Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 11 grudnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA w Warszawie lub Sąd I instancji), sygn. akt V SA/Wa 2171/14, oddalił skargę B. Sp. z o.o. w D. (dalej: Skarżąca) na decyzję Prezesa Agencji Rynku Rolnego (dalej: Prezes ARR lub organ odwoławczy) z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dopłaty z tytułu zużytego do siewu lub sadzenia materiału siewnego kategorii elitarny lub kwalifikowany.
Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że pismem z dnia [...] marca 2014 r., Skarżąca, złożyła w Oddziale Terenowym Agencji Rynku Rolnego w G. wniosek o przyznanie dopłaty z tytułu użytego do siewu lub sadzenia materiału siewnego kategorii elitarny lub kwalifikowalny mającej charakter pomocy de minimis w rolnictwie (dot. dopłaty do 141,02 ha obsianej pszenicą ozimą).
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. Dyrektor OTARR w G. (dalej: organ I instancji) odmówił Skarżącej przyznania pomocy w postaci dopłaty mającej charakter pomocy de minimis w rolnictwie z tytułu użytego do siewu lub sadzenia materiału siewnego kategorii elitarny lub kwalifikowalny.
W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że Skarżąca otrzymała z ARR w okresie 3 lat pomocy de minimis w kwocie 13 316,61 pin i jest powiązana osobno i kapitałowo z następującymi podmiotami: M. Sp. z o.o., D. Sp. z o.o., G. Sp. z o.o., A. Sp. z o.o., G. Sp. z o.o., E. Sp. z o.o., grupa D.Sp. z o.o., T. z/s w D. Organ przyjął, że wszystkie te podmioty są ze sobą powiązane stanowiąc jedno przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 2 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 1408/2013 z dnia 18.12.2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu UE do pomocy de minimis w sektorze rolnym (Dz. U. UE 352 z 24.12.201 r.- dalej: Rozporządzenie). Ponadto, wskazano, że identyczne wnioski o przyznanie dopłaty złożyły spółki M., E., G. i G., a przyznana pomoc de minimis w ostatnich trzech latach przekroczyła 15.000 euro (realnie wypłacona kwota to 24 851,65 euro).
Orzekając na skutek odwołania skarżącej Prezes ARR decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W motywach organ odwoławczy, za jedyny brak formalny uznał zaniechanie powołania w zaskarżonej decyzji przepisów unijnych, który nie miał wpływu na treść rozstrzygnięcia. Prezes ARR podzielił pogląd organu I instancji, że przyznanie pomocy skutkowałoby przekroczeniem przez Skarżącą dopuszczalnego łącznego limitu pomocy de minimis, który na jedno przedsiębiorstwo wynosi kwotę 15.000 euro. Organ wskazał, że Skarżąca wraz z innymi powiązanymi z nią spółkami polskimi stanowią jedno przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 2 ust. 2 Rozporządzenia, a tym samym, że wszystkie te podmioty obowiązuje jeden limit dopuszczalnej pomocy.
WSA w Warszawie oddalając skargę na powyższą decyzję stwierdził, że zgodnie z art. 2 ust. 2 pkt a Rozporządzenia w powiązaniu z ostatnim zdaniem art. 2 ust. 2 tego aktu normatywnego to spółka T. posiada większość praw głosu wspólników w Skarżącej Spółce (z treści informacji Krajowego Rejestru Sądowego wynika, że T. posiada całość udziałów spółki).
Sąd I instancji zaznaczył, że zarówno w Skarżącej Spółce, jak i E. Sp. z o.o. oraz M. Sp. z o.o. prezesem zarządu jest ta sama osoba H. R., a więc bezsprzecznie spółki są powiązane także osobowo. Mając na uwadze powyższe - zgodnie z formułą wyrażoną w zdaniu końcowym art. 2 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 - jednostki gospodarcze pozostające w jakimkolwiek ze stosunków, o których mowa w akapicie pierwszym lit. a, za pośrednictwem jednej innej jednostki gospodarczej, jest nią T. lub kilku jednostek gospodarczych również są uznawane za jedno przedsiębiorstwo.
WSA za bezzasadny uznał Skarżącej Spółki wskazujący na brak powiązań pomiędzy polskimi spółkami kapitałowymi a skarżącą. Wskazał, że kluczowym w sprawie jest fakt powiązania każdej pojedynczej spółki ze spółką T., które to powiązanie tworzy podmiotowo jedno przedsiębiorstwo w rozumieniu rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/13, a łączny limit pomocy udzielony tym jednostkom gospodarczym - tj. jednemu przedsiębiorstwu - nie może przekroczyć 15 000 euro.
W ocenie WSA organy obu instancji prawidłowo zastosowały art. 3 ust. 7 Rozporządzenia, który stanowi, że o ile z powodu udzielenia nowej pomocy zostałby przekroczony limit 15 000 euro nowa pomoc nie może być objęta przepisami rozporządzenia, a zatem pomoc do takiego wniosku nie może być przyznana. Sąd I instancji zauważył, że treść preambuły zawartej w Rozporządzeniu w żaden sposób nie wpływa na modyfikację pojęcia "jedno przedsiębiorstwo" zdefiniowanego w tym akcie normatywnym. W punkcie 4 preambuły wskazuje się jedynie na przesłanki zdefiniowania tego pojęcia i zastosowane przez prawodawcę kryteria, a także cele, jakie sobie założono.
Skarżąca Spółka zaskarżając wyrok w całości, domaga się jego uchylenia w całości oraz zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Skarżąca zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie:
- I. przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 Prawa o postępowania przed sądami administracyjnymi - dalej p.p.s.a.), które mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania, tj.
- a) art. 151 w zw. z art. 3 § 1 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi w następstwie braku wszechstronnego uzasadnienia przez Sąd I instancji swojego rozstrzygnięcia, w tym w szczególności stanowiska co do istnienia pomiędzy Skarżącą, a pozostałymi spółkami wnioskującymi równocześnie ze Spółką o dopłaty powiązań, o których mowa w art. 2 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis, za pośrednictwem T., a także jedynie fragmentaryczne odniesienie się do zarzutów i argumentacji Skarżącej zawartych w jej skardze do WSA,
- II. naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.):'
- a) art. 2 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 z dnia 18 grudnia 2013r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis w sektorze rolnym poprzez błędną wykładnię tego przepisu, co prowadziło do bezpodstawnego uznania, że Skarżąca oraz powiązane z nią - za pośrednictwem T. inne spółki polskie - wnioskujące równocześnie ze Skarżącą o przyznanie takiej samej pomocy - należy traktować jako jedno przedsiębiorstwo, co w konsekwencji skutkowało błędem w ustaleniach faktycznych, że limit dopuszczalnej pomocy został w przypadku Skarżącej przekroczony i tym samym niewłaściwego zastosowania przepisu art. 3 ust. 2 ww. rozporządzenia.
Argumentację na poparcie powyższych zarzutów Skarżąca przedstawiła w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
W odpowiedzi na skargę Prezes ARR wniósł o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA lub Sąd II instancji) rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., zatem zaistniały warunki do rozpoznania skargi kasacyjnej.
Zgodnie z treścią art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarga kasacyjna Spółki oparta została na obu podstawach kasacyjnych z art. 174 p.p.s.a. W takiej sytuacji Sąd II instancji w pierwszej kolejności rozpoznaje zarzuty kasacyjne podnoszące naruszenie prawa procesowego. Zachowanie takiej kolejności rozpoznania zarzutów kasacyjnych wynika z tego, że skuteczne odniesienie się do zarzutów prawa materialnego jest możliwe tylko w sytuacji, gdy zostanie wykazane, że stan faktyczny sprawy nie jest sporny albo, że nie został skutecznie zakwestionowany w postępowaniu kasacyjnym.
Skarga Spółki nie ma usprawiedliwionych podstaw, zatem nie mogła prowadzić do uchylenia skarżonego wyroku.
W ocenie NSA nietrafny jest zarzut skargi kasacyjnej podnoszący naruszenie art. 151 w związku z art. 3 § 1 i w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. polegający na bezzasadnym przyjęciu przez WSA w Warszawie, że w sprawie ze skargi Spółki zaistniały podstawy do jej oddalenia w sytuacji gdy uzasadnienie wyroku Sądu I instancji nie zawiera wszechstronnego wyjaśnienia powodów takiego orzekania, zwłaszcza relacji jakie istnieją między Spółką, a pozostałymi podmiotami wnioskującymi o dopłaty z odniesieniem tych rozważań do art. 2 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013.
Zarzut kasacyjny postawiony w taki sposób jest merytorycznie nietrafny. Sąd II instancji zauważa i podkreśla, że treść art. 141 § 4 p.p.s.a. odnosi się do wymogów formalnych uzasadnienia, zatem wskazuje jakie elementy są jego niezbędnymi częściami. Brak tych składowych skutkuje tym, że uzasadnienie wyroku jest wadliwe. W rozpoznawanej sprawie sytuacja taka nie występuje. Analiza treści uzasadnienia jednoznacznie potwierdza, że uzasadnienie skarżonego wyroku odpowiada przepisom prawa. Sąd I instancji wprost odnosi się do problematyki rozumienia art. 2 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 i przedstawia sposób rozumienia powiązań między sytuacją Spółki, a innymi podmiotami, i przyjmuje, że jednostki gospodarcze, które pozostają w jakimkolwiek stosunku wskazanym w akapicie 1 lit. a) tego aktu są jednym przedsiębiorstwem.
Zatem strona skarżąca błędnie twierdzi, że uzasadnienie wyroku nie zawiera takich rozważań przez co nie wyjaśnia podstawy orzekania. Brak akceptacji przez Spółkę takiego stanowiska nie oznacza, że uzasadnienie wyroku jest wadliwe i ta jego wada może być kwestionowana poprzez odwołanie się do treści art. 141 § 4 p.p.s.a. Na podstawie tego przepisu nie można wykazywać merytorycznej wadliwości uzasadnienia. Jeżeli w ocenie Spółki pogląd wyrażony w tej materii przez Sąd I instancji jest wadliwy, to ten rodzaj wady należało podnosić jako naruszenia konkretnych przepisów prawa materialnego i wykazywać na czym polega istota tego naruszenia. Z całą pewnością taką podstawą nie może być treść art. 141 § 4 p.p.s.a. Zatem z tego powodu ten zarzut kasacyjny okazał się chybiony.
W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że bezskuteczność zarzutów procesowych, powoduje, że stan faktyczny ustalony przez organy administracji publicznej i zaakceptowany przez Sąd I instancji nie został podważony i jest wiążący dla NSA. Oznacza to, że stan faktyczny przyjęty za podstawę faktyczną rozstrzygnięcia musi być brany pod uwagę przy ocenie zarzutu naruszenia prawa materialnego opisanego w punkcie II a petitum skargi kasacyjnej.
W ramach zarzutu naruszenia prawa materialnego kasator wskazuje na błędną wykładnię art. 2 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (UE) Nr 1408/2013 z dnia 18 grudnia 2013 roku w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis w sektorze rolnym poprzez bezpodstawne uznanie, że skarżąca spółka oraz powiązane z nią za pośrednictwem T. inne spółki polskie (wnioskujące równocześnie o przyznanie takiej pomocy) należy traktować jako jedno przedsiębiorstwo.
Przystępując do oceny zarzutu skargi kasacyjnej zgłoszonego w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a należy podkreślić, że pomoc de minimis stanowi szczególny rodzaj wsparcia udzielanego przez państwo podmiotom prowadzącym działalność gospodarczą i z uwagi na to, że stanowi ona pomoc o niewielkiej wartości, uznana został przez Komisję Europejską za pomoc publiczną nie naruszającą reguł wspólnego rynku, a w szczególności nie mającą negatywnego wpływu na handel pomiędzy państwami członkowskimi i nie będącą elementem wskazującym na zakłócenie konkurencyjności. Okoliczności te stanowiły podstawę do wyłączenia tej kategorii pomocy z obowiązku notyfikacji pomocy publicznej, o którym mowa w art. 108 TFUE.
Zasady przyznawania pomocy de minimis przedsiębiorstwom funkcjonującym w sektorze rolnym określa Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 1408/2013. Stosownie do treści art. 1 ust. 1 rozporządzenia znajduje ono zastosowanie do pomocy przyznawanej przedsiębiorstwom prowadzącym działalność w zakresie podstawowej produkcji produktów rolnych, przy uwzględnieniu wyjątków opisanych w dalszej części tegoż przepisu prawa. Jednocześnie z treści art. 3 ust. 2 rozporządzenia wynika, że całkowita kwota pomocy de minimis przyznanej przez państwo członkowskie jednemu przedsiębiorstwu nie może przekroczyć 15.000 euro w okresie trzech lat podatkowych.
Natomiast treść art. 3 ust. 3 rozporządzenia wskazuje, że łączna kwota pomocy de minimis przyznanej przez państwo członkowskie przedsiębiorstwom prowadzącym działalność w zakresie podstawowej produkcji produktów rolnych nie może przekroczyć górnego limitu krajowego określonego w załączniku do tegoż rozporządzenia. Oznacza to, że ustawodawca unijny wprowadził pojęcie górnego pułapu pomocy de minimis dla jednego przedsiębiorstwa oraz pojęcie górnego limitu krajowego tej pomocy określonego w załączniku do rozporządzenia. W odniesieniu do obu pojęć wskazuje się, że dotyczy ona przedsiębiorstwa, z tym, że jednemu przedsiębiorstwu państwo członkowskie nie może przyznać pomocy w wyższej wysokości niż określona w art. 3 ust. 2 rozporządzenia, a w mówiąc o "górnym limicie krajowym" wskazuje się, że określa on łączną kwotę jaka może być przyznana przez państwo członkowskie podmiotom wskazanym w art. 3 ust. 3 rozporządzenia w okresie trzech lat podatkowych.
Przedstawiona regulacja prawna wskazuje na to, że pomoc de minimis w wysokości określonej w przywołanych wyżej przepisach prawa, może być przyznana przedsiębiorstwom prowadzącym działalność w zakresie podstawowej produkcji produktów rolnych w danym państwie członkowskim.
Uwzględniając przedstawione powyżej uwagi należy uznać, że dla ustalenia, czy w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy mamy do czynienia z jednostkami gospodarczymi, które są ze sobą powiązane i tym samym tworzą jedno przedsiębiorstwo należy mieć na uwadze treść art. 2 ust. 2 rozporządzenia i odnieść definicję w nim zawartą do przyjętego za podstawę faktyczną rozstrzygnięcia stanu faktycznego.
Poza sporem pozostaje okoliczność, że Spółka T. z siedzibą w D. jest powiązana kapitałowo z pięcioma spółkami z o.o. wnioskującymi o przyznanie pomocy de minimis z tytułu zużytego do siewu lub sadzenia materiału siewnego kategorii elitarny lub kwalifikowany. Podkreślić należy, że Spółka T. jest jedynym wspólnikiem i posiada 100% udziałów w spółce E. spółce z o.o. w D., 100% udziałów w spółce B., 100% udziałów w spółce M., 98,77% udziałów w spółce G., 68,87% udziałów w spółce G., a nadto posiada 99,37% udziałów w spółce D. Spółka z o.o. i 94,16% udziałów w spółce A. Spółka z o.o. Spółka T. posiada także większościowy pakiet udziałów w spółce G. Spółka z o.o. w D. W punkcie 4 preambuły do rozporządzenia Komisji (UE) Nr 1408/2013, odwołując się do orzecznictwa TSUE, wskazuje się, że wszystkie podmioty, które są kontrolowane (prawnie lub de facto) przez ten sam podmiot, należy traktować jako jedno przedsiębiorstwo.
W tym miejscu podnieść należy, że stosownie do treści art. 2 ust. 2 in fine rozporządzenia jednostki gospodarcze pozostające w jakimkolwiek ze stosunków, o których mowa w akapicie pierwszym lit.a-d za pośrednictwem jednej innej jednostki gospodarczej lub kilku innych jednostek gospodarczych również są uznawane za jedno przedsiębiorstwo. W sprawie niniejszej stroną składającą skargę kasacyjną jest jednostka gospodarcza wykonującą działalność gospodarczą przy wykorzystaniu prawnej formy jaką jest spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Również pozostałe podmioty występujące o przyznanie pomocy de minimis, w których Spółka T. jest jedynym wspólnikiem bądź posiada większościowe pakiety udziałów, prowadzą swoją działalność gospodarczą w formie spółek z ograniczoną odpowiedzialnością. W tej sytuacji mamy do czynienia z sytuacją, w której doszło do skupienia w "jednym ręku" udziałów we wszystkich spółkach występujących o przyznanie pomocy de minimis, co prowadzi do funkcjonowania struktur o charakterze holdingowym, a w konsekwencji dochodzi do wielokrotnych piramidalnych powiązań, w których spółki jednopodmiotowe mogą stać się wzajemnie wspólnikami poprzez prawną możliwość przenoszenia udziałów pomiędzy tymi spółkami. Okoliczność taka skutkowałaby kumulacją pomocy de minimis i przekroczeniem dopuszczalnych limitów.
Z tych względów w ocenie NSA brak jest podstaw do uwzględnienia zarzutu skargi kasacyjnej dotyczącego naruszenia przez Sąd I instancji przepisu art. 2 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (UE) Nr 1408/2013.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art.184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku. O kosztach Sąd orzekł stosownie do art. 204 pkt 1 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U.2013r., poz. 490 ze zm.).