Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z 20 września 2016 roku oddalił skargę I. P. (dalej: skarżąca lub strona) na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Olsztynie z dnia [...] sierpnia 2015 roku nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:
Decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. Naczelnik Urzędu Celnego w Olsztynie (dalej Naczelnik UC lub organ I instancji) na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2, art. 90, art. 91 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 612, dalej jako ugh), wymierzył skarżącej karę pieniężną w wysokości 36 000 zł. z tytułu urządzania gier na automatach oznaczonych nazwami: [...] (b/n), [...] (b/n) oraz [...] o nr 1400133, poza kasynem gry, to jest w lokalu "[...]" przy ul. [...] w [...] (zwanym dalej lokalem). Ujawnione w lokalu automaty umożliwiały prowadzenie gier scharakteryzowanych w art. 2 ust. 3-5 ugh. Za niesporne w niniejszej sprawie organ uznał fakty, że skarżąca była właścicielem lokalu, w którym były urządzane gry na automatach, jak również była ona dysponentem zatrzymanych w lokalu automatów, które eksploatowała w ramach prowadzonej działalności gospodarczej.
Skarżąca nie tylko nie dysponowała wymaganym pozwoleniem na prowadzenie gier na automatch, ale nawet nie próbowała się upewnić, czy działalność ta jest w istocie przedsięwzięciem legalnym, nieobjętym rygorami przepisów ugh.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła organowi I instancji naruszenie art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 14 ust. 1 i art. 6 ust. 1 ugh oraz art. 1 pkt 11 i art. 8 ust. 1 dyrektywy 98/34/WE w zw. z § 4, § 5, § 8, § 10 w zw. z § 2 pkt 1a, 2, 3 i 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie funkcjonowania krajowego systemu notyfikacji norm i aktów prawnych (Dz. U. Nr 239, poz. 2039 ze zm.) polegające na zastosowaniu w sprawie przepisów art. 14 ust. 1 i art. 6 ust. 1 ugh, które jako przepisy techniczne nie zostały uprzednio notyfikowane Komisji Europejskiej, a zatem nie mogą być stosowane i nie mogą być podstawą do nałożenia kary pieniężnej na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh;
- - art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 6 pkt 4 ugh poprzez wydanie zaskarżonej decyzji w odniesieniu do skarżącej – osoby fizycznej, podczas gdy odpowiedzialność na podstawie powyższego przepisu mogą ponosić jedynie podmioty zbiorowe wymienione w art. 6 pkt 4 ugh;
- - art. 89 ust. 1 pkt 1 i 2, ust. 2 pkt 1 i 2 ugh w zakresie, w jakim dopuszczają stosowanie wobec tej samej osoby fizycznej, za ten sam czyn, kary pieniężnej i odpowiedzialności za przestępstwo skarbowe z art. 107 § 1 lub wykroczenie skarbowe z art. 107 § 4 kodeksu karnego skarbowego, gdyż w tym zakresie są niezgodne z art. 2, art. 30 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP;
- - art. 2 ust. 6 ugh poprzez oparcie ustaleń w przedmiocie charakteru urządzanych gier na kserokopiach opinii biegłego A. C., sporządzonych w toku innych postępowań oraz odnoszących się do innych automatów, podczas gdy zgodnie ze wskazanym przepisem właściwym do rozstrzygania m.in. czy gra jest grą na automacie jest minister do spraw finansów publicznych.
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. Dyrektor Izby Celnej w Olsztynie utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Zarzuty podniesione w odwołaniu uznał za nieuzasadnione.
W skardze na powyższą decyzję wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżąca zarzuciła naruszenie:
- - art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh w zw. z art. 14 ust. 1 i art. 6 ust. 1 ugh oraz art. 1 pkt 11 i art. 8 ust. 1 dyrektywy 98/34/WE w zw. z § 4, § 5, § 8, § 10 w zw. z § 2 pkt 1a, 2, 3 i 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie funkcjonowania krajowego systemu notyfikacji norm i aktów prawnych (Dz. U. Nr 239, poz. 2039 ze zm.) polegające na zastosowaniu w sprawie przepisów art. 14 ust. 1 i art. 6 ust. 1 ugh, które jako przepisy techniczne nie zostały uprzednio notyfikowane Komisji Europejskiej, a zatem nie mogą być stosowane i nie mogą być podstawą do nałożenia kary pieniężnej na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh;
- - art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 6 pkt 4 ugh poprzez wydanie zaskarżonej decyzji w odniesieniu do skarżącej – osoby fizycznej, podczas gdy odpowiedzialność na podstawie powyższego przepisu mogą ponosić jedynie podmioty zbiorowe wymienione w art. 6 pkt 4 ugh;
- - art. 2 ust. 6 ugh poprzez oparcie ustaleń w przedmiocie charakteru urządzanych gier na kserokopiach opinii biegłego A. C., sporządzonych w toku innych postępowań oraz odnoszących się do innych automatów, podczas gdy zgodnie ze wskazanym przepisem właściwym do rozstrzygania m.in. czy gra jest grą na automacie jest minister do spraw finansów publicznych.
- - art. 89 ust. 1 pkt 1 i 2, ust. 2 pkt 1 i 2 ugh w zakresie w jakim dopuszczają stosowanie wobec tej samej osoby fizycznej, za ten sam czyn, kary pieniężnej i odpowiedzialności za przestępstwo skarbowe z art. 107 § 1 lub wykroczenie skarbowe z art. 107 § 4 kodeksu karnego skarbowego, gdyż w tym zakresie są niezgodne z art. 2, art. 30 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: ppsa). Uzasadniając wyrok wskazał na związanie uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2016 r., sygn. akt II GPS 1/16.
W uchwale tej przyjęto, że:
- 1) art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh nie jest przepisem technicznym w rozumieniu art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego (Dz. Urz. UE. L z 1998 r. Nr 204, s. 37, ze zm.), którego projekt powinien być przekazany Komisji Europejskiej zgodnie z art. 8 ust. 1 akapit pierwszy tej dyrektywy i może stanowić podstawę wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o grach hazardowych, a dla rekonstrukcji znamion deliktu administracyjnego, o którym mowa w tym przepisie oraz jego stosowalności w sprawach o nałożenie kary pieniężnej, nie ma znaczenia brak notyfikacji oraz techniczny - w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE - charakter art. 14 ust. 1 tej ustawy;
- 2) urządzający gry na automatach poza kasynem gry, bez względu na to, czy legitymuje się koncesją lub zezwoleniem - od 14 lipca 2011 r., także zgłoszeniem lub wymaganą rejestracją automatu lub urządzenia do gry - podlega karze pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh
WSA zauważył, że przepis art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh jest adresowany do każdego, kto w sposób w nim opisany, a więc sprzeczny z ustawą, urządza gry na automatach. Za prawidłowe Sąd I instancji uznał ustalenia co do tego, że przedmiotowe urządzenia odpowiadały tym opisanym w art. 2 ust. 3-5 ugh
WSA za chybiony uznał zarzut skarżącej dotyczący naruszenia przez organ odwoławczy art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh, poprzez wydanie zaskarżonej decyzji w odniesieniu do skarżącej – osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą. Wskazując na poglądu Trybunału Konstytucyjnego zawartego w wyroku z dnia 21 października 2015 r., sygn. akt P 32/12 WSA stwierdził, że art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh statuuje tylko jedną, obiektywną przesłankę wymierzenia kary pieniężnej, tj. urządzanie gry na automatach poza kasynem gry, przy czym urządzającym grę jest każdy podmiot, który organizuje grę hazardową, w tym grę na automacie (art. 4 ust. 2 ugh) bez względu na to, czy obiektywnie jest zdolny do spełnienia jednego z warunków uzyskania koncesji (zezwolenia) w postaci odpowiedniej, ustawowo określonej formy prawnej prowadzonej działalności regulowanej.
W ocenie Sądu I instancji organy celne prawidłowo oceniły, że skarżąca urządzała gry na ujawnionych w lokalu automatach. Eksploatacja automatów odbywała się na podstawie umowy pomiędzy skarżąca a [...]. Skarżąca umożliwiała organizowanie gier w swoim lokalu, zapewniała też dostawę energii elektrycznej niezbędnej do zasilania automatów. Obsługą automatów (wypłacanie wygranych, uzupełnianie gotówki w automatach, zgłaszanie usterek) w imieniu skarżącej zajmował\li się jej mąż i pracownik. W tych okolicznościach Sąd I instancji za prawidłową uznał dokonaną przez organy celne kwalifikację deliktu popełnionego przez skarżącą do art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh i wymierzenie kary pieniężnej w wysokości, o której mowa w art. 89 ust. 2 pkt 2 ugh
- I. P. zaskarżyła omówiony wyrok w całości skargą kasacyjną. Wniosła o jego uchylenie w całości oraz o zasadzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 151 ppsa w zw. z art. 191 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 2 ust. 5 oraz art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh, wyrażające się przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów poprzez dowolne przyjęcie, że skarżąca urządzała gry na automatach poza kasynem gry, podczas gdy skarżąca nie organizowała gier, nie była właścicielką urządzeń, ani ich dysponentka, a jedynie podnajmowała powierzchnie w swoim lokalu, gdzie zostały posadowione automaty.
Uzasadniając skargę kasacyjną jej autor podnosił, że skarżąca nie zlecała ani mężowi, ani nikomu innemu czynności związanych z automatami, nie wiedziała nawet jakie to miały być czynności. Nie znała zasad działania automatów, nie miała kontaktu z ich właścicielem. Rola skarżącej ograniczyła się jedynie do podpisania umowy najmu powierzchni pod automaty.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w Olsztynie wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od skarżącej kasacyjnie na rzecz organu kosztów postępowania sądowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu.
Zgodnie z art. 174 ppsa skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dodać należy, że w przypadku oparcia skargi kasacyjnej na naruszeniu prawa procesowego (art. 174 pkt 2 ppsa) wnoszący skargę kasacyjną musi mieć na uwadze, że dla ewentualnego uwzględnienia skargi kasacyjnej niezbędne jest wykazanie wpływu naruszenia na wynik sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 ppsa rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Ze wskazanych przepisów wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych.
Wychodząc z tego założenia należy zaznaczyć, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 ppsa) Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów.
W skardze kasacyjnej jej autor zarzuca naruszenie przepisów postepowania, powołując się na art. 174 pkt 2 ppsa i wśród naruszonych przepisów wskazuje art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ppsa i art. 2 ust. 5 ugh. Pierwszy z tych przepisów dotyczy uchylenia decyzji ze względu na naruszenie przepisów prawa materialnego. Jednak w skardze kasacyjnej nie postawiono zarzutu naruszenie przepisów prawa materialnego, tym bardziej nie wskazano, czy naruszenie tych przepisów miałoby zostać dokonane przez błędną wykładnię, czy też niewłaściwe zastosowanie. Zwalnia to Naczelny Sąd Administracyjny z rozpatrywania zasadności tak sformułowanego zarzutu.
Z kolei art. 2 ust. 5 ugh stanowi, że grami na automatach są także gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, organizowane w celach komercyjnych, w których grający nie ma możliwości uzyskania wygranej pieniężnej lub rzeczowej, ale gra ma charakter losowy. Skarżąca kasacyjnie formułując zarzut skargi kasacyjnej i jej uzasadnienia nie wskazuje, na czym miałoby polegać naruszenie tego przepisu. Nie przytacza żadnej argumentacji dotyczącej wadliwego ustalenia, że przedmiotowe automaty odpowiadały kryteriom określonym w tym przepisie. Zatem również zarzut dotyczący naruszenia tego przepisu jest całkowicie nieuzasadniony.
Zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit c) ppsa powiązany z zarzutem naruszenia art. 191 Ordynacji podatkowej i art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh sprowadza się do kwestionowania zasadności uznania skarżącej za urządzającą gry. Nie kwestionuje ona przy tym w istocie, że to jej mąż doprowadził do zawarcia umowy najmu z dysponentem automatów, że to jej mąż i pracownik wykonywali czynności związane z obsługą tych automatów w należącym do niej lokalu, jak też, że podpisała umowę najmu z dysponentem automatów. Skarżąca kasacyjnie nie powołuje przy tym żadnej argumentacji na poparcie tezy, że czynności związane z urządzaniem gier przez jej męża i pracownika odbywały się wbrew jej woli, bez jej wiedzy. Jak wyżej wskazano skarżąca nie podważyła w skardze kasacyjnej prawidłowości dokonanej przez Sąd I instancji, a wcześniej przez organy, wykładni przepisów stanowiących podstawę nałożenia kary, to jest w szczególności art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ugh.
Skarga kasacyjna w swej argumentacji nie zmierza też do podważenia uznania gier na przedmiotowych automatach za takie, na których urządzanie gier podlegało sankcji określonej w art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ugh. Sankcji tej podlega urządzanie gier na automatach określonych w art. 2 ust. 3-5 ugh. Wprawdzie przepisy art. 2 ust. 3, art. 2 ust. 4 i art. 2 ust. 5 ugh określają nieco odmienne kategorie automatów, jednak wystarczające jest zakwalifikowanie automatów do jednej z tych kategorii, aby urządzenie na niech gier poza kasynem gry podlegało karze.
Przechodząc do oceny zarzutu skargi kasacyjnej zmierzającego do kwestionowania przez skarżącą prawidłowości uznania jej za urządzającą gry na automatach poza kasynem gry należy podnieść, że na gruncie regulacji prawnej zawartej w art. 89 ust. 1 pkt 2 w związku z ust. 2 pkt 2 ugh, w brzmieniu mającym zastosowanie w sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny w swym orzecznictwie konsekwentnie przyjmował, że określona nią sankcja administracyjna może zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot, w sytuacji gdy każdemu z nich można przypisać cechę "urządzającego gry" na tym samym automacie w tym samym miejscu i czasie. Wynika to z szerokiego zakresu definicji podmiotu "urządzającego gry na automatach" jaką należy przyjąć na potrzeby tego rodzaju postępowań. Wykładnia tego pojęcia, umożliwiająca nakładanie kar administracyjnych na więcej niż jeden podmiot, jest niezbędna jeżeli system kontroli i skuteczność przewidzianych przez ustawodawcę sankcji ma mieć realny charakter, zwłaszcza zaś jeżeli spojrzy się na to zagadnienie z perspektywy eliminowania sytuacji obejścia bądź nadużycia prawa przez podmioty uczestniczące w działalności hazardowej.
Nie do pogodzenia bowiem z zasadą skuteczności stanowionego prawa byłaby taka wykładnia przepisów ustawy hazardowej, która w istocie pozostawiałaby bez kontroli i sankcji, np. sytuacje tworzenia pozorów urządzania gier na automatach przez jeden podmiot, a więc też jego nominalnej odpowiedzialności, podczas gdy w rzeczywistości gry na automacie urządzane byłyby również na rachunek innego podmiotu jako element wspólnego przedsięwzięcia. Przy ocenie, czy podmiot nie powinien zostać uznany za urządzającego gry na automacie niezbędne jest odwołanie się do wszystkich elementów stanu faktycznego (por. np. wyroki NSA z dnia: 9 listopada 2016 r., sygn. akt II GSK 2736/16; 20 kwietnia 2017 r. sygn. akt II GSK 5233/16). Uwzględniając powyższe, za trafne należy więc uznać stanowisko Sądu I instancji, z którego wynika, że w rozpatrywanej sprawie organy dokonały niezbędnych ustaleń oraz prawidłowej ich oceny, uznając skarżącą za urządzającego gry na spornym automacie.
Skarżąca nie tylko zapewniła powierzchnię niezbędną do wstawienia przedmiotowych automatów, ale też zapewniała też dostawę energii elektrycznej niezbędnej do zasilania automatów, obsługą automatów (wypłacanie wygranych, uzupełnianie gotówki w automatach, zgłaszanie usterek) w jej imieniu zajmował się jej mąż i pracownik. Tym samym za uzasadniony należy uznać wniosek, że celem umowy najmu zawartej przez skarżącą, a zarazem zgodnym zamiarem stron było nie tyle zawarcie klasycznej umowy dzierżawy czy najmu powierzchni lokalu, ile podjęcie wspólnego przedsięwzięcia gospodarczego polegającego na połączeniu składników majątkowych, jakimi dysponowały strony tej umowy, a mianowicie lokalu użytkowego skarżącej oraz automatu do gier stanowiącego własność dzierżawcy, które dopiero wspólnie umożliwiały uruchomienie gier na tym automacie w sposób dostępny dla ogółu, a więc ich "urządzanie", w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych. (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 21 września 2016 r., sygn. akt III SA/Wr 71/16).
W konsekwencji, nie sposób jest więc zasadnie przypisać Sądowi I instancji oraz organom administracji wadliwość w przypisaniu skarżącej odpowiedzialności za urządzanie gier na spornym automacie poza kasynem gry.
W świetle takich okoliczności, wobec stwierdzenia skarżącej, że mąż pomagał jej w prowadzeniu działalności, prawidłowe i nie wykraczające poza zakres swobodnego uznania wynikający z art. 191 Ordynacji podatkowej było przypisanie skarżącej przez organy celne i Sąd I instancji odpowiedzialności za działania osób działających w jej imieniu, to jest pracownika i męża, a więc uznanie jej za urządzającą gry na automatach w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2. Tym samym zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit c) ppsa powiązany z zarzutem naruszenia art. 191 Ordynacji podatkowej i art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh należało uznać za nieuzasadniony.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 184 ppsa orzeczono jak w punkcie 1 sentencji wyroku.
O kosztach postępowania kasacyjnego w punkcie 2 sentencji wyroku orzeczono stosownie do art. 204 pkt 1 ppsa i art. 205 § 2 ppsa w związku z art. § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit a) w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz.1804).