Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 26 listopada 2014r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA lub Sąd I instancji), sygn. akt V SA/Wa 2170/14, oddalił skargę E. Sp. z o.o. w D. (dalej: skarżąca) na decyzję Prezesa Agencji Rynku Rolnego (dalej ARR lub organ odwoławczy) z dnia [...] czerwca 2014r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dopłaty z tytułu zużytego do siewu lub sadzenia materiału siewnego kategorii elitarny lub kwalifikowany.
Sąd I instancji orzekł w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Pismem z dnia [...] marca 2014 r., Skarżąca, złożyła w Oddziale Terenowym Agencji Rynku Rolnego w Gdyni wniosek o przyznanie dopłaty z tytułu użytego do siewu lub sadzenia materiału siewnego kategorii elitarny lub kwalifikowalny mającej charakter pomocy de minimis w rolnictwie (dot. dopłaty do 31,81 ha obsianej pszenicą ozimą).
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. Dyrektor Oddziału Terenowego Agencji Rynku Rolnego w Gdyni (dalej: organ I instancji) odmówił skarżącej przyznania pomocy w postaci dopłaty mającej charakter pomocy de minimis w rolnictwie z tytułu użytego do siewu lub sadzenia materiału siewnego kategorii elitarny lub kwalifikowalny.
W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że skarżąca otrzymała z ARR w okresie 3 lat pomocy de minimis w kwocie 32265,77 pln i jest powiązana osobno i kapitałowo z następującymi podmiotami: M. Sp. z o.o., D. A. Sp. z o.o., G. Sp. z o.o., A. Sp. z o.o., G.R. W. Sp. z o.o., B. Sp. z o.o., grupa D. Sp. z o.o., T. w D. Organ przyjął, że wszystkie te podmioty są ze sobą powiązane stanowiąc jedno przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 2 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 1408/2013 z dnia 18.12.2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu UE do pomocy de minimis w sektorze rolnym (Dz. U. UE 352 z 24.12.201 r. – dalej: Rozporządzenie).
Ponadto, wskazano, że identyczne wnioski o przyznanie dopłaty złożyły spółki z o.o.: B. Ga. i G. R. W., a przyznana pomoc de minimis w ostatnich trzech latach – jako że mamy do czynienia z jednym przedsiębiorstwem – nie może przekroczyć 15.000 Euro (realnie wypłacona kwota to 24 851,65 euro).
Orzekając na skutek odwołania skarżącej Prezes ARR decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W motywach organ odwoławczy, za jedyny brak formalny uznał zaniechanie powołania w zaskarżonej decyzji przepisów unijnych, który nie miał wpływu na treść rozstrzygnięcia. Prezes ARR podzielił pogląd organu I instancji, że przyznanie pomocy skutkowałoby przekroczeniem przez Skarżącą dopuszczalnego łącznego limitu pomocy de minimis, który na jedno przedsiębiorstwo wynosi kwotę 15.000 euro. Organ wskazał, że Skarżąca wraz z innymi powiązanymi z nią spółkami polskimi stanowią jedno przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 2 ust. 2 Rozporządzenia, a tym samym, że wszystkie te podmioty obowiązuje jeden limit dopuszczalnej pomocy.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła Spółka E. Sp. z o.o. D. domagając się uchylenia obu decyzji, a także zasądzenia zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 2 ust. 2 cyt. Rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 z dnia 18.12.2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu UE (...).
W odpowiedzi na skargę Prezes Agencji Rynku Rolnego wniósł o jej oddalenie, ewentualnie w przypadku nie uiszczenia wpisu stosunkowego od skargi o odrzucenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę na powyższą decyzję stwierdził, że zgodnie z art. 2 ust. 2 pkt. a Rozporządzenia w powiązaniu z ostatnim zdaniem art. 2 ust. 2 tego aktu normatywnego to spółka T. posiada większość praw głosu wspólników w Skarżącej Spółce. Sąd I instancji zaznaczył, że zarówno w Skarżącej Spółce, jak i M. Sp. z o.o. prezesem zarządu jest ta sama osoba H.M.Q. R., a więc bezsprzecznie spółki są powiązane także osobowo. Sąd I instancji wskazał, iż zgodnie z formułą wyrażoną w zdaniu końcowym art. 2 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 – jednostki gospodarcze pozostające w jakimkolwiek ze stosunków, o których mowa w akapicie pierwszym lit. a, za pośrednictwem jednej innej jednostki gospodarczej, jest nią T. lub kilku jednostek gospodarczych również są uznawane za jedno przedsiębiorstwo.
Wojewódzki Sąd Administracyjny za bezzasadny uznał zarzut Skarżącej Spółki wskazujący na brak powiązań pomiędzy polskimi spółkami kapitałowymi a skarżącą. Wskazał, że kluczowym w sprawie jest fakt powiązania każdej pojedynczej spółki ze spółką T., które to powiązanie tworzy podmiotowo jedno przedsiębiorstwo w rozumieniu rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/13. W takim stanie rzeczy, łączny limit pomocy udzielony tym jednostkom gospodarczym - tj. jednemu przedsiębiorstwu – nie może przekroczyć 15.000 euro.
W ocenie WSA organy obu instancji prawidłowo zastosowały art. 3 ust. 7 Rozporządzenia, który stanowi, że o ile z powodu udzielenia nowej pomocy zostałby przekroczony limit 15.000 euro nowa pomoc nie może być objęta przepisami rozporządzenia, a zatem pomoc do takiego wniosku nie może być przyznana. Sąd I instancji zauważył, że treść preambuły zawartej w Rozporządzeniu w żaden sposób nie wpływa na modyfikację pojęcia "jedno przedsiębiorstwo" zdefiniowanego w tym akcie normatywnym. W punkcie 4 preambuły wskazuje się jedynie na przesłanki zdefiniowania tego pojęcia i zastosowane przez prawodawcę kryteria, a także cele, jakie sobie założono.
Skarżąca spółka zaskarżając wyrok w całości wniosła o jego uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Powyższemu orzeczeniu Sądu I instancji zarzuciła naruszenie:
- I. przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 Prawa o postępowania przed sądami administracyjnymi - dalej p.p.s.a.), które mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania, tj. a). art. 151 w zw. z art. 3 § 1 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi w następstwie braku wszechstronnego uzasadnienia przez Sąd I instancji swojego rozstrzygnięcia, w tym w szczególności stanowiska co do istnienia pomiędzy Skarżącą, a pozostałymi spółkami wnioskującymi równocześnie ze Spółką o dopłaty powiązań, o których mowa w art. 2 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis, za pośrednictwem T., a także jedynie fragmentaryczne odniesienie się do zarzutów i argumentacji Skarżącej zawartych w jej skardze do WSA,
- II. naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.):
a). art. 2 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 z dnia 18 grudnia 2013r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis w sektorze rolnym poprzez błędną wykładnię tego przepisu, co prowadziło do bezpodstawnego uznania, że Skarżąca oraz powiązane z nią - za pośrednictwem T. inne spółki polskie - wnioskujące równocześnie ze Skarżącą o przyznanie takiej samej pomocy - należy traktować jako jedno przedsiębiorstwo, co w konsekwencji skutkowało błędem w ustaleniach faktycznych, że limit dopuszczalnej pomocy został w przypadku Skarżącej przekroczony i tym samym niewłaściwego zastosowania przepisu art. 3 ust. 2 ww. rozporządzenia.
Argumentację na poparcie powyższych zarzutów Skarżąca przedstawiła w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
W odpowiedzi na skargę Prezes ARR wniósł o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie jest zasadna i podlega oddaleniu.
Stosownie do treści art. 183 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, która w rozpoznawanej sprawie nie występuje.
Powołana regulacja prawna wskazuje, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, a uzasadnione jest odniesienie się do poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach podstaw kasacyjnych opisanych w art.174 pkt. 1 i 2 p.p.s.a.
Skarga kasacyjna w rozpoznawanej sprawie została oparta na obu podstawach kasacyjnych wymienionych w art.174 pkt. 1 i 2 p.p.s.a.
Przechodząc do oceny zasadności zarzutów skargi kasacyjnej zgłoszonych w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art.174 pkt 2 p.p.s.a. należy podkreślić, że kasator zarzuca Sądowi I instancji, iż ten dopuścił się naruszenia przepisów art.151 p.p.s.a. w związku z art.141 § 4 p.p.s.a. w wyniku niewłaściwego uzasadnienia swojego stanowiska akceptującego rozstrzygnięcie organów o odmowie przyznania skarżącemu dopłaty mającej charakter pomocy de minimis.
W związku z powyższym przypomnieć należy, że o skuteczności zarzutów naruszenia przepisów postępowania formułowanych w ramach podstawy określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., nie decyduje każde uchybienie, lecz tylko i wyłącznie takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przez "wpływ", o którym mowa na gruncie przywołanego przepisu rozumieć należy istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem Sądu Administracyjnego I instancji, który to związek przyczynowy, jakkolwiek nie musi być realny, to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy (vide: wyrok NSA z 15.12. 2010 r., sygn. akt II FSK 1333/09).
Jednocześnie podkreślić należy, że wynikającym z przepisu art. 176 p.p.s.a. obowiązkiem strony wnoszącej skargę kasacyjną jest, nie tylko wskazanie podstaw kasacyjnych, lecz również ich uzasadnienie, co w odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisów postępowania powinno się wiązać z uprawdopodobnieniem istnienia wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. Autor skargi kasacyjnej zobowiązany jest więc wykazać, że gdyby do zarzucanego naruszenia przepisów postępowania nie doszło, wyrok Sądu Administracyjnego I instancji byłby inny (vide: wyrok NSA z 18.04. 2012 r., sygn. akt II GSK 315/11).
W związku z powyższym wskazać należy, że przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. określa niezbędne elementy konstrukcyjne uzasadnienia wyroku, do których zalicza się zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Zdanie drugie tego przepisu dotyczy sytuacji, gdy w wyniku uwzględnienia skargi, sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji i przewiduje, że uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Jak wynika z powyższego, uzasadnienie wyroku stanowi integralną część rozstrzygnięcia sądowego, realizując istotne, przypisane mu funkcje, a mianowicie funkcję perswazyjną oraz funkcję kontroli trafności wydanego rozstrzygnięcia. Wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego, w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że uniemożliwia kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku, bądź czyni ją wyłącznie iluzoryczną (vide wyrok NSA z dnia 12.10. 2010 r., sygn. II OSK 1620/10).
Uwzględniając powyższe uwagi Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie podstawowe wymienione w art. 141 § 1 p.p.s.a. elementy: przedstawia stan sprawy przyjęty za podstawę faktyczną rozstrzygnięcia, prezentuje zarzuty skargi, wyjaśnia podstawę prawną rozstrzygnięcia wraz z jej wyjaśnieniem, zawiera odniesienie do zarzutów skargi.
Ponadto wskazać należy, że wobec bezzasadności naruszenia zaskarżonym wyrokiem przepisu art.141 § 4 p.p.s.a. nieuzasadniony jest zarzut naruszenia art.151 p.p.s.a. Przepis art.151 p.p.s.a. jest tzw. przepisem wynikowym, regulującym sposób rozstrzygnięcia i bez stwierdzenia naruszenia innych przepisów, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, nie może stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej (vide: wyrok NSA z dnia 12.06. 2014 r. sygn. akt I GSK 64/13).
W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że bezskuteczność zarzutów procesowych, powoduje, że stan faktyczny ustalony przez organy administracji publicznej i zaakceptowany przez Sąd I instancji nie został podważony i jest wiążący dla NSA. Oznacza to, że stan faktyczny przyjęty za podstawę faktyczną rozstrzygnięcia musi być brany pod uwagę przy ocenie zarzutu naruszenia prawa materialnego opisanego w punkcie II a petitum skargi kasacyjnej.
W ramach zarzutu naruszenia prawa materialnego kasator wskazuje na błędną wykładnię art. 2 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (UE) NR 1408/2013 z dnia 18 grudnia 2013 roku w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis w sektorze rolnym poprzez bezpodstawne uznanie, że skarżąca spółka oraz powiązane z nią za pośrednictwem T. inne spółki polskie (wnioskujące równocześnie o przyznanie takiej pomocy) należy traktować jako jedno przedsiębiorstwo.
Przystępując do oceny zarzutu skargi kasacyjnej zgłoszonego w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art.174 pkt 1 p.p.s.a należy podkreślić, że pomoc de minimis stanowi szczególny rodzaj wsparcia udzielanego przez państwo podmiotom prowadzącym działalność gospodarczą i z uwagi na to, że stanowi ona pomoc o niewielkiej wartości, uznana została przez Komisję Europejską za pomoc publiczną nie naruszającą reguł wspólnego rynku, a w szczególności nie mającą negatywnego wpływu na handel pomiędzy państwami członkowskimi i nie będącą elementem wskazującym na zakłócenie konkurencyjności. Okoliczności te stanowiły podstawę do wyłączenia tej kategorii pomocy z obowiązku notyfikacji pomocy publicznej, o którym mowa w art.108 TFUE.
Zasady przyznawania pomocy de minimis przedsiębiorstwom funkcjonującym w sektorze rolnym określa Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 1408/2013. Stosownie do treści art. 1 ust. 1 rozporządzenia znajduje ono zastosowanie do pomocy przyznawanej przedsiębiorstwom prowadzącym działalność w zakresie podstawowej produkcji produktów rolnych, przy uwzględnieniu wyjątków opisanych w dalszej części tegoż przepisu prawa. Jednocześnie z treści art. 3 ust. 2 rozporządzenia wynika, że całkowita kwota pomocy de minimis przyznanej przez państwo członkowskie jednemu przedsiębiorstwu nie może przekroczyć 15.000 euro w okresie trzech lat podatkowych.
Natomiast treść art. 3 ust. 3 rozporządzenia wskazuje, że łączna kwota pomocy de minimis przyznanej przez państwo członkowskie przedsiębiorstwom prowadzącym działalność w zakresie podstawowej produkcji produktów rolnych nie może przekroczyć górnego limitu krajowego określonego w załączniku do tegoż rozporządzenia. Oznacza to, że ustawodawca unijny wprowadził pojęcie górnego pułapu pomocy de minimis dla jednego przedsiębiorstwa oraz pojęcie górnego limitu krajowego tej pomocy określonego w załączniku do rozporządzenia. W odniesieniu do obu pojęć wskazuje się, że dotyczy ona przedsiębiorstwa, z tym, że jednemu przedsiębiorstwu państwo członkowskie nie może przyznać pomocy w wyższej wysokości niż określona w art. 3 ust. 2 rozporządzenia, a w mówiąc o "górnym limicie krajowym" wskazuje się, że określa on łączną kwotę jaka może być przyznana przez państwo członkowskie podmiotom wskazanym w art.3 ust.3 rozporządzenia w okresie trzech lat podatkowych.
Przedstawiona regulacja prawna wskazuje na to, że pomoc de minimis w wysokości określonej w przywołanych wyżej przepisach prawa, może być przyznana przedsiębiorstwom prowadzącym działalność w zakresie podstawowej produkcji produktów rolnych w danym państwie członkowskim.
Uwzględniając przedstawione powyżej uwagi należy uznać, że dla ustalenia, czy w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy mamy do czynienia z jednostkami gospodarczymi, które są ze sobą powiązane i tym samym tworzą jedno przedsiębiorstwo należy mieć na uwadze treść art.2 ust.2 rozporządzenia i odnieść definicję w nim zawartą do przyjętego za podstawę faktyczną rozstrzygnięcia stanu faktycznego.
Poza sporem pozostaje okoliczność, że Spółka T. z siedzibą w D. jest powiązana kapitałowo z pięcioma spółkami z o.o. wnioskującymi o przyznanie pomocy de minimis z tytułu zużytego do siewu lub sadzenia materiału siewnego kategorii elitarny lub kwalifikowany. Podkreślić należy, że Spółka T. jest jedynym wspólnikiem i posiada 100% udziałów w spółce E. spółce z o.o. w D., 100% udziałów w spółce B., 100 % udziałów w spółce M., 98.77% udziałów w spółce G., 68,87 % udziałów w spółce G. R. W., a nadto posiada 99,37 % udziałów w spółce D. A. Spółka z o.o. i 94,16 % udziałów w spółce A. Spółka z o.o. Spółka T. posiada także większościowy pakiet udziałów w spółce Grupa D. Spółka z o.o. w D. W punkcie 4 preambuły do rozporządzenia Komisji (UE) Nr. 1408/2013, odwołując się do orzecznictwa TSUE, wskazuje się, że wszystkie podmioty, które są kontrolowane (prawnie lub de facto) przez ten sam podmiot, należy traktować jako jedno przedsiębiorstwo.
W tym miejscu podnieść należy, że stosownie do treści art. 2 ust. 2 in fine rozporządzenia jednostki gospodarcze pozostające w jakimkolwiek ze stosunków, o których mowa w akapicie pierwszym lit. a-d za pośrednictwem jednej innej jednostki gospodarczej lub kilku innych jednostek gospodarczych również są uznawane za jedno przedsiębiorstwo. W sprawie niniejszej stroną składającą skargę kasacyjną jest jednostka gospodarcza wykonującą działalność gospodarczą przy wykorzystaniu prawnej formy jaką jest spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Również pozostałe podmioty występujące o przyznanie pomocy de minimis, w których Spółka T. jest jedynym wspólnikiem bądź posiada większościowe pakiety udziałów, prowadzą swoją działalność gospodarczą w formie spółek z ograniczoną odpowiedzialnością. W tej sytuacji mamy do czynienia z sytuacją, w której doszło do skupienia w "jednym ręku" udziałów we wszystkich spółkach występujących o przyznanie pomocy de minimis, co prowadzi do funkcjonowania struktur o charakterze holdingowym, a w konsekwencji dochodzi do wielokrotnych piramidalnych powiązań, w których spółki jednopodmiotowe mogą stać się wzajemnie wspólnikami poprzez prawną możliwość przenoszenia udziałów pomiędzy tymi spółkami. Okoliczność taka skutkowałaby kumulacją pomocy de minimis i przekroczeniem dopuszczalnych limitów.
Z tych względów w ocenie NSA brak jest podstaw do uwzględnienia zarzutu skargi kasacyjnej dotyczącego naruszenia przez Sąd I instancji przepisu art. art. 2 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (UE) NR 1408/2013.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art.184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku. O kosztach Sąd orzekł stosownie do art. 204 pkt 1 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U.2013r., poz. 490 ze zm.)