Uzasadnienie
Wyrokiem z 29 czerwca 2016 r. sygn. akt I SA/Po 1807/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę A. F. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z [...] lipca 2015 r. nr [...]. Decyzją tą została utrzymana w mocy decyzja Naczelnika Urzędu Celnego w Lesznie wymierzająca A. F. (dalej: skarżąca lub strona) karę pieniężną z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry w wysokości 12 000 zł.
Podstawę faktyczną decyzji stanowiły ustalenia dokonane na podstawie czynności kontrolnych funkcjonariuszy celnych przeprowadzonych [...] lutego 2012 r. w [...] w miejscowości K., w którym działalność gospodarczą prowadziła skarżąca. W lokalu znajdowało się urządzenie o nazwie Hot Spot Admirał nr [...] będące automatem do gier w rozumieniu art. 2 ust. 5 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 201, poz. 1540 ze zm. – dalej: ugh).
W wyniku rozpatrzenia odwołania strony decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] Dyrektor Izby Celnej w Poznaniu (dalej: Dyrektor IC lub organ odwoławczy), na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. 2010 poz. 749 ze zmianami, dalej: op) w związku z art. 2 ust. 3 – ust. 5, art. 3, art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a, art. 89 ust. 1 pkt 2, art. 89 ust. 2 pkt 2, art. 90 i art. 91 ugh utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Dyrektor IC wskazał w uzasadnieniu decyzji na ustalenia, z których wynikało, że urządzenie było automatem do gier w rozumieniu art. 2 ust. 5 ugh. Organ nie zgodził się z twierdzeniem strony, że nie można jej przypisać przymiotu urządzającego gry na automatach. Gdyby strona nie udostępniła powierzchni swojego lokalu pod przedmiotowy automat, to niemożliwa byłaby jakakolwiek gra na ww. automacie. Strona była urządzającym gry na automatach poza kasynem gry, w związku z czym podlegała karze pieniężnej z art. 89 ust. 2 pkt 2 ugh
W skardze na tę decyzję wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżąca zarzuciła tej decyzji naruszenie:
- 1. art. 89 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 oraz art. 6 ust. 4 ugh poprzez wymierzenie skarżącej kary pieniężnej za urządzanie gry na automatach poza kasynem, podczas gdy: po pierwsze - przepisy ustawy o grach hazardowych (w tym art. 14 ustawy), jako nie notyfikowane przez Polskę Komisji Europejskiej nie mogą być stosowane wobec podmiotów prywatnych i tym samym nie mogą stanowić podstawy odpowiedzialności obywateli, po drugie - nie wykazano w sposób jednoznaczny, aby gra na spornym automacie miała charakter losowy w myśl art. 2 ust. 5 ugh i po trzecie - skarżąca jest osobą fizyczną prowadzącą działalność gospodarczą, która nie może uzyskać koncesji ani zezwolenia na urządzanie gier i z tego względu nie podlega odpowiedzialności na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 1 i 2 ugh, a jedynie ewentualnej odpowiedzialności karnoskarbowej z art. 107 § 1 k.k.s.,
- 2. art. 2 ust. 6 ugh, poprzez rozstrzygnięcie przez "Naczelnika Urzędu Celnego w Gorzowie Wielkopolskim i Dyrektora Izby Celnej w Rzepinie" samodzielnie w kwestii czy zakwestionowany automat jest grą na automacie w rozumieniu ww. ustawy, podczas gdy wyłączną kompetencję w tym zakresie posiada Minister Finansów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej: ppsa).
Sąd I instancji uznał, że przepisy art. 89 ust. 1 i ust. 2 ugh nie mają charakteru przepisów technicznych i brak ich notyfikacji Komisji Europejskiej nie stanowi przeszkody do ich stosowania. Powołał się na uchwałę składu siedmiu sędziów NSA z 16 maja 2016 r., sygn. akt II GPS 1/16. W ocenie WSA w niniejszej sprawie nie było sporne, że skarżąca nie legitymowała się którymkolwiek z dokumentów legalizujących jej działania (art. 6 i 7 ugh), a skontrolowany automat był automatem do gier w rozumieniu ugh.
Za prawidłowe uznał też Sąd I instancji ustalenia organów, że skarżąca urządzała gry na automatach do gier w rozumieniu przepisów ugh. Stwierdził, że podziela wyrażony w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, według którego wyrażenie "urządzanie gier" należy rozumieć szeroko. "Urządzanie gier" obejmuje niewątpliwie podejmowanie aktywnych działań, czynności dotyczących zorganizowania i prowadzenia przedsięwzięcia w zakresie gier hazardowych (eksploatacji automatów), w znaczeniu art. 2 ust. 3 i ust. 5 ugh. Natomiast urządzający gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 ugh, to podmiot realizujący (wykonujący) te działania, czynności. Urządzanie gier na automatach obejmuje nie tylko fizyczne jej prowadzenie, ale także inne zachowania aktywne, polegające na zorganizowaniu i pozyskaniu odpowiedniego miejsca do zamontowania urządzenia, przystosowania go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego automatu nieograniczonej liczbie graczy, utrzymywanie automatu w stanie stałej aktywności, umożliwiającej jego sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, związane z obsługą urządzenia czy zatrudnieniem odpowiednio przeszkolonego personelu i ewentualnie jego szkolenie.
W konsekwencji warunkiem przypisania odpowiedzialności na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh jest wykazanie, że dany podmiot aktywnie uczestniczył w procesie urządzania nielegalnych gier hazardowych, a więc podejmował określone czynności nie tylko związane z procesem udostępniania automatów, lecz także z ich obsługą oraz stwarzaniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone funkcjonowanie samego urządzania oraz jego używanie do celów związanych z komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych.
Sąd I instancji wskazał na postanowienia umowy najmu, z których wynikały obowiązki skarżącej w zakresie jej aktywnych działań wskazujących na jej istotny udział w procesie urządzania nielegalnych gier hazardowych.
Skarżąca zaskarżyła omówiony wyrok w całości skargą kasacyjną. Wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz uchylenie decyzji organu I i II instancji, względnie o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu. Wniosła też o zasądzenie od Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych,
Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:
- 1. naruszenie prawa materialnego tj. art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie polegające na zaaprobowaniu przez Sąd wymierzenia skarżącej przez organy celne kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry w sytuacji gdy skarżąca nie może być uznana za osobę urządzającą gry na automatach w rozumieniu ustawy bowiem jedynie oddała do używania innemu pomiotowi część powierzchni swojego lokalu pod eksploatację automatu na podstawie umowy najmu, nie podejmując przy tym jakichkolwiek innych działań mogących świadczyć o jej aktywnym udziale w urządzaniu gier w ramach porozumienia z podmiotem dla którego wynajęła powierzchnię i w ramach którego czerpałaby jakiekolwiek zyski z faktu urządzania gier na przedmiotowym automacie powiązane z przychodem generowanym przez to urządzenie, co wyklucza możliwość uznania skarżącej za adresatkę normy prawnej wyrażonej w art, 89 ust. 1 pkt 2 ugh i wymierzenia jej przewidzianej w tym przepisie kary za urządzanie gier na automacie poza kasynem gry;
- 2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 122, art. 187 § 1 art. 191 Ordynacji podatkowej polegające na zaaprobowaniu przez Sąd decyli i organów celnych pomimo, iż decyzje te wydane zostały bez wnikliwej analizy zapisów umowy najmu oraz zeznań skarżącej oraz bez wszechstronnej oceny wyników tej analizy, co skutkowało błędnym przypisaniem skarżącej przymiotu podmiotu "urządzającego gry" jako podlegającego karze pieniężnej w rozumieniu art. 89 ust. 1 ustawy o grach hazardowych;
- 3. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 151 ppsa poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sprawie polegające na oddaleniu skargi w sytuacji gdy wobec naruszeń w/w przepisów kontrola prawidłowości zaskarżonej decyzji organu II instancji powinna doprowadzić do wydania wyroku uchylającego decyzje organu I i II instancji.
Dyrektor Izby Celnej w Poznaniu nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
Na wstępie podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Z akt sprawy nie wynika, by zaskarżone orzeczenie zostało wydane w warunkach nieważności, której przesłanki określa art. 183 § 2 ww. ustawy. Kontrola zaskarżonego wyroku sprowadza się zatem do oceny, czy narusza ono przepisy wskazane w zarzutach skargi kasacyjnej.
Wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej sformułowane zarówno jako zarzuty naruszenia przepisów postępowania jaki i zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego sprowadzają się do jednej kwestii: czy w świetle art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh, wobec dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych można było uznać skarżącą za urządzającą gry na automatach w rozumieniu tego przepisu.
Trzeba zwrócić uwagę, że WSA oddalając skargę zaaprobował ustalenia faktyczne organów obu instancji oparte w zakresie przypisania skarżącej roli urządzającej gry przede wszystkim na treści umowy najmu łączącej skarżącą z dysponentem automatu i jej zeznaniach. Skarga kasacyjna nie podważa treści tych dowodów. Nie wskazuje też, by pominięte zostały inne możliwe do przeprowadzenia dowody, które miałyby świadczyć o innej roli skarżącej. Dlatego też nie sposób dopatrzeć się naruszenia art. 187 § 1 op nakazującego organom zebranie i wyczerpujące rozpatrzenie całego materiału dowodowego. Z treści zarzutów skargi kasacyjnej wynika, że autor skargi kasacyjnej - wobec poczynionych w sprawie ustaleń - podważa prawidłowość oceny Sądu I instancji co do uznania skarżącej za urządzającego gry na automatach. Kwestionowane jest zatem w istocie zastosowanie przepisu art. 89 ustawy o grach hazardowych w zakresie pojęcia "urządzający gry".
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zastosowanie wobec skarżącej przepisów sankcjonujących z art. 89 ustawy o grach hazardowych było usprawiedliwione. Naczelny Sąd Administracyjny konsekwentnie przyjmuje w swym orzecznictwie, że warunkiem przypisania odpowiedzialności administracyjnoprawnej na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych - w brzmieniu poprzedzającym nowelizację wprowadzoną na mocy ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r., poz. 88), a więc w stanie prawnym jak w rozpatrywanej sprawie - jest wykazanie, że dany podmiot aktywnie uczestniczył w procesie urządzania nielegalnych gier, a więc podejmował określone czynności nie tylko związane z procesem udostępniania automatów, lecz także z ich obsługą oraz stwarzaniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone funkcjonowanie samego urządzania oraz jego używanie do celów związanych z zasadniczo komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych.
Tego rodzaju czynności muszą być wynikiem uprzedniego porozumienia i podziału ról pomiędzy współuczestnikami procederu nielegalnego urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Samo oddanie lokalu (części jego powierzchni użytkowej) nie może być uznane za wystarczającą przesłankę do kwalifikowania podmiotu wynajmującego lokal pod eksploatację automatów jako urządzającego gry i podlegającego karze pieniężnej, zwłaszcza gdy jest to typowa umowa najmu, nie nakładająca na wynajmującego dodatkowych obowiązków ponad zwykły obowiązek udostępnienie lokalu najemcy. O udziale wynajmującego lokal lub jego część można mówić, gdy zobowiązuje się on aktywnie uczestniczyć we współorganizowaniu gier na podstawie porozumienia dokonanego z podmiotem wstawiającym automat i eksploatującym go, lub mimo braku takiego formalnego zobowiązania faktycznie we współorganizowaniu gier uczestniczy. Tym samym należało uznać za prawidłową dokonaną przez Sad I instancji wykładnię art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh
W tym kontekście, ocena stanowiska Sądu I instancji w zakresie zastosowania wobec skarżącego art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych wymaga odniesienia się do materiału zgromadzonego w sprawie. I tak, z treści znajdującej się w aktach administracyjnych umowy najmu powierzchni z 1 grudnia 2011 r. wynika, że na skarżącą nałożono m.in. obowiązek sprawowania pieczy i ochrony urządzenia, utrzymywania lokalu w czystości i stanie umożliwiającym klientom niezakłócone korzystanie z urządzenia, informowania o awariach i nieprawidłowościach w działaniu urządzenia. Niedopełnienie tych obowiązków było przy tym sankcjonowanie umownymi karami pieniężnymi. Skarżąca zobowiązała się też nie prowadzić działalności konkurencyjnej wobec najemcy.
Tym samym skarżąca, jak prawidłowo uznał Sąd I instancji, stała się podmiotem urządzającym gry na automatach podlegającym karze, stosownie do art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych. Ustalenia te były dokonane w oparciu o cały zebrany w sprawie materiał dowodowy, były logiczne i zgodne z zasadami doświadczenia życiowego. Zatem Sąd I instancji trafnie nie dopatrzył się w działaniach organów naruszenia wyrażonej w art. 191 op zasady swobodnej oceny dowodów. Czyni to pozbawionymi podstaw zarzuty naruszenia art. Art. 122 i art. 191 op. Wobec prawidłowego ustalenia stanu faktycznego i prawidłowej wykładni art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh, Sąd I instancji trafnie uznał zaskarżona decyzje za nienaruszającą prawa i oddalił skargę na podstawie art. 151 ppsa.
Z uwagi na powyższe na podstawie art. 184 ppsa należało skargę kasacyjną oddalić.