Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, wyrokiem z dnia 30 listopada 2021 r. uwzględnił skargę P. W.-W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 17 listopada 2020 r., w przedmiocie ustalenia obowiązku zapłaty kosztów związanych z usunięciem, przechowywaniem i oszacowaniem pojazdu, uchylając tą decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Zgierskiego z dnia 12 października 2020 r. Sąd umorzył również postępowanie administracyjne oraz orzekł o kosztach postępowania sądowego.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:
W dniu 23 kwietnia 2011 r., na podstawie dyspozycji Komendanta Powiatowego Policji w Zgierzu usunięto z drogi samochód marki Volkswagen Polo numer rejestracyjny [...] (nr [...]), który następnie umieszczono na parkingu strzeżonym.
Wobec upływu trzymiesięcznego terminu przechowywania pojazdu Starosta Zgierski po ustaleniu właścicielki samochodu, powiadomił ją o możliwości odebrania pojazdu, po uiszczeniu opłat za jego usunięcie i przechowywanie, w terminie do 30 dni od doręczenia zawiadomienia. Przedmiotowy pojazd nie został odebrany.
W takim stanie sprawy Starosta Zgierski wystąpił do Sądu Rejonowego w Zgierzu z wnioskiem o ustalenie istnienia prawa własności przedmiotowego pojazdu na rzecz Skarbu Państwa, a następnie z wnioskiem o przepadek auta na rzecz powiatu.
Wyrokiem z dnia 21 sierpnia 2014 r., Sąd Rejonowy w Zgierzu I Wydział Cywilny ustalił, że Skarb Państwa nabył własność samochodu marki Volkswagen Polo numer rejestracyjny [...] zaś postanowieniem z dnia 18 czerwca 2019 r. orzeczono przepadek pojazdu na rzecz Powiatu Zgierskiego. Oba orzeczenia stały się prawomocne.
Z uwagi na niską wartość pojazdu, oraz zły stan techniczny, potwierdzony opinią rzeczoznawcy, pojazd został przekazany do recyklingu.
Decyzją Starosty Zgierskiego z dnia 12 lutego 2020 r., na podstawie zaświadczenia o demontażu pojazdu z dnia 29 stycznia 2020 r., pojazd został wyrejestrowany.
O wszczęciu postępowania w sprawie zapłaty kosztów za usunięcie, przechowywanie, oszacowanie, sprzedaż lub zniszczenie pojazdu Starosta Zgierski zawiadomił E. H. (właścicielkę pojazdu) oraz P. W.-W. (kierującego pojazdem w dniu jego usunięcia).
Decyzją z dnia 12 października 2020 r., Starosta Zgierski orzekł o ustaleniu opłaty w wysokości 73.100,46 zł z tytułu kosztów związanych z usunięciem, przechowywaniem oraz oszacowaniem pojazdu marki VW Polo o numerze rejestracyjnym [...], solidarnie od właściciela pojazdu i kierującego pojazdem.
Objętą skargą decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ powołując art. 130a ust. 10h, ust. 5c, ust. 10 i, ust. 10j, ust. 6-6e, ust. 10, ust. 10a-10e, ust. 10k ustawy z 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2020 r., poz. 110 ze zm., dalej jako "p.r.d."), wskazał, że nakładany w drodze decyzji administracyjnej obowiązek poniesienia kosztów związanych z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu ciąży zawsze na właścicielu pojazdu, przy czym w sytuacji przewidzianej w art. 130a ust. 10i p.r.d. jest on zobowiązany do pokrycia tych kosztów solidarnie z osobą, która w chwili usunięcia pojazdu z drogi władała nim na podstawie innego niż własność tytułu prawnego. Organ stwierdził, że w świetle dokumentów zgromadzonych w sprawie, E. H. należał traktować jako właściciela pojazdu w dniu wydania dyspozycji jego usunięcia. Stwierdził również, że organ I instancji prawidłowo obliczył wysokość opłaty oraz prawidłowo zastosował cezurę czasową, w jakiej tą opłatę naliczono.
Sąd I instancji uwzględniając skargę na tą decyzję, wskazując na ustalenia organów, z których wynikało, że sporne auto stanowiło własność E. H., a prowadzone było w dniu jego usunięcia z drogi przez P. W.-W., stwierdził, że organy prawidłowo ustaliły zobowiązanych do poniesienia kosztów.
W ocenie Sądu I instancji, zasadnicze znaczenie miało, czy w sprawie doszło do przedawnienia wydania decyzji, o której mowa w art. 130a ust. 10h p.r.d., a który to przepis określa, że decyzji ustalającej obowiązek zapłaty kosztów związanych z usunięciem, przechowywaniem i oszacowaniem pojazdu nie można wydać jeżeli od uprawomocnienia się orzeczenia o przepadku pojazdu upłynęło 5 lat.
Mając na uwadze stan faktyczny sprawy w zakresie wydanych przez sąd cywilny orzeczeń, Sąd I instancji stwierdził, że pięcioletni okres, o którym mowa w art. 130a ust. 10k p.r.d. powinien być liczony od dnia uprawomocnienia się wyroku Sądu Rejonowego w Zgierzu z dnia 21 sierpnia 2014 r. w sprawie I C 2589/14, ustalającego że Skarb Państwa - Starosta Zgierski nabył własność pojazdu z dniem 23 października 2011 r.
Sąd uznał wobec powyższego, że w sytuacji gdy powołane orzeczenie stało się prawomocne i skutkowało przeniesieniem własności pojazdu z E. H. na Skarb Państwa to od uprawomocnienia się tego orzeczenia - od 12 września 2014 r. - powinien rozpocząć bieg pięcioletni termin do wydania decyzji określonej w art.130a ust. 10h p.r.d. Sąd I instancji podkreślił przy tym, że termin ten odnosi się do decyzji dotyczącej zarówno właściciela pojazdu w dacie jego usunięcia, jak i osoby władającej pojazdem w dacie jego usunięcia, gdyż odpowiedzialność obu tych osób za powstałe koszty jest solidarna.
Wobec upływu terminu w dniu 12 września 2019 r. i wydania przez organ obu instancji decyzji po tym terminie, Sąd stwierdził, że w sprawie doszło do naruszenia powołanego art. 130a ust. 10 p.r.d. co miało wpływ na jej wynik.
W podstawie prawnej wyroku podano art.145 § 1 pkt 1 c), art.145 § 3 oraz art. 200 i 205 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Zgierskiego z 12 października 2020 r.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, skargą kasacyjną zaskarżyło w całości wyrok Sądu I instancji zarzucając mu naruszenie:
- 1. prawa materialnego:
- a) art. 1 § 1 i 2 Prawa o ustroju sądów administracyjnych poprzez niewłaściwe zastosowanie, gdyż dokonano oceny dowolnej, która to nie przystaje do stanu prawnego i zebranego materiału dowodowego i wykroczono poza granice określone tą normą, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia zasady trójpodziału władzy poprzez zastąpienie ustawodawcy swoim orzecznictwem oraz naruszenia norm prawa materialnego w postaci art. 130a ust. 10k w zw. z ust. 10h p.r.d.;
- b) art. 130a ust. 10k w zw. z ust. 10h p.r.d. poprzez błędną wykładnię, bowiem powyższa ustawa w sposób jednoznaczny odwołuje się do orzeczenia o przepadku pojazdu, a tym samym nie jest dopuszczalne odejście od wykładni językowej i uznanie za wiążący wyrok ustalający prawo własności pojazdu, bowiem stanowi to wykładnię contra legem;
- c) art. 130a ust. 10k w zw. z ust. 10h p.r.d. poprzez błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że:
- - termin do wydania decyzji określonej w art. 130a ust. 10h p.r.d. należy liczyć w niniejszej sprawie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o ustaleniu prawa własności, a nie od uprawomocnienia się orzeczenia o przepadku pojazdu, co stoi w sprzeczności z wykładnią językową art. 130a ust. 10k p.r.d.;
- - orzeczenie sądu powszechnego w sprawie ustalenia prawa własności można traktować na równi z orzeczeniem przepadku tego pojazdu;
- 2. przepisów postępowania:
- a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. bowiem istota niniejszej sprawy sprowadza się do błędnej wykładni prawa materialnego w postaci art. 130a ust. 10k w zw. z ust. 10h p.r.d.;
- b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że miało miejsce naruszenie norm procesowych w stopniu uzasadniającym uchylenie decyzji ostatecznej, bowiem materiał dowodowy jest pełny i zebrany w sposób prawidłowy, jak i dokonano jego prawidłowej oceny, co znalazło swój wyraz w uzasadnieniach podjętych decyzji, a istota sprawy sprowadzała się do błędnej wykładni przepisów prawa materialnego;
- c) art. 145 § 3 p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że zachodzą podstawy do umorzenia postępowania administracyjnego.
Podnosząc te zarzuty skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Organ wniósł również o orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego.
Pełnomocnik skarżącego P. W. – W. wniósł opinię prawną o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie znajduje usprawiedliwionych podstaw, wobec czego podlega ona oddaleniu jako bezzasadna.
W świetle stanu faktycznego niemniejszej sprawy, motywów wyroku Sądu I instancji oraz zarzutów pomieszczonych w petitum skargi kasacyjnej stwierdzić należy, że istota sporu sprowadza się do kontroli stanowiska i wykładni regulacji zawartej w art. 130a ust. 10h i ust. 10k p.r.d., jakiej dokonał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, co stało się podstawą uchylenia wydanych w sprawie decyzji organów obu instancji oraz umorzenia postępowania administracyjnego. Z tej przyczyny oraz z uwagi na komplementarność zarzutów pomieszczonych w petitum skargi kasacyjnej, tak wskazujących na naruszenie przepisów procesowych, jak i przepisów prawa materialnego, zostaną one rozpoznane łącznie.
Przepis art. 130a ust. 10h p.r.d. stanowi, że koszty związane z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu powstałe od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania ponosi osoba będąca właścicielem tego pojazdu w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu, z zastrzeżeniem ust. 10d i 10i. Decyzję o zapłacie tych kosztów wydaje starosta.
Regulacja zawarta w ust. 10k, art. 130a p.r.d. stanowi natomiast, że decyzji, o której mowa w ust. 10h, nie wydaje się, jeżeli od uprawomocnienia się orzeczenia sądu o przepadku pojazdu upłynęło 5 lat.
Jak zasadnie stwierdził Sąd I instancji i co wynika z treści ostatniej z powołanych regulacji ustawy prawo o ruchu drogowym, zamysłem ustawodawcy było nieobciążanie właściciela pojazdu kosztami usunięcia, przechowania, oszacowania i sprzedaży lub zniszczenia pojazdu w sytuacji gdy od dnia, w którym podmiot ten przestał być właścicielem pojazdu, upłynęło co najmniej pięć lat.
Kwestą istotną na tle omawianej regulacji jest, że w przepisie tym mowa o pięcioletnim terminie liczonym od uprawomocnienia się orzeczenia sądu o przepadku pojazdu.
Starosta, zgodnie bowiem z art. 130a ust. 10 p.r.d., w przypadkach określonych w ust. 1 lub 2, występuje do sądu z wnioskiem o orzeczenie jego przepadku na rzecz powiatu, jeżeli prawidłowo powiadomiony właściciel lub osoba uprawniona nie odebrała pojazdu w terminie 3 miesięcy od dnia jego usunięcia.
Jak również zasadnie stwierdził Sąd I instancji, z niewiadomych przyczyn organ I instancji dwukrotnie występował do sądu cywilnego w związku z usunięciem pojazdu Volkswagen Polo numer rejestracyjny [...]. Raz z powództwem przeciwko E. H. o ustalenie, że Skarb Państwa nabył z dniem 2 października 2011 r. własność pojazdu (sprawa I C 2589/14) oraz powtórnie z wnioskiem o orzeczenie przepadku pojazdu na rzecz Powiatu Zgierskiego (sprawa I Ns 128/19).
W swojej istocie, zgodnie z powołanym art. 130a ust. 10 p.r.d., to właśnie wystąpienie przez organ I instancji z wnioskiem o orzeczenie przepadku na jego rzecz pojazdu powinno być jedyną i wystarczającą czynnością prawną zmierzającą do załatwienia sprawy usunięcia pojazdu i wyegzekwowania kosztów zawiązanych z jego usunięciem, przechowaniem, oszacowaniem i sprzedażą lub zniszczeniem.
Przyjęty przez organ sposób działania, a więc powołane wystąpienie przeciwko właścicielowi usuniętego pojazdu z powództwem o ustalenie nabycia wymienionego pojazdu do sądu powszechnego spowodowało, że de facto wniosek o orzeczenie przepadku pojazdu stał się zbędny, a co najmniej nie kształtował nowego stanu prawnego usuniętego pojazdu.
Niewątpliwie bowiem orzeczenie Sądu Rejonowego w Zgierzu z 21 sierpnia 2014 r., sygn. akt I C 2589/14 ustalające, że Skarb Państwa – Starosta Zgierski nabył własność pojazdu z dniem 23 października 2011 r., powodował, że z dniem uprawomocnienia się tego wyroku własność rzeczonego pojazdu przeszła z E. H. na rzecz Starosty Zgierskiego. Taki stan prawny uznać należy za równoważny z orzeczeniem sądu o przepadku pojazdu. Przepadek jako instytucja prawna wywodząca się z prawa karnego zmierza w swoje istocie do przejścia (przeniesienia) prawa własności określonego przedmiotu związanego lub powiązanego z naruszeniem przepisów prawa (związanych z popełnionym przestępstwem) lub w przypadku prawa administracyjnego przeniesieniem prawa własności przedmiotu w przypadku wypełnienia przesłanek norm prawa materialnego nakładającego na podmioty lub organy obowiązek określonego działania w określonych sytuacjach.
Reasumując, wyrok Sądu Rejonowego w Zgierzu stwierdzający nabycie własności pojazdu był w swojej istocie równoważny z postanowieniem tego Sądu stwierdzającym przepadek pojazdu. Jedyną różnicą nie mającą znaczenia na tle niniejszej sprawy była okoliczność, na którą trafnie zwrócił uwagę Sąd I instancji, iż przypadku wyroku Sądu Rejonowego w Zgierzu było nabycie własności pojazdu należącego do E. H. przez Skarb Państwa – Starosta Zgierski, zaś w przypadku postanowienia prawo do pojazdu w drodze jego przepadku uzyskał Powiat Zgierski.
Powyższe czyni zasadnym stwierdzenie Sądu I instancji, iż to właśnie orzeczenie sądu powszechnego, wydane w dniu 21 sierpnia 2014 r. w sprawie o sygnaturze I C 2589/14, stanowiło punkt wyjścia dla określenia upływu terminu, o którym mowa w art. 130a ust. 10k p.r.d.
Skoro powołany wyrok uprawomocnił się z dniem 12 września 2014 r., to organ mógł domagać się zwrotu kosztów związanych z usunięciem, przechowywaniem i oszacowaniem pojazdu najpóźniej do dnia 12 września 2019 r., tj. do tej daty mógł wydać stosowne rozstrzygnięcie. Po tej dacie zastosowanie miała regulacja z powołanego art. 130a ust. 10k p.r.d., wyłączająca możliwość dochodzenia przez organ zwrotu rzeczonych kosztów od poprzedniego właściciela lub władającego pojazdem.
W stanie faktycznym przedmiotowej sprawy, gdzie Starosta Zgierski decyzję o ustaleniu opłaty za usunięciem, przechowywaniem i oszacowaniem pojazdu wydał w dniu 12 października 2020 r., Sąd I instancji zasadnie uchylił tą decyzję oraz utrzymującą ją w mocy decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi, jak również zasadnie umorzył postępowanie administracyjne, które stało się bezprzedmiotowe z uwagi na zakaz określony w art. 130a ust. 10k p.r.d.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.