Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 25 listopada 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 1475/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany decyzji o udzieleniu prawa ochronnego na wynalazek.
Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że Urząd Patentowy RP decyzją z dnia [...] stycznia 1999 r. udzielił M. patentu na wynalazek pt. "Kombinacja związków czynnych do zapobiegania infekcji HIV lub leczenia infekcji HIV lub leczenia AIDS albo ARC". Patent otrzymał numer [...]. Patent ten wygasł z mocy prawa w dniu [...] sierpnia 2013 r., w związku z upływem okresu ochrony, na jaki został udzielony.
W dniu [...] kwietnia 2013 r. uprawniony z patentu, na podstawie art. 155 k.p.a. w zw. z art. 252 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (Dz. U. Nr 119, poz. 1117 ze zm., powoływanej dalej jako "p.w.p.") wniósł o zmianę decyzji z dnia [...] stycznia 1999 r., polegającej na zawężeniu zakresu udzielonej ochrony, poprzez ograniczenie ochrony patentowej wyłącznie do kombinacji zawierającej jako pierwszy składnik jedynie (-)-6-chloro-4-cyklopropyloetyny-4-trifluorometylo-1,4-dihydro--2H-3,1-benzoksazyn-2-on, gdyż tylko taka kombinacja wykorzystywana jest przez uprawnionego na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej.
Pismem z dnia [...] maja 2013 r. Urząd Patentowy poinformował uprawnionego, że nie zostały spełnione przesłanki umożliwiające zmianę decyzji. Zdaniem organu, uprawniony z patentu nie wykazał interesu społecznego w zmianie decyzji na trzy miesiące przed zakończeniem czasu trwania ochrony. W tak krótkim okresie osoby trzecie raczej nie mogłyby uruchomić produkcji w zakresie kompozycji zawierających inną pochodną związku o podanym wzorze. Ponadto ograniczenie zakresu ochrony bez żadnego powodu nie spełnia przesłanki działania w słusznym interesie strony.
Uprawniony w piśmie z dnia [...] lipca 2013 r. podniósł, że ograniczenie monopolu, jaki przysługuje uprawnionemu z patentu, jest zawsze korzystne dla innych uczestników rynku i nie ma znaczenia, czy ktoś rzeczywiście zamierza wykorzystać tę okoliczność czy nie. Uprawniony, jako właściciel patentu, ma prawo zadysponować nim w taki sposób, aby jeszcze przed upływem ochrony patentowej "uwolnić" na rzecz ogółu części obszaru, na jaki uzyskał ochronę. Uprawniony zaznaczył, że ma interes w zmianie decyzji, ale ze względu na tajemnicę przedsiębiorstwa nie ujawni go.
Urząd Patentowy decyzją z dnia [...] października 2013 r. nr [...], na podstawie art. 155 k.p.a. w zw. z art. 252 p.w.p. odmówił zmiany decyzji z dnia [...] stycznia 1999 r., uznając, że za zmianą decyzji nie przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. W uzasadnieniu organ stwierdził, że ze względu fakt, iż wniosek o zmianę decyzji został wniesiony na krótko przed upływem okresu obowiązywania patentu, ograniczenie przedmiotowego zakresu prawa z patentu nie miałoby żadnego wpływu na prawa osób trzecich, bowiem decyzja wydana na podstawie art. 155 k.p.a. wywołuje skutki dopiero od momentu, w którym staje się ostateczna, a nie od momentu złożenia wniosku o zmianę decyzji. Uprawniony z kolei nie zdecydował się na podanie przyczyn uzasadniających zmianę decyzji w jego interesie.
W związku ze złożeniem przez uprawnionego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Urząd Patentowy decyzją z dnia [...] lutego 2014 r., na podstawie art. 155 k.p.a. oraz art. 245 ust. 1 p.w.p. utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] października 2013 r., podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
M. złożyła skargę na decyzję z dnia [...] lutego 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, podnosząc, że sprawa nie została rozpatrzona zgodnie z zasadą szybkości, bowiem organ przez swoje przewlekłe działanie doprowadził do sytuacji, w której patent wygasł i okoliczność powyższą podał jako podstawę do wydania negatywnego dla strony rozstrzygnięcia.
Skarżąca podkreśliła, że to właściciel prawa, jako uprawniony z patentu powinien mieć swobodę w decydowaniu o sposobie korzystania i zarządzania swoimi prawami wyłącznymi, a także ich zakresem. Zdaniem skarżącej, dowolne badanie racji dla istnienia interesu społecznego oraz przewlekłe prowadzenie postępowania, spowodowało, że Urząd Patentowy oparł swoje rozstrzygnięcie w istocie na niewykazaniu istnienia słusznego interesu strony, która powołała się w toku postępowania na prawem chronione tajemnice swojego przedsiębiorstwa, jako dające uzasadnienie czy też usprawiedliwienie dla niemożliwości wyjawienia szerszej argumentacji popierającej wniosek o zmianę decyzji.
Sąd I instancji, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", oddalił skargę.
W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji stwierdził, że decyzje podejmowane w trybie art. 155 k.p.a. mają charakter decyzji uznaniowych. Istotą postępowania w trybie art. 155 k.p.a. jest sprawdzenie, czy w ustalonym stanie faktycznym i prawnym istnieją szczególne przesłanki, które przemawiałyby za uchyleniem lub zmianą decyzji ostatecznej. Jeżeli organ stwierdzi, że w sprawie nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 155 k.p.a. (interes społeczny lub słuszny interes strony), to przepis ten w ogóle nie może mieć zastosowania.
W ocenie Sądu I instancji, z uwagi na uznaniowość decyzji wydawanej w trybie 155 k.p.a. organ miał prawo zbadać przesłankę wystąpienia istnienia słusznego interesu strony, co uczynił. Ostatecznie jednak skarżący nie wyjaśnił, na czym polega w tym przypadku słuszny interes strony.
Dla oceny prawidłowości wydanych w sprawie decyzji, najbardziej istotna jest jednak kwestia stanu faktycznego i prawnego, który zaistniał w dniu ich wydania. Patent numer [...] (decyzja UP z dnia [...] stycznia 1999 r.), którego zmiany zakresu ochrony domagała się strona skarżąca, wygasł z mocy prawa w dniu [...] sierpnia 2013 r. (w związku z upływem okresu ochrony na jaki został udzielony). Sąd I instancji zauważył, że zmiana decyzji w trybie 155 k.p.a. może dotyczyć tylko takiego orzeczenia, które obowiązuje w dacie dokonywania zmiany. W rozpoznawanej sprawie tak jednak nie było.
Sąd I instancji nie zgodził się również z zarzutem przewlekłości postępowania. W jego ocenie, rację ma organ, podnosząc, że wniosek o zmianę decyzji o udzieleniu patentu wymaga dokładnej analizy. Wymagane jest ocenienie nie tylko tego, czy spełnione zostały przesłanki wymienione w art. 155 k.p.a., ale również, czy wprowadzane zmiany są dopuszczalne tzn. czy nie zostały wprowadzone poprawki, które wykraczają poza to, co zostało ujawnione w opisie zgłoszeniowym wynalazku jako przedmiot zgłoszenia w dniu dokonania zgłoszenia. Należy również ocenić, czy wynalazek w nowej redakcji spełnia warunki wymagane do udzielenia patentu.
M. zaskarżyła wyrok WSA w Warszawie z dnia 25 listopada 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 1475/14 w całości skargą kasacyjną, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu.
Skarżąca zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- a) art. 141 ust. 4 p.p.s.a. poprzez nieodniesienie się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do wszystkich zarzutów zgłoszonych przez skarżącą w pisemnej skardze, piśmie przygotowawczym z dnia 30 października 2014 r. oraz na rozprawie w dniu 12 listopada 2014 r., podczas gdy rozpoznanie tych zarzutów miało istotne znaczenie dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji, jak i przebiegu przeprowadzonego postępowania, jak również konstrukcji uzasadnienia, która nie zawiera wszechstronnego, spójnego, logicznego i przekonywującego, wyjaśnienia stanowiska Sądu odnośnie do istotnych dla sprawy okoliczności, co w konsekwencji prowadzi do braku możliwości dokonania rzetelnej kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia,
- b) art. 149 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 134 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1, 80 i 155 k.p.a. poprzez aprobowanie przez sąd uchybień Urzędu Patentowego wyrażających się w braku wszechstronnego i dokładnego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, dokonanie dowolnej oceny dowodów zgromadzonych w sprawie, a tym samym podejmowanie iluzorycznych czynności prowadzących do przewlekłego prowadzenia postępowania i w konsekwencji bezpowrotnej utraty możliwości dochodzenia praw podmiotowych w zakresie zgłaszanych roszczeń;
- c) art. 151 w zw. z art. 149 § 1 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi z dnia 27 marca 2014 r. pomimo wykazania przez skarżącą naruszenia przez Urząd Patentowy w zaskarżonych decyzjach przepisów postępowania administracyjnego prowadzących do przewlekłego badania sprawy, które ze względu na nieodwracalne skutki, jakie powstały dla skarżącej powinno być uznane za mające miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca podniosła, że Sąd I instancji pominął niemal w całości argumentację skarżącej świadczącą o zasadności skargi i uzasadniającą naruszenie przez organ przepisów postępowania. W szczególności nie odniósł się do argumentacji co do zarzutu naruszenia zasady wynikającej z art. 8 k.p.a. Sąd nie odniósł się także do argumentacji dotyczącej potrzeby ochrony informacji poufnych, uzasadniających interes strony w badanej sprawie, a stanowiących jego tajemnicę handlową. Ponadto Sąd nie ustosunkował się do zarzutów dotyczących arbitralności i dowolności ocen organu i nie odniósł się do zarzutu przekroczenia granic swobodnego uznania.
Zdaniem skarżącej, Sąd I instancji nie odniósł się również do zarzutu, że organ prowadził sprawę przewlekle. Fakt zbliżającego się upływu terminu ochrony patentowej, nie stanowił zdaniem organu i Sądu I instancji okoliczności przemawiającej za sprawnością i szybkością procedowania nad wnioskiem, ale raczej przesłankę uniemożliwiającą skarżącej skorzystanie z gwarantowanych jej praw podmiotowych
Organ nie skorzystał z uprawnienia do złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zarzuty skargi kasacyjnej nie są uzasadnione i dlatego skarga nie może być uwzględniona.
Na użytek rozpatrywanej sprawy istotne jest przypomnienie, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpatruje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Granice skargi kasacyjnej wyznaczają konstrukcyjne elementy tej skargi określone w art. 176 p.p.s.a., w tym przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie. Prawidłowe przytoczenie podstaw kasacyjnych wymaga zaś zarówno określenia naruszonych przepisów prawa jak i wyjaśnienia, na czym to naruszenie polegało oraz jaki mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Skarżąca kasacyjnie zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. (błędnie określonego w skardze kasacyjnej jako art. 141 ust. 4 p.p.s.a.). W myśl tego przepisu, uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie uzasadnienie wyroku Sądu I instancji zawiera wszystkie wymienione w tym przepisie elementy konstrukcyjne uzasadnienia. W szczególności nie można zgodzić się ze skarżącą, że
Sąd nie odniósł się do wszystkich podnoszonych przez nią zarzutów. Szczegółowe odnoszenie się do wszystkich zarzutów nie było konieczne, bowiem najistotniejsze dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy było stwierdzenie Sądu I instancji, że zmiana decyzji w trybie art. 155 k.p.a. może dotyczyć tylko decyzji, która obowiązuje w dacie dokonywania zmiany. Naczelny Sąd Administracyjny w całości podziela to stanowisko Sądu I instancji. W związku z wygaśnięciem decyzji o udzieleniu patentu z mocy prawa w dniu [...] sierpnia 2013 r. nie było możliwe orzekanie w dniu [...] października 2013 r. o zmianie tej decyzji na podstawie art. 155 k.p.a. Decyzja o zmianie decyzji ostatecznej wywołuje bowiem skutki prawne od momentu jej wydania. Kodeks postępowania administracyjnego nie przewiduje możliwości dokonania zmiany decyzji ostatecznej w omawianym trybie z mocą wsteczną. W świetle powyższego należy uznać, że Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że wszystkie stawiane przez stronę skarżącą zarzuty są nieusprawiedliwione.
Odnosząc się do zarzutów postawionych w pkt b) i c) petitum skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że również te zarzuty nie są uzasadnione.
Skarżąca zdaje się oczekiwać od Sądu I instancji wydania, na podstawie art. 149 p.p.s.a., orzeczenia w zakresie przewlekłości postępowania organu w sprawie jej wniosku o zmianę decyzji o udzieleniu prawa ochronnego na wynalazek. Tymczasem należy przypomnieć, że przedmiotem rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie była skarga na decyzję Urzędu Patentowego z dnia [...] lutego 2014 r. Sąd I instancji badał zatem jedynie, czy zostały spełnione przesłanki uchylenia zaskarżonej decyzji lub stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 145 p.p.s.a. Skoro Sąd stwierdził, że brak jest podstaw do uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji, zasadnie oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Strona zarzucająca organowi przewlekłe prowadzenie postępowania i domagająca się od sądu wydania orzeczenia na podstawie art. 149 p.p.s.a., winna wystąpić ze skargą na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w trybie art. 3 § 2 pkt 8 lub 9 p.p.s.a. Taki środek prawny w niniejszej sprawie nie został jednak złożony. Rozpoznając skargę na akt lub czynność organu administracji, sąd administracyjny nie może wydać orzeczenia na podstawie art. 149 p.p.s.a., a zatem postawione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji tego przepisu nie były zasadne.
Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.