Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 20 lutego 2019 r., sygn. akt II GSK 5587/16

Uzasadnienie

Wyrokiem z 8 września 2016 r. (sygn. akt II SA/Sz 723/16) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie (dalej: WSA), działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej: ppsa), uwzględnił skargę K. Ł. (dalej: skarżąca), uchylając decyzję Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie (dalej: Dyrektor IC) z [...] maja 2016 r. (nr [...]) oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w Szczecinie z [...] grudnia 2015 r. (nr [...]). Ponadto WSA umorzył postępowanie administracyjne, a także zasądził od Dyrektora IC na rzecz skarżącej 5897 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

WSA orzekał w następującym stanie sprawy.

W dniu [...] lipca 2014 r. funkcjonariusze celni przeprowadzili kontrolę przestrzegania przepisów ustawy z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 612 ze zm.; dalej: ugh) w należącym do skarżącej pawilonie nr [...] przy Placu [...] w [...]. W wyniku kontroli stwierdzono trzy urządzenia do gry ([...], [...] i [...]), wstawione do lokalu po zawarciu 1 października 2013 r. i 1 stycznia 2014 r. przez skarżącą z H. Sp. z o.o. dwóch umów dzierżawy 3m² powierzchni lokalu pod instalację automatów, w zamian za czynsz w łącznej wysokości 800 zł. W wyniku czynności kontrolnych stwierdzono, że wspomniane urządzenia są automatami do gier losowych według definicji zawartej w art. 2 ust. 3 ugh. Poza automatami, zabezpieczono kartkę z odręcznymi zapiskami. Przesłuchano również w charakterze świadka pracownicę skarżącej E. S., która zeznała m.in., że: 1) włączała i wyłączała automaty z prądu, 2) informowała telefonicznie skarżącą o fakcie wypisania kartki z wygraną, a skarżąca oddzwaniała i podawała termin, w którym gracz ma zgłosić się po wygraną, którą wypłacał mężczyzna opiekujący się automatami.

W związku z ustaleniami kontroli wszczęto wobec skarżącej postępowanie w sprawie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry. W toku postępowania dokonano oględzin automatów, otwierając je za pomocą kluczy zabezpieczonych u pracownika H. Sp. z o.o. Przesłuchano skarżącą, która zeznała m.in. że: 1) nie dysponowała kluczami do automatów, 2) w przypadku usterek miała kontaktować się z serwisantem automatów, 3) jej pracownice (S. G. i E. S.) miały włączać i wyłączać automaty z prądu, a gdy automat nie wypłacał pieniędzy, punkty uzyskane przez gracza miały zapisywać na kartkach, które okazywano serwisantowi, wypłacającemu następnie graczom wygrane, 4) serwisant przyjeżdżał codziennie ok. godz. 8 i zajmował się automatami oraz dokładał do nich pieniądze. Przesłuchano również pracownicę skarżącej S. G., która zeznała m.in., że: 1) nie była szkolona z obsługi automatów, 2) włączała i wyłączała automaty z prądu, 3) w przypadku braku pieniędzy w automacie wyłączała go z prądu i zapisywała na kartkach ilość punktów, kwotę wygranej i dane gracza, przy czym jedną kartkę otrzymywał gracz, a druga kartka pozostawała w lokalu dla serwisanta automatów, który - gry przyjeżdżał - wypłacał graczowi wygraną, 4) tylko serwisanci mogli wyciągnąć pieniądze z automatów.

Decyzją z [...] grudnia 2015 r. Naczelnik Urzędu Celnego w Szczecinie wymierzył skarżącej karę pieniężną w wysokości 36 000 zł za urządzanie gier na trzech automatach poza kasynem gry. Zdaniem organu, skarżąca była zaangażowana w proces urządzania gier na automatach poza kasynem, zapewniała warunki do ich urządzania w swoim lokalu i zajmowała się realizacją wygranych, co wyczerpywało przesłanki określone w art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh.

Skarżąca złożyła odwołanie od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego.

Decyzją z [...] maja 2016 r. Dyrektor IC utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego. Zdaniem Dyrektora IC, skarżąca była podmiotem urządzającym gry, o którym mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh, gdyż udostępniła przestrzeń pod automaty w swoim lokalu, dostarczała do nich energię elektryczną, niezbędną do ich niezakłóconego działania, była zaangażowana w realizację wygranych pieniężnych w sytuacji, gdy w automatach zabrakło pieniędzy na wypłatę wygranych.

Skarżąca złożyła do WSA skargę na decyzję Dyrektora IC. Zarzuciła m.in. naruszenie art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 14 ust. 1 ugh przez błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, polegające na pociągnięciu skarżącej do odpowiedzialności administracyjnej i wymierzeniu jej kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry, w sytuacji gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów w świetle dokonanych ustaleń faktycznych powinna skutkować odstąpieniem od wymierzenia kary na skutek stwierdzenia, że czynności skarżącej jako osoby wynajmującej powierzchnię w swoim lokalu podmiotowi, który takie gry urządza, nie mogą być zakwalifikowane jako wypełniające pojęcie urządzania gier na automatach poza kasynem gry.

WSA uwzględnił skargę, uchylając wydane w sprawie decyzje i umarzając postępowanie administracyjne.

Sąd uznał w szczególności, że kara na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh może być nałożona na prawnego dysponenta automatu, jak i na inną osobę, która zorganizowała przedsięwzięcie polegające na urządzaniu gier na automatach poza kasynem gry, w sytuacji gdy osoba taka była zaangażowana w proces urządzania tych gier, w tym czerpała z nich zyski. W ocenie WSA, nie może to jednak oznaczać automatyzmu skutkującego uznaniem, że wszystkie podmioty, które w pewnym zakresie są związane z danym urządzeniem, objęte są dyspozycją art. 89 ust. 1 ugh jako "urządzający gry". Uznanie, że skarżąca była osobą urządzającą grę powinno nastąpić na podstawie analizy zebranego w prawidłowy sposób materiału dowodowego.

Zdaniem WSA, zebrany w sposób prawidłowy przez organ materiał dowodowy nie dostarczył podstaw do uznania skarżącej za podmiot z art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh. O istnieniu porozumienia skarżącej z dysponentem automatów nie świadczyła okoliczność, że w przypadku braku pieniędzy w automacie na realizację wygranych skarżąca kontaktowała się z serwisantem automatów, gdyż fakt ten należy interpretować jako zwracanie uwagi przez skarżącą czy automaty działają poprawnie na podstawie § 4 zawartych umów dzierżawy, ponieważ brak pieniędzy w automacie był równoważny z jego uszkodzeniem, skoro skutkował wyłączeniem automatu z prądu przez pracownice skarżącej i zawiadomieniem serwisanta o braku monet na wypłatę wygranych. W ocenie WSA, organy zbyt dużą wagę przykładały do kartek wypisywanych przez pracownice skarżącej i wręczanych graczom, na podstawie których serwisant dokonywał wypłat wygranych.

WSA zwrócił uwagę, że z zebranego materiału dowodowego nie wynikało, iż skarżąca lub jej pracownice wypłacały wygraną lub obsługiwały automaty, poza prostymi czynnościami w postaci włączenia/wyłączenia automatów przyciskiem. W sprawie nie ustalono też, że skarżąca i jej pracownice miały możliwość ingerowania w pracę automatów przez dostęp do ich wnętrza. Natomiast zawarcie umów dzierżawy i oddanie części lokalu do władania innemu podmiotowi w celu eksploatacji automatów nie upoważnia do utożsamiania tego faktu z pojęciem "urządzanie gier" w znaczeniu art. 89 ust. 1 ugh.

W ocenie WSA, o udziale skarżącej (jako wynajmującej część lokalu w oparciu o wspomniane umowy) w urządzaniu gier można by mówić, gdyby jej aktywność wychodziła poza ramy zawartych umów cywilnych, np. gdyby skarżąca aktywnie uczestniczyła w procederze urządzania gier, reklamowała tę działalność, czerpała zyski z tej działalności, otrzymując określony procent od wygranych, nakłaniała osoby do uczestniczenia w tych grach.

Zdaniem WSA, udostępnienie przez skarżącą części lokalu w celu wstawienia przez inny podmiot przedmiotowego automatu zasadniczo nie różni się od przykładowego wstawienia do lokalu skarżącej automatu wydającego np. gumy do żucia, napoje, słodycze czy zabawki. W takim przypadku skarżąca również czerpałaby zyski z zawartej umowy najmu części powierzchni, urządzenie także byłoby podłączone do prądu, a w przypadku uszkodzenia automatu mogłaby być również zobowiązana na mocy umowy do zawiadomienia o tym dysponenta prawnego automatu.

W konsekwencji WSA uznał, że organy naruszyły art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh, uznając skarżącą za urządzającą grę na automatach w rozumieniu tego przepisu. Skutkowało to uchyleniem decyzji organów obu instancji. Zdaniem WSA, skoro skarżąca nie mogła być uznana za urządzającego grę z art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh, to wszczęcie wobec niej postępowania administracyjnego było nieprawidłowe i konieczne stało się umorzenie tego postępowania z uwagi na wypełnienie się przesłanki z art. 208 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 800 ze zm.; dalej: Op), tj. bezprzedmiotowości tego postępowania.

Dyrektor IC złożył skargę kasacyjną od wyroku WSA, zaskarżając to orzeczenie w całości. Wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie, uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi (ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA), a także o zasądzenie kosztów według norm prawem przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi Dyrektor IC zarzucił:

1. I. naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh, polegające na przyjęciu, że "urządzającym gry" jest ten, kto aktywnie uczestniczył w procederze urządzania gier, reklamuje wyżej wymienioną działalność, czerpie zyski z tej działalności, otrzymując określony procent od wygranych, nakłania osoby do uczestniczenia w tych grach, podczas gdy prawidłowa wykładnia zwrotu "urządzający gry" ma szerszy zakres i obejmuje zachowania aktywne, polegające na zorganizowaniu i pozyskaniu odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stałej aktywności, umożliwiające ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych (w stosunku do automatów o jakich mowa w art. 2 ust. 3 ugh), związane z obsługą urządzeń czy zatrudnieniem odpowiednio przeszkolonego personelu (jego szkolenie), przy czym powyższe miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, albowiem wykładnia dokonana przez WSA ogranicza zakres zastosowania art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh, a wręcz wyłącza spod jego działania niektóre stany faktyczne, co nie znajduje uzasadnienia w wykładni "językowej" pojęcia "urządzający gry";
2. II. naruszenie przepisów postępowania przez:
3. 1) niewłaściwe zastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ppsa, polegające na przyjęciu, że organy naruszyły art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh uznając skarżącą za urządzającą grę na automatach w rozumieniu tego przepisu, podczas gdy w sprawie należało zastosować art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa, gdy stwierdzenie takie wymagało podważenia stanu faktycznego i oceny dowodów przeprowadzonych przez organy, przy czym powyższe miało wpływ na treść rozstrzygnięcia, skoro WSA dokonał wadliwej oceny dowodów, przyjmując że aktywność strony nie wykraczała poza ramy zawartych umów cywilnoprawnych tj. § 4 umów zawartych przez stronę, z których wynika, iż miała ona obowiązek informowania "o istotnych uszkodzeniach urządzenia", podczas gdy z materiału dowodowego wynika, iż działania wykraczały poza zakres § 4 umów i należało je zakwalifikować jako działania "umożliwiające sprawne funkcjonowanie automatów i wypłacanie wygranych", zaś ta wadliwa ocena dowodów miała istotny wpływ na treść wyroku, albowiem stanowiła podstawę do przyjęcia przez WSA, że na gruncie ustalonego w sprawie stanu faktycznego organy niewłaściwie zastosowały w stosunku do skarżącej art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh;
4. 2) naruszenie art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 145 § 3 ppsa przez przyjęcie wadliwej oceny, że materiał dowodowy nie daje podstaw do uznania strony za "urządzającego gry" w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh i w związku z tym zachodzi podstawa do umorzenia postępowania wobec wypełnienia się przesłanki bezprzedmiotowości, przy czym powyższe miało wpływ na treść rozstrzygnięcia, albowiem WSA nie wykazał zależności pomiędzy stwierdzonym uchybieniem tj. naruszeniem art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh a podstawą do zastosowania art. 145 § 3 ppsa, bowiem wymagało to zakwestionowania ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz podważenia oceny dowodów dokonanych przez organ, do czego WSA był zobligowany na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa.

W uzasadnieniu Dyrektor IC wskazał argumenty na poparcie zarzutów postawionych w petitum skargi kasacyjnej.

Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie (poprzednio Dyrektor IC), zastępowany przez radcę prawnego, poparł skargę kasacyjną i wniósł o zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 ppsa, a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Granice rozpoznania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny autor skargi kasacyjnej zakreślił przez zarzucenie WSA naruszenia art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh przez dokonanie zawężającej wykładni tego przepisu i przez jego niewłaściwe zastosowanie, mimo niezakwestionowania stanu faktycznego i oceny dowodów przeprowadzonych przez organy, a także naruszenia art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i art. 145 § 3 ppsa przez brak wykazania, że stwierdzone naruszenie prawa materialnego uzasadniało umorzenie postępowania administracyjnego.

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie wszystkie jej zarzuty są zasadne.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie jest zasadny zarzut dokonania przez WSA błędnej wykładni art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh. Zgodnie z art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh (w brzmieniu poprzedzającym wejście w życie ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. z 2017 r. poz. 88, która wprowadziła do art. 89 ust. 1 ustawy o grach hazardowych osobną podstawę do wymierzenia kary posiadaczowi lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier) karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem gry. W zaskarżonym wyroku WSA prawidłowo przyjął, że: 1) "urządzanie" należy wiązać z konkretnym działaniem osoby i jej zaangażowaniem w przedsięwzięcie, 2) kary na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh może być nałożona zarówno na prawnego dysponenta automatu, jak i na inną osobę, która zorganizowała przedsięwzięcie polegające na urządzaniu gier na automatach poza kasynem, jeśli osoba taka była aktywnie zaangażowana w proces urządzania tych gier, w tym czerpała z nich zyski, 3) samo wydzierżawienie części lokalu pod eksploatację automatów nie stanowi wystarczającej przesłanki do kwalifikowania podmiotu wydzierżawiającego jako urządzającego gry i podlegającego karze pieniężnej.

Nie ma racji Dyrektor IC twierdząc w skardze kasacyjnej, że dokonana przez WSA wykładnia art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh jest zbyt wąska. Wskazane w treści zarzutu zachowania, które mają świadczyć o "urządzaniu gier na automatach", w istocie mieszczą się w granicach wykładni zaprezentowanej przez WSA, gdyż ich podjęcie przez daną osobą może świadczyć o jej aktywnym zaangażowaniu w przedsięwzięcie polegające na urządzaniu gier na automacie. Jak jednak trafnie podkreślił WSA, nie można automatycznie uznawać, że jakikolwiek związek danej osoby z automatem do gry kwalifikuje tę osobę jako urządzającego gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 ugh, gdyż taka kwalifikacja powinna być poprzedzona analizą zebranego w prawidłowy sposób materiału dowodowego w konkretnej sprawie.

W świetle wykładni art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh przyjętej przez WSA, uznanie skarżącej za "urządzającego gry na automacie" było uwarunkowane tym, czy w toku postępowania administracyjnego zostały w prawidłowy sposób zebrane i ocenione dowody świadczące o zaangażowaniu skarżącej w przedsięwzięcie polegające na urządzaniu gier na automatach. Prawidłowe jest przy tym stanowisko Dyrektora IC, że konieczne było ustalenie i ocena, czy skarżąca podejmowała w omawianym zakresie aktywne zachowania. Z kolei - jak trafnie uznał WSA - zachowania takie nie mogły sprowadzać się wyłącznie do wydzierżawienia części lokalu dysponentowi automatu w celu zainstalowania na tej powierzchni automatu do gry.

W zaskarżonym wyroku WSA uznał jednoznacznie (vide s. 11 uzasadnienia), że materiał dowodowy został zebrany przez organ w sposób prawidłowy. Oznacza to, że WSA uznał tenże materiał za wystarczający do oceny, czy działania skarżącej dotyczące automatów zainstalowanych na wydzierżawionej przez nią powierzchni można było zakwalifikować jako "urządzanie gier na automatach", o którym mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że WSA zakwestionował przyjętą przez organy ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Jednocześnie odmienna ocena zgromadzonego materiału dowodowego doprowadziła WSA do wniosku, że nie było podstaw do zastosowania wobec skarżącej art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh, zaś nałożenie kary pieniężnej na skarżącą naruszało przepisy prawa materialnego i musiało skutkować uchyleniem wydanych w sprawie decyzji (na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ppsa) oraz umorzeniem postępowania administracyjnego (na podstawie art. 145 § 3 ppsa).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, taki sposób procedowania przez WSA stanowił naruszenie przepisów postępowania. Przyjmując, że organ administracji dokonał wadliwej oceny materiału dowodowego, która była kluczowa z punktu widzenia możliwości zastosowania prawa materialnego, WSA powinien był stwierdzić naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji uchylić decyzję organu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa, co trafnie podniósł Dyrektor IC w skardze kasacyjnej. Podkreślenia jednak wymaga, że w świetle art. 174 pkt 2 ppsa naruszenie przepisów postępowania może stanowić skuteczną podstawę kasacyjną tylko wówczas, gdy naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawie. W tej sprawie taki istotny wpływ nie zachodzi. Pomijając w tym momencie kwestię zasadności uchylenia decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ppsa, ewentualne uniknięcie przez WSA powyższego naruszenia przepisów postępowania (czyli wskazanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w podstawie prawnej wyroku) nie doprowadziłoby do zmiany rozstrzygnięcia - decyzje zostałyby bowiem uchylone, tyle że również z powodu naruszenia procedury administracyjnej. Wobec tego zarzucone w skardze kasacyjnej naruszenie przez WSA art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa nie mogło skutkować uchyleniem zaskarżonego wyroku.

Zaskarżony wyrok podlegał jednak uchyleniu ze względu na trafność zarzutu naruszenia przez WSA art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ppsa w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh przez nieuprawnione zakwestionowanie stanowiska organów administracji, że skarżąca była urządzającym gry na automacie poza kasynem gry i z tego względu podlegała karze pieniężnej, o której mowa w tym przepisie.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, WSA - mimo dokonania prawidłowej wykładni pojęcia "urządzający gry" użytego w art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh - błędnie ocenił zastosowanie tego przepisu przez organy administracji w stanie faktycznym, który - w świetle niezakwestionowanej przez strony oceny WSA - został ustalony w wyniku prawidłowego i wyczerpująco przeprowadzonego postępowania dowodowego. Błąd ten skutkował z kolei naruszeniem przez WSA art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 ppsa oraz art. 145 § 3 ppsa przez ich nieuprawnione zastosowanie, polegające na uchyleniu decyzji wydanych w kontrolowanej sprawie oraz umorzeniu postępowania administracyjnego, co trafnie zarzucił Dyrektor IC w skardze kasacyjnej.

WSA uznał, że zgromadzony materiał dowodowy oraz dokonane na jego podstawie ustalenia faktyczne pozwalają na stwierdzenie, że skarżąca - przez pryzmat czynności faktycznych jakie wykonywała w związku z zawartą umową dzierżawy - nie może zostać uznana za osobę urządzającą gry na automatach poza kasynem gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena WSA nie jest prawidłowa.

Z ustalonego przez organy stanu faktycznego wynika m.in., że:

1. 1) w dniach 1 października 2013 r. i 1 marca 2014 r. skarżąca (jako wydzierżawiający) zawarła z H. Sp. z o.o. (jako dzierżawcą) dwie umowy dzierżawy 3 m² powierzchni lokalu w celu instalacji trzech urządzeń do gry i ich eksploatacji przez dzierżawcę, w zamian za czynsz w łącznej wysokości 800 zł miesięcznie, przy czym z umów tych wynikało w szczególności, że:
2. a) czynsz miał być płatny dopiero od chwili uruchomienia urządzeń umieszczonych na dzierżawionej powierzchni lokalu (§ 2 umów dzierżawy),
3. b) w przypadku istotnego uszkodzenia urządzeń będących własnością dzierżawcy, wydzierżawiający był zobowiązany do niezwłocznego powiadomienia dzierżawcy (§ 4 umów dzierżawy),
4. c) wydzierżawiający zobowiązał się traktować jako poufne i nie przekazywać osobom trzecim informacji o przychodach uzyskiwanych przez dzierżawcę z działalności urządzenia (§ 5 umów dzierżawy);
5. 2) skarżąca przesłuchana w toku postępowania zeznała m.in., że:
6. a) jej pracownice (barmanki) kontaktowały się telefonicznie z serwisantem automatów w przypadku konieczności jego interwencji (np. w razie braku pieniędzy na wygrane),
7. b) uzyskane przez gracza punkty, za które automat nie wypłacił pieniędzy, barmanki zapisywały na kartkach, które pokazywały serwisantowi, który na podstawie tych kartek wypłacał graczom wygrane pieniężne;
8. 3) S. G. (zatrudniona przez skarżącą na stanowisku barmanki) przesłuchana w toku postępowania zeznała m.in., że:
9. a) w przypadku braku w maszynach bilonu 5-złotowego wyłączała automat z prądu i zapisywała na kartkach ilość punktów, kwotę wygranej i imię grającego, przy czym jedną kartkę otrzymywał gracz, a druga zostawała w lokalu dla serwisanta, który na podstawie tych kartek wypłacał graczom wygraną pieniężną,
10. b) o awariach automatów powiadamiała zawsze tylko skarżącą;
11. 4) E. S. (zatrudniona przez skarżącą na stanowisku barmanki) przesłuchana w toku postępowania zeznała m.in., że:
12. a) po otwarciu lokalu włączała automaty i wyłączała je, gdy kończyła pracę wieczorem,
13. b) w sytuacji gdy gracz uzyskał większą wygraną niż było środków w automacie, to zgłaszał jej ten fakt, a ona wówczas wyłączała automat i dzwoniła do skarżącej, po czym skarżąca oddzwaniała i informowała kiedy gracz ma przyjść po pieniądze,
14. c) wypisywała dodatkowo graczowi kartę zawierającą imię klienta, datę wygranej, kwotę wygranej i podpis,
15. d) gracz zgłaszał się w terminie, który podawała skarżąca i odbierał wygraną od mężczyzny, który opiekował się automatami,
16. e) w przypadku gdy automat uległ awarii lub brakowało w nim monet, to zawsze informowała o tym skarżącą.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew stanowisku WSA, powyższe ustalenia - oceniane łącznie - zasadnie zostały uznane przez organy administracji za świadczące o uczestnictwie skarżącej w procederze urządzania gier na automatach poza kasynem gry, a zatem o ziszczeniu się w stosunku do skarżącej hipotezy normy wyprowadzonej z art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh. Obowiązki skarżącej wynikające z zawartej umowy - i, jak wynika z poczynionych ustaleń, wykonywane przez osoby działające na rzecz skarżącej - wykraczały poza zwykłe obowiązki wydzierżawiającego. Skarżąca podjęła się w istocie pieczy nad automatami zainstalowanymi na wydzierżawionej powierzchni, skoro - po zgłoszeniu przez jej pracowników - informowała przedstawiciela dzierżawcy o braku w automatach wystarczających środków na wygrane dla graczy, a także o awariach automatów. Tym samym działania skarżącej zapewniały ciągłość eksploatowania automatów, na których działalność miała prowadzić H. Sp. z o.o., a nie skarżąca.

Wbrew ocenie WSA, bez znaczenia jest okoliczność, że skarżąca ani jej pracownice nie miały możliwości ingerowania w pracę automatów przez dostęp do ich wnętrza. Chybiona jest również argumentacja WSA, że uprawnienia i obowiązki umowne skarżącej mogłyby być takie same w przypadku, gdyby do lokalu został wstawiony automat wydający np. gumy do żucia, napoje, słodycze lub zabawki i że wówczas nie można byłoby przyjąć, iż skarżąca brała udział w sprzedaży rzeczy znajdujących się w automacie. Wbrew stanowisku WSA, przedmiot działalności prowadzonej na automacie zainstalowanym na wydzierżawionej części lokalu skarżącej ma zasadnicze znaczenie, gdyż ewentualna współpraca wydzierżawiającego z dzierżawcą przy sprzedaży np. napojów za pomocą automatu nie jest co do zasady penalizowana, w przeciwieństwie do współpracy mającej cechy urządzania gier na automacie w rozumieniu ugh.

Wobec tego określone zachowania - w świetle wykładni właściwych przepisów prawa materialnego - mogą zostać zakwalifikowane jako "urządzanie gier na automatach", podczas gdy analogiczne zachowania w odniesieniu do automatu np. do sprzedaży napojów nie muszą świadczyć o braniu udziału w tej sprzedaży.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nie było podstaw do zastosowania przez WSA art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 ppsa.

W konsekwencji nie było również podstaw do zastosowania art. 145 § 3 ppsa. Do umorzenia postępowania administracyjnego na podstawie tego przepisu może bowiem dojść (wyjątkowo) wyłącznie w przypadku uwzględnienia skargi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ppsa. Z uwagi na to Naczelny Sąd Administracyjny za zbędne uznał odnoszenie się szczegółowo do zarzutu postawionego w pkt II.2 petitum skargi kasacyjnej, w którym Dyrektor IC akcentował brak wyjaśnienia w zaskarżonym wyroku powodów zastosowania w tej sprawie art. 145 § 3 ppsa.

Z tych względów zaskarżony wyrok podlegał uchyleniu. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w świetle przedstawionych okoliczności faktycznych istota obu kontrolowanych spraw jest dostatecznie wyjaśniona, a zatem na podstawie art. 188 ppsa uchylając zaskarżony wyrok jednocześnie rozpoznał skargi.

Skarga skarżącej podlegała oddaleniu.

W świetle prawidłowych ustaleń faktycznych poczynionych przez organy administracji, skarżąca była urządzającym gry na automatach w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh, przy czym urządzanie tych gier miało miejsce w lokalu skarżącej, który nie był kasynem gry. W takiej sytuacji organy administracji zgodnie z prawem uznały, że skarżąca podlega karze pieniężnej, o której mowa w tym przepisie, co skutkowało wymierzeniem skarżącej kar w wysokości określonej w art. 89 ust. 2 pkt 2 ugh, czyli po 12 000 zł od każdego automatu.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 oraz art. 151 ppsa orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji wyroku.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono (pkt 3 wyroku NSA) na podstawie art. 203 pkt 2 ppsa oraz art. 205 § 2 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.), zasądzając od skarżącej na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie 5340 zł, przy czym na kwotę tę składają się: równowartość uiszczonego wpisu od skargi kasacyjnej (540 zł) i wynagrodzenie pełnomocnika, który sporządził skargę kasacyjną, wziął udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym i nie prowadził sprawy w postępowaniu przed WSA (4800 zł).

PG