Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 18 września 2019 r., sygn. akt II GSK 547/19

Uzasadnienie

Wyrokiem z 16 stycznia 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J.K. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] lipca 2018 r. w przedmiocie wygaśnięcia patentu na wynalazek.

Wyrok ten został wydany w następującym stanie sprawy:

Decyzją z [...] kwietnia 2015 r. Urząd Patentowy RP udzielił na rzecz J.K. patentu na wynalazek zgłoszony 27 maja 2013 r. pt.: [...]. Skarżący, po uzyskaniu prawa, uiścił opłatę za pierwsze trzy lata ochrony wynalazku, które rozpoczynały się 27 maja 2013 r.

Decyzją z [...] czerwca 2017 r. Urząd Patentowy RP na podstawie art. 90 ust.1 pkt 3 ust. 2 i 4 w zw. z art. 224 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej(t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 776; dalej: p.w.p.) stwierdził wygaśnięcie z dniem 27 maja 2016 r. patentu oznaczonego numerem [...] udzielonego na rzecz J.K. z powodu braku wniesienia w przewidzianym terminie opłaty za 4 rok ochrony.

Uprawniony z patentu wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosząc, że nie uiścił opłaty w terminie ze względu na błąd "jaki miał miejsce przy dokonywaniu przelewu elektronicznego za pomocą strony internetowej banku [...] w dniu 24.05.2017". Wraz z wnioskiem, uiszczono na rachunek Urzędu Patentowego RP zaległą opłatę.

Decyzją z [...] lipca 2018 r. Urząd Patentowy RP utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Odwołując się do art. 90 ust. 1 pkt 3 oraz art. 224 ust. 2 i 4 p.w.p. organ wyjaśnił, że ostatnim dniem 4 roku ochrony wynalazku oznaczonego numerem [...] był 27 maja 2016 r., tak więc podstawowy termin do uiszczenia opłaty okresowej za kolejny 4 rok ochrony wynalazku upływał 27 maja 2016 r. Uprawniony nie uiścił też opłaty wraz z opłatą dodatkową w terminie przewidzianym w art. 224 ust. 4 zd. 1 p.w.p. tj. do 27 listopada 2016 r. Dlatego też organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie zostały spełnione ustawowe warunki wymagane do wydania decyzji stwierdzającej wygaśnięcie z dniem 27 maja 2016 r. patentu oznaczonego numerem [...].

Urząd Patentowy RP stwierdził również, że błąd przy wykonywaniu przelewu bankowego nie stanowi okoliczności nadzwyczajnej, której nie można było zaradzić przy zachowaniu należytej staranności. Organ zwrócił uwagę na fakt iż, w decyzji o udzieleniu patentu umieszczone są niezbędne informacje i wskazówki dla uprawnionego dotyczące czasu trwania ochrony patentu, jak również określone są ogólne terminy i sposoby płatności oraz wysokość opłat okresowych.

J.K. wniósł skargę na tę decyzję.

Opisanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2001 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U.2018.1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.).

W ocenie Sądu I instancji, Urząd Patentowy RP prawidłowo ustalił stan faktyczny w sprawie, nie naruszając swoim działaniem art. 7, 8 § 1, 9, 10 § 1 oraz art. 79a § 1 k.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że bezsporne jest, iż skarżący w terminie określonym w art. 224 ust. 2 p.w.p., ani w terminie podanym w art. 224 ust. 4 p.w.p. nie uiścił wymaganej opłaty za 4 rok ochrony. Odwołując się do orzecznictwa Sąd podniósł, że termin, w którym mowa w art. 224 ust. 4 p.w.p. jest terminem prawa materialnego, który nie podlega przywróceniu bez względu na przyczyny uchybienia. Skutkiem uchybienia terminu do wniesienia opłaty okresowej jest wygaśnięcie patentu. Tak więc Urząd Patentowy RP był kompetentny do wydania decyzji stwierdzającej wygaśnięcie patentu w oparciu o art. 90 ust. 1 pkt 3 p.w.p.

W ocenie Sądu I instancji prawidłowo również organ uznał, że w sprawie nie miał zastosowania art. 243 ust. 6 p.w.p. Sąd wskazywał, że pomyłka przy dokonywaniu przelewu opłaty z użyciem komputera, nie jest nadzwyczajną okolicznością, która uzasadniałaby odpowiednie zastosowanie przepisów o zawieszeniu biegu przedawnienia z powodu siły wyższej, za którą należy uważać zjawisko niespodziewane, którego skarżący nie mógł przewidzieć ani też jemu się przeciwstawić. Zdając sobie sprawę z konsekwencji, jakie spowoduje nieuiszczenia opłaty za kolejny okres ochrony skarżący powinien upewnić się, czy rzeczywiście przelana na konto opłata zasiliła rachunek Urzędu Patentowego RP. Skoro nie dopełnił tego aktu staranności obowiązany jest obecnie ponieść ujemne skutki niewniesienia opłaty w ustawowym terminie.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiódł J.K. zaskarżając go w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postepowania. Skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy.

Zaskarżonemu wyrokowi na zasadzie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 1 i 3 § 1 p.p.s.a. poprzez niezasadne oddalenie skargi mimo naruszenia przez Urząd Patentowy w toku postępowania:

1. I. przepisów prawa procesowego tj.:
2. a. art. 7 oraz art. 77 § 1 ustawy z dnia 14.06.1960 r, - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. 2018.2096 ze zm., dalej: k.p.a.) poprzez niedostateczne i niedokładne wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy mających znaczenie dla rozstrzygnięcia, przy jednoczesnym braku szczególnego uwzględnienia okoliczności, iż przedmiotem pierwotnej decyzji było wygaśnięcie wyjątkowo istotnego prawa majątkowego jakim jest patent, co stanowiło działanie rażąco sprzeczne z interesem skarżącego;
3. II. przepisów prawa materialnego, tj.:
4. a. art. 243 ust. 6 p.w.p. poprzez nieprawidłowe uznanie, iż błąd przy dokonywaniu przelewu nie może być uznany za nadzwyczajną okoliczność uzasadniającą zawieszenie biegu terminu, a przez to niezastosowanie art. 243 ust. 6 p.w.p. i brak wydania postanowienia stwierdzającego zaistnienie nadzwyczajnych okoliczności uzasadniających uchybienie terminu na wniesienie opłaty za 4 rok ochrony.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumenty na poparcie przytoczonych zarzutów podnosząc, iż pomimo wskazania przez skarżącego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, że opóźnienie w płatności wynikało z błędu przy dokonywaniu przelewu elektronicznego, organ nie podjął żadnych czynności w celu wyjaśnienia na czym ten błąd polegał. W ocenie skarżącego kasacyjnie organ nie uwzględnił słusznego interesu strony. Skarżący kasacyjnie wywodził, że istota patentu jako prawa podmiotowego będącego w skali światowej podstawowym instrumentem ochrony innowacji technicznych jest ogromna, kwestia ta powinna być zatem wzięta pod uwagę przez organ przy wydawaniu decyzji.

Zarzucając naruszenie art. 243 ust. 6 p.w.p. skarżący kasacyjnie wskazywał, że organ w sposób nieuprawniony uznał, iż błąd przy dokonywaniu przelewu elektronicznego nie może zostać uznany za nadzwyczajną okoliczność, o której stanowi ten przepis. Odwołując się do orzecznictwa podnosił, że awarie systemów komputerowych mogą być uznane za nadzwyczajną okoliczność w świetle art. 243 ust. 6 p.w.p.

Skarżący kasacyjnie wywodził też, że prawo własności przemysłowej nie przewiduje mechanizmu zapewniającego wystarczającą ochronę osób uprawnionych z patentu. Nie ma bowiem żadnych procedur, które to obligowałyby organ do przypomnienia o konieczności uiszczenia opłaty okresowej. Sytuacja wygląda odmiennie w przypadku znaków towarowych.

Urząd Patentowy RP nie skorzystał z prawa wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

W pierwszej kolejności należy wskazać, że skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a pozostałe strony - w tym przypadku Urząd Patentowy RP - w terminie czternastu dni od doręczenia odpisu skargi kasacyjnej, nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny zgodnie z dyspozycją art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny bada bowiem jedynie legalność wyroku Sądu I instancji w zakresie zakwestionowanym przez autora skargi kasacyjnej, a nie rozpoznaje sprawy ponownie w jej całokształcie.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut naruszenia art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niedostateczne i niedokładne wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy mających znaczenie dla rozstrzygnięcia, przy jednoczesnym braku szczególnego uwzględnienia okoliczności, iż przedmiotem pierwotnej decyzji było wygaśnięcie wyjątkowo istotnego prawa majątkowego jakim jest patent, co stanowiło działanie rażąco sprzeczne z interesem skarżącego – jest niezasadny.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, że Urząd Patentowy RP RP prawidłowo ustalił stan faktyczny w sprawie, nie naruszając swoim działaniem wskazanych przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.

Zgodnie z art. 224 ust.1 p.wp. termin do uiszczenia opłaty jednorazowej za ochronę lub opłaty za pierwszy okres ochrony, określonej w decyzji o udzieleniu patentu, prawa ochronnego lub odpowiednio prawa z rejestracji, wynosi trzy miesiące od daty doręczenia wezwania. Jednocześnie zgłaszający może uiścić opłatę za dalsze rozpoczęte okresy ochrony lub opłatę wymaganą do przedłużenia ochrony na okresy rozpoczęte przed tym terminem. Ustęp 2 tego artykułu stanowi, że opłaty za dalsze okresy ochrony są uiszczane, z zastrzeżeniem ust. 1, z góry, nie później niż w dniu, w którym upływa poprzedni okres ochrony. Z kolei zgodnie z art. 224 ust. 4 p.wp. opłaty, o których mowa w ust. 2, można uiszczać również w terminie sześciu miesięcy po upływie terminu określonego w ust. 2, przy równoczesnym uiszczeniu opłaty dodatkowej w wysokości 30% opłaty należnej. Termin ten nie podlega przywróceniu.

Zgodnie z art. 90 ust. 1 pkt 3) p.w.p. patent wygasa na skutek nieuiszczenia w przewidzianym terminie opłaty okresowej.

Kolejne ustępy art. 90 p.w.p. stanowią:

1. 2. W sprawach, o których mowa w ust. 1 pkt 2-4, Urząd Patentowy wydaje decyzje stwierdzające wygaśnięcie patentu.
2. 3. Patent wygasa, z zastrzeżeniem ust. 4, w dniu, w którym nastąpiło zdarzenie, z jakim ustawa wiąże skutek wygaśnięcia patentu. Data wygaśnięcia patentu powinna być potwierdzona w decyzji.
3. 4. Wygaśnięcie patentu z powodu nieuiszczenia w przewidzianym terminie opłaty okresowej następuje w dniu, w którym upłynął poprzedni okres ochrony wynalazku.

W świetle przytoczonych przepisów Sąd I instancji słusznie stwierdził, że Urząd Patentowy RP dokonał pełnych ustaleń faktycznych, wskazując, iż skoro zgłoszenie zostało dokonane w dniu 27 maja 2013 r., to podstawowy, określony w art. 224 ust. 2 p.w.p. termin uiszczenia opłaty okresowej za 4 rok ochrony upływał 27 maja 2016 r. Ani w tym terminie ani w terminie określonym w art. 224 ust. 4 p.w.p., który upływał 27 listopada 2016 r., strona opłaty nie uiściła. Tych istotnych w sprawie ustaleń dokonanych przez organ i zaakceptowanych przez Sąd I instancji, skarżący kasacyjnie w żadnym zakresie nie podważył.

Organ trafnie podkreślił zatem, że brak uiszczenia opłaty okresowej w terminach określonych w art. 224 p.w.p. jest bezsporny i fakt ten stanowił podstawę do stwierdzenia wygaśnięcia patentu z dniem 27 maja 2016 r. Okoliczności podniesione przez uprawnionego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie podważyły ustaleń organu o nieuiszczeniu oczekiwanej opłaty w ustawowym terminie. Uprawniony wyjaśnił jedynie przyczyny niedokonania opłaty w terminie, wskazując, że wynikało to "z błędu jaki miał miejsce przy dokonywaniu przelewu elektronicznego za pomocą strony internetowej banku [...] w dniu 24.05.2017". Powód ten nie mógł jednak doprowadzić do uchylenia decyzji o wygaśnięciu patentu, gdyż zgodnie z art. 224 ust. 4 p.w.p., termin do wniesienia opłaty za kolejne okresy ochrony patentu nie podlega przywróceniu.

Nietrafny jest również zarzut naruszenia art. 243 ust. 6 p.w.p. poprzez nieprawidłowe uznanie, iż błąd przy dokonywaniu przelewu nie może być uznany za nadzwyczajną okoliczność uzasadniającą zawieszenie biegu terminu, a przez to niezastosowanie art. 243 ust. 6 p.w.p. i brak wydania postanowienia stwierdzającego zaistnienie nadzwyczajnych okoliczności uzasadniających uchybienie terminu na wniesienie opłaty za 4 rok ochrony.

Zgodnie z art. 243 ust. 6 p.w.p. do terminów, do których nie ma zastosowania przepis ust. 1, uchybionych z powodu nadzwyczajnych okoliczności, stosuje się odpowiednio przepisy o zawieszeniu biegu przedawnienia z powodu siły wyższej. W sprawach tych Urząd Patentowy wydaje, po przedstawieniu przez zainteresowanego odpowiednich dowodów, postanowienia.

W okolicznościach rozpatrywanej sprawy, Urząd Patentowy RP słusznie stwierdził, że nie miał podstaw do zastosowania trybu z art. 243 ust. 6 p.w.p., co podzielił Sąd I instancji. Uprawniony z patentu nie tylko nie złożył bowiem formalnego wniosku o wydanie postanowienia w przedmiocie zawieszenia biegu terminu, ale przede wszystkim we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazał, że brak uiszczenia opłaty w ustawowym terminie wynikał z "błędu jaki miał miejsce przy dokonywaniu przelewu elektronicznego za pomocą strony internetowej banku [...] w dniu 24.05.2017" zatem po upływie terminu do jej wniesienia.

Uznać zatem trzeba, że próba usprawiedliwienia uchybienia terminu do wniesienia opłaty za kolejny okres ochrony ze względu na nadzwyczajne okoliczności nie mogła powieść się w okolicznościach rozpoznawanej sprawy. Nie ulega bowiem wątpliwości, że uprawniony z patentu uchybił zarówno podstawowemu określonemu w art. 224 ust.2 p.w.p. terminowi uiszczenia opłaty, jak również nie zachował dodatkowego określonego w rat. 224 ust.4 p.w.p., nieprzywracalnego terminu sześciomiesięcznego na jej uiszczenie wraz z opłatą dodatkową. W takim stanie rzeczy, czyli po upływie przewidzianych prawem terminów do uiszczenia opłaty za kolejny okres ochrony patentowej nastąpił skutek wygaśnięcia patentu określony w art. 90 ust. 1 pkt 3 p.w.p., a Urząd Patentowy RP miał obowiązek potwierdzić ten fakt na podstawie art. 90 ust. 2 p.w.p.

Powołanie się przez skarżącego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy na zdarzenie, które miało miejsce po upływie wskazanych terminów ("w dniu 24.05.2017") wykluczało możliwość rozważania, czy w sprawie miały miejsce okoliczności nadzwyczajne usprawiedliwiające niedochowanie terminu określonego ustawą, a tym bardziej wykluczało ocenę tych okoliczności jako mieszczących się w pojęciu siły wyższej. Nie mogło bowiem spowodować zawieszenia biegu terminu zdarzenie, które miało miejsce po upływie tego terminu. Odniesienie się do tych okoliczności przez organ w treści decyzji było czysto teoretyczne, i choć zbędne, miało na celu wzmocnienie argumentacji uzasadniającej utrzymanie w mocy decyzji stwierdzającej wygaśnięcie patentu. Podobnie Sąd I instancji zbędnie oceniał ten zakres rozważań organu.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone orzeczenie mimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu i na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.