Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 21 lutego 2019 r., sygn. akt II GSK 5540/16

Uzasadnienie

Wyrokiem z 7 czerwca 2016 r. o sygn. akt III SA/Kr 1496/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, po rozpoznaniu skargi A. Sp. z o.o. w N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Krakowie z [...] września 2015 r. w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry, 1/ uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; oraz 2/ zasądził na rzecz skarżącej spółki zwrot kosztów postępowania.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku WSA złożył Dyrektor Izby Celnej w Krakowie, zaskarżając to orzeczenie w całości. Organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.; powołanej dalej jako: p.p.s.a.) zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1. I. Naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 612 - dalej u.g.h,) polegającą na przyjęciu, iż oddanie lokalu lub jego części nie może być uznane za wystarczającą przesłankę do kwalifikowania podmiotu wynajmującego lokal pod eksploatację automatów jako urządzającego gry i podlegającego karze pieniężnej. Bowiem o udziale wynajmującego lokal lub jego część w oparciu o umowę najmu powierzchni użytkowej, na której automaty są zlokalizowane, w urządzaniu gier można mówić, gdy wynajmujący aktywnie uczestniczy we wskazanych czynnościach i działaniach, przy czy jego zachowania powiązane są z porozumieniem dokonanym z podmiotem wstawiającym automat i eksploatującym go, a dotyczącym wspólnego prowadzenia przedsięwzięcia w zakresie gier na automatach (gier hazardowych).

Powyższe spowodowało orzeczenie przez WSA, że nałożenia kary pieniężnej określonej w powyższym przepisie (art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h.) nastąpiło na podmiot, który nie był "urządzającym gry na automatach".

W sytuacji, gdy należało przyjąć, że organy celne dokonały prawidłowej wykładni art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., stosownie do której "urządzającym gry na automatach poza kasynem gry" w rozumieniu tego przepisu jest każdy podmiot, zaangażowany w udostępnianie automatu, zarządzanie nim lub czerpanie z tego procederu korzyści, a zatem nałożenie przez organy celne przedmiotowej kary na skarżącą było zasadne.

Wbrew zatem ocenie WSA wykładnia dokonana przez organy celne nie może być uznana za rozszerzającą, gdyż organy te nie uznały skarżącej za urządzającą gry tylko z tego względu, iż wynajmowała część powierzchni lokalu pod automaty do gry, wykazano bowiem szereg dodatkowych przesłanek jej odpowiedzialności.

1. II. Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:
2. 1. Art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z nienaruszeniem przez organ przepisu 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ gdyby Sąd dokonał prawidłowej oceny wydanego rozstrzygnięcia pod względem zgodności z przepisami musiałby skargę oddalić, stosując przepis art. 151 p.p.s.a.
3. 2. Art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm. – dalej: O.p.) poprzez przyjęcie, iż ustalenia organów celnych, iż pracownicy lokalu skarżącej byli zaangażowani w nadzór i zapewnienie ciągłości gier, a także udzielanie instrukcji graczom są dowolne i sprzeczne z zasadą swobodnej oceny dowodów.
4. 3. Art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak przedstawienia przez WSA w uzasadnieniu wyroku stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, w szczególności brak wskazania czy Sąd I Instancji przyjmuje, czy neguje, w całości lub części, ustalony przez organy stan faktyczny.
5. 4. Art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez sporządzenie wewnętrznie sprzecznego, niespójnego uzasadnienia wyroku, co w konsekwencji uniemożliwia poddanie go kontroli instancyjnej, a w zakresie braku wskazań dla organów co do dalszego postępowania jego prawidłowe wykonanie.

Argumentację na poparcie zarzutów postawionych w petitum skargi kasacyjnej przedstawiono w jej uzasadnieniu.

W piśmie procesowym z dnia 20 listopada 2016 r. skarżąca spółka wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej z uwagi na jej oczywistą bezzasadność i brak usprawiedliwionych podstaw oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, wedle norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga kasacyjna nie jest zasadna.

W pierwszej kolejności wymaga podkreślenia fakt, że skarga kasacyjna jest wysoce sformalizowanym środkiem prawnym dla wzruszenia rozstrzygnięcia Sądu I instancji. Zatem, skarga kasacyjna musi spełniać wszystkie ustawowe wymogi, a w szczególności formalnoprawne przewidziane w art. 176 w związku z art. 174 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd I instancji.

Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a.

Przechodząc do oceny zarzutów zgłoszonych w ramach podstawy kasacyjnej dotyczącej naruszenia przepisów prawa materialnego należy jednak stwierdzić, że istota sprawy sprowadzała się do wykładni pojęcia "urządzający gry", użytego w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.

Zdaniem Sądu I instancji, wobec braku definicji legalnej tego pojęcia, wykładnia literalna prowadzi do wniosku, że przez zwrot "urządzanie gier" w rozumieniu art. 89 ust. 1 u.g.h. należy rozumieć podejmowanie aktywnych działań, czynności dotyczących zorganizowania przedsięwzięcia w zakresie gier na automatach, w znaczeniu art. 2 ust. 3 i ust. 5 u.g.h. Chodzi tu przede wszystkim o takie działania jak organizowanie i prowadzenia przedsięwzięcia w zakresie gier hazardowych, oraz czerpanie z tego tytułu korzyści. Korzyścią taką nie jest ustalony przez strony umowy czynsz najmu, który stanowi ustalony umownie ekwiwalent za wynajęcie powierzchni pod eksploatację automatów, a nie zysk z ich działania. Dokonując takiej wykładni Sąd I instancji przywołał szereg orzeczeń innych sądów administracyjnych, które potwierdzają takie rozumienie ww. przepisu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. W przeciwieństwie do stanowiska WSA, autor skargi kasacyjnej w jej uzasadnieniu przywołał szereg innych orzeczeń sądów administracyjnych I instancji, opowiadających się z kolei za szerokim rozumieniem pojęcia "urządzającego gry" użytego w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.

Analizując owe rozbieżności dotyczące wykładni pojęcia "urządzającego gry" użytego w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że decydujące znaczenie ma dokonanie przez organ precyzyjnych ustaleń faktycznych w oparciu o prawidłowo zgromadzony materiał dowodowy.

Idąc tym tokiem rozumowania należy zaakceptować stanowisko, że organy nie mogą w sposób automatyczny i dowolny rozszerzać kręgu podmiotów, które można obciążać sankcją. W celu ustalenia odpowiedzialności istotne jest przypisanie konkretnym podmiotom cechy "urządzającego gry na automatach". Istniejące powiązanie określonych podmiotów np. urządzającego gry na automacie w lokalu i wynajmującego lokal lub serwisanta automatów samo przez się nie świadczy jeszcze o tym, iż te podmioty również urządzają gry na automacie. Granica ocen w tego rodzaju sytuacjach powinna uwzględniać złożoność sytuacji faktycznych i rzeczywiste powiązania istniejące pomiędzy podmiotami. Taki pogląd został wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 listopada 2016 r. sygn. akt II GSK 2736/16, który skład orzekający podziela.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela także stanowisko Sądu I instancji, że w rozpoznawanej sprawie na tle ustalonego stanu faktycznego zarzucanie wynajmującemu "urządzania gier" było co najmniej przedwczesne. W szczególności nie można tu zaliczać samej czynności oddania - w ramach umowy dzierżawy czy też najmu - do używania powierzchni lokalu lub jego części innemu podmiotowi pod eksploatację automatów. Argumentem na poparcie tego stanowiska jest - jak słusznie zwrócił uwagę WSA - treść art. art. 35 pkt 6 u.g.h., w myśl którego wniosek o koncesję na kasyno gry powinien zawierać m.in. odpis dokumentów wskazujących na prawo do władania budynkiem (lokalem) lub umowy zobowiązującej do oddania we władanie budynku (lokalu), w którym będą urządzane gry. Regulacja ta dowodzi, że w ustawie o grach hazardowych odróżnia się urządzanie gier od zawarcia umowy zobowiązaniowej, uprawniającej do korzystania z lokalu (z jego części).

Brak jest zatem podstaw prawnych, by już samą czynność cywilnoprawną oddania lokalu lub jego części do władania innemu podmiotowi dla eksploatacji automatów utożsamiać z pojęciem "urządzanie gier" w znaczeniu art. 89 ust. 1 u.g.h. (podobnie wyrok NSA z 15 maja 2017 r., sygn. akt II GSK 5541/16).

Co więcej, Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko przedstawione w zaskarżonym wyroku, iż organ nie odniósł się do treści zeznań świadków, przesłuchanych w dniu kontroli ([...] lutego 2015 r., k. 48 akt. adm.), pomimo wynikającego z art. 191 O.p. obowiązku.

Wbrew zatem twierdzeniom organu skarżącego kasacyjnie, Sąd I instancji słusznie przyjął, że z zeznań tych nie wynika, aby pracownicy skarżącej podejmowali jakąkolwiek aktywność, która może być uznana za urządzanie gier na automatach.

Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji w pełni zasadnie przyjął, że ustalenie, iż skarżąca urządzała takie gry dokonane zostało z pominięciem przeprowadzonych przez organ dowodów czyli z naruszeniem art. 191 O.p.

Rację ma także Sąd I instancji, wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, że korzyścią z urządzania gier nie jest pobierany przez skarżącą czynsz, który stanowi ustalony umownie ekwiwalent za wydzierżawienie powierzchni, a nie zysk z działania automatów. Trafnie również podkreślono w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, że materiał dowodowy sprawy nie uzasadnia także przyjęcia, że wysokość czynszu była uzależniona od wysokości zysku właścicieli automatów.

W konsekwencji również zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów postępowania nie były usprawiedliwione.

Wbrew stanowisku kasatora Sąd I instancji dokonał prawidłowej oceny wydanego rozstrzygnięcia, zatem zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z nienaruszeniem przez organ przepisu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. nie został uwzględniony. Jak już wyżej wskazano zebrany w sprawie materiał dowodowy nie uzasadniał nałożenia kary pieniężnej na wynajmującego.

W tym miejscu Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że sąd administracyjny rozpoznając sprawę bada prawidłowość wydanych w sprawie decyzji. Odpowiedź na skargę, materiały przedstawione w toku postępowania sądowego, czy też uzasadnienie skargi kasacyjnej nie są ani suplementami decyzji, ani jej uzupełnieniem i jako takie nie są brane pod uwagę przy ocenie zaskarżonej decyzji. Wobec czego argumenty ponoszone przez organ w tym zakresie nie mogą być ocenione ani przez Sąd I instancji, ani przez NSA, gdyż nie są zawarte w zaskarżonej decyzji, a co za tym idzie argumentacja organu w tym zakresie jest co najmniej niewystarczająca i w tym zakresie zaskarżona decyzja nie podlega badaniu pod kątem jej legalności.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art.191 O.p. ponieważ WSA przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. nie stosował, zatem nie mógł go naruszyć.

Ustosunkowując się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. NSA zauważa, że przepis ten określa niezbędne elementy konstrukcyjne uzasadnienia wyroku, do których zalicza się zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego, w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że uniemożliwia kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku, bądź czyni ją wyłącznie iluzoryczną (vide: wyrok NSA z dnia 12 października 2010 r., sygn. II OSK 1620/10).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie podstawowe, wymienione w art. 141 § 4 p.p.s.a. elementy: przedstawia stan sprawy przyjęty za podstawę faktyczną rozstrzygnięcia, prezentuje zarzuty skargi, wskazuje podstawę prawną rozstrzygnięcia wraz z jej wyjaśnieniem, zawiera odniesienie do zarzutów skargi. Dlatego też zarzut powyższy należało uznać za niezasadny.

Ponadto, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wyraźnie wynika, że organ powinien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające celem ustalenia czy wynajmujący był "urządzającym gry" z tym ograniczeniem, iż samo stwierdzenie dysponowania przez wynajmującego lokalem, w którym zainstalowano urządzenia do gier hazardowych, zapewnienie energii elektrycznej i pobieranie czynszu z tytułu najmu nie są automatycznie równoznaczne z urządzaniem gier na automatach i czerpaniem przez wynajmującego z tego korzyści.

Biorąc powyższe pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.