprawie bezsprzecznie ustalono, że na spornych urządzeniach były urządzane gry hazardowe i dlatego prawidłowo organy nałożyły karę w wysokości 100 000 zł od każdego automatu – zgodnie z art. 89 ust. 1 pkt 1 i art. 89 ust. 4 lit. a u.g.h.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, zaskarżając go w całości oraz domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Białymstoku, ewentualnie – w przypadku uznania przez sąd, że sprawa została dostatecznie wyjaśniona – uchylenia wyroku w całości oraz uchylenia decyzji organów obu instancji, a w każdym przypadku zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a także rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie. Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r. poz. 201, z późn. zm.; dalej jako: o.p.) polegające na błędnym uznaniu przez sąd pierwszej instancji, że w toku niniejszego postępowania organy zebrały materiał dowodowy w sposób kompleksowy oraz dokonały prawidłowej oceny stanu faktycznego, wyjaśniając go w sposób dokładny i szczegółowy oraz podejmując w tym celu wszelkie niezbędne działania, w sytuacji gdy zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala na uznanie skarżącego kasacyjnie za podmiot urządzający gry na automatach poza kasynem gry, co miało istotny wpływ na wynik sprawy;
2. 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 121 § 1 w zw. z art. 187 § 1 i art. 191 o.p. polegające na nierozpatrzeniu przez sąd pierwszej instancji w sposób wyczerpujący okoliczności wynikających z zebranego przez organy postępowania materiału dowodowego, a przemawiających na korzyść skarżącego kasacyjnie, w szczególności poprzez brak dokonania własnej, szczegółowej oceny zeznań świadków oraz oparcie się w tym zakresie wyłącznie na wnioskach organów postępowania i w konsekwencji uznanie, iż ich treść świadczy o urządzaniu gier na automatach poza kasynem przez skarżącego kasacyjnie, w sytuacji gdy z zeznań tych wynika jedynie, że skarżący tylko udostępniał w wynajmowanym przez siebie lokalu komputery z dostępem do sieci internetowej, umożliwiające swobodne korzystanie przez klientów lokalu z różnego rodzaju witryn bez ograniczeń, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy;
3. 3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 191 w zw. z art. 197 § 1 o.p. polegające na bezzasadnym przyjęciu przez sąd pierwszej instancji, iż sporządzona w toku postępowania administracyjnego opinia biegłego dr. inż. A.C. w sposób niepozostawiający wątpliwości ustaliła cechy gier oferowanych za pośrednictwem komputerów [1] i [2], w sytuacji gdy przedmiotowa opinia, a także treść dodatkowych wyjaśnień biegłego z 17 maja 2018 r. nie odnosi się do kluczowej okoliczności w sprawie, tj. sposobu inicjowania gier i wyboru strony internetowej przez osoby korzystające z komputerów, a ponadto jest niejasna, niekompletna, zawiera nieobiektywne wnioski oraz opiera się na analizie dokumentacji wideo z eksperymentów przeprowadzonych przez funkcjonariuszy celnych w czasie kontroli, zamiast na bezpośrednich badaniach i oględzinach zatrzymanych komputerów i osobiście przeprowadzanych gier, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu skarżący kasacyjnie przedstawił argumenty na poparcie zarzutów sformułowanych w petitum skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik Dyrektora IAS wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału II Izby Gospodarczej NSA z 17 maja 2022 r., na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczeniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz.U. z 2021, poz. 2095 ze zm.) sprawa została skierowana do rozpoznania w dniu 5 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, o czym zostali poinformowani telefonicznie lub mailowo strony i uczestnicy postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA, sąd drugiej instancji) rozpoznaje sprawie w granicach skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, zatem spełnione zostały warunki do merytorycznego rozpoznania skargi kasacyjnej.

Zgodnie z treścią art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga kasacyjna R.K. oparta została na naruszeniu przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy. W tym zakresie wskazuje ona na błędne ustalenia stanu faktycznego i wadliwą ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego w zakresie w jakim przyjęto, że skarżący był urządzającym gry na automatach poza kasynem gry. Wskazano także na brak oceny własnej sądu w zakresie zeznań świadków przesłuchanych w postępowaniu administracyjnym przed organami oraz bezkrytycznym przyjęciu ustaleń opinii biegłego, co do charakteru gier oferowanych w lokalu skarżącego kasacyjnie.

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego nie mogła prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku.

W ocenie NSA nietrafny jest zarzut podnoszący naruszenie prawa polegające na wadliwym zebraniu materiału dowodowego i jego ocenie. Sąd drugiej instancji zwraca uwagę, że postępowanie przed organami było wyczerpujące. Korzystano w nim z różnych środków dowodowych, na podstawie których organy przyjęły określone ustalenia faktyczne. Były to m.in. zeznania świadków, w tym pracownika skarżącego, które potwierdziły, że skarżący kasacyjnie był osobą urządzającą gry na automatach poza kasynem gry. Wprawdzie urządzanie gier jest pojęciem niedookreślonym w u.g.h., jednak w orzecznictwie utrwaliło się stanowisko, że polega ono na tworzeniu technicznych i organizacyjnych warunków do prowadzenia gier (zob. np. wyrok NSA z 30 czerwca 2022 r. sygn. akt II GSK 325/19 i wskazane tam orzeczenia; dostępne na stronie internetowej CBOSA). W tym zakresie mieszczą się różnorodne aktywności podmiotów, ale generalnie takie, które są powiązane z osiąganiem korzyści majątkowych (gospodarczych) z funkcjonowania automatów.

W pełni zasadnie przyjmuje się, że jest to ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, w szczególności: zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającym ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze. W tym zakresie urządzającym gry jest każdy, kto organizacyjnie załatwia lub umożliwia prowadzenie gier i jest z tym procesem powiązany osiąganiem korzyści. Niewątpliwie taki charakter miała aktywność skarżącego kasacyjnie, co zostało jednoznacznie ustalone. Odmienne twierdzenie skargi kasacyjnej nie znajduje prawnego oparcia, zwłaszcza że uzasadnienie tej skargi nie wskazuje wprost istoty naruszenia przepisów powołanych w zarzucie. Taka konstrukcja skargi kasacyjnej jest jej wadą formalną, która ogranicza możliwość kontroli kasacyjnej tylko do tego kontekstu stawianych naruszeń, jaki można ustalić na podstawie jej uzasadnienia.

NSA zwraca uwagę, że przyjęcie przez sąd pierwszej instancji ustaleń dokonywanych przez organy samo przez się nie jest wadą wyroku. Dodatkowo sąd drugiej instancji zwraca uwagę, że postępowanie sądowoadministracyjne polega na kontroli działań administracji, zatem nie może być trafnym zarzutem kasacyjnym ten, który sprowadza się do twierdzenia, że postępowanie wyjaśniające jest wadliwe, dlatego że sąd pierwszej instancji nie dokonywał własnej oceny zeznań świadków przesłuchanych przez organ. Z natury rzeczy sąd administracyjny nie słucha świadków, bo nie jest jego rolą ustalanie stanu faktycznego sprawy.

Zatem zarzut kasacyjny podnoszący ten kontekst rozpoznawanej sprawy należało uznać za niezasadny. Taka ocena jest tym bardziej trafna, że przecież nawet korzystne okoliczności dla strony, wynikające z niektórych dowodów, nie mogą być brane pod uwagę, jeżeli przeczą im inne ustalenia poczynione w sprawie.

Zdaniem NSA w rozpoznawanej sprawie nie doszło do bezzasadnego przyjęcia przez sąd pierwszej instancji, że dołączona do akt administracyjnych opinia biegłego nie odpowiada na zasadnicze pytanie odnoszące się do charakteru gier na urządzeniach poddanych kontroli, a więc sposobu wyboru strony internetowej i inicjowania gry. W tym zakresie należy zgodzić się z sądem pierwszej instancji i organami, że gry prowadzone w lokalu skarżącego kasacyjnie spełniały warunki definicyjne dla gier na automatach z u.g.h. NSA podkreśla, że w orzecznictwie jednoznaczny jest pogląd, że o charakterze gier rozstrzyga organ kontrolujący na podstawie całokształtu dowodów, w tym eksperymentu.

Zatem takie właśnie dowody wraz z opinią biegłego były podstawą oceny charakteru gier, a nie dowolne ustalenia, jak twierdzi skarga kasacyjna. Podkreślić należy, że strona w postępowaniu nie wykazała by te ustalenia były niewłaściwe, czyli nie przedstawiła dowodu, który obalałby to procesowe założenie. Zatem nie można przyjąć, że organy w tym zakresie działały dowolnie, a ich ustalenia nie mają oparcia w aktach sprawy. Dodatkowo przy przyjęciu, że wnioski z nich wyprowadzone są logiczne i odpowiadają regułom racjonalnego myślenia, nie można twierdzić, że są dowolne i niezasadne.

Zdaniem NSA kwestia wyboru strony internetowej przez grającego oraz inicjowanie konkretnej gry nie ma znaczenia dla oceny gry urządzanej na automacie (komputerze). Dla takiej oceny istotne jest to, że urządzenie umożliwia prowadzenie takich gier, a nie to czy konkretna osoba faktycznie uczestniczyła w takiej grze.

Mając na uwadze powyższe i treść art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804 ze zm.). Zasądzona kwota 4050 zł stanowi zwrot kosztów dla pełnomocnika Dyrektora IAS, który nie występował przed sądem pierwszej instancji, z tytułu sporządzenia i wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną z zachowaniem terminu z art. 179 p.p.s.a.