Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 26 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 5653/16

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, wyrokiem z dnia 22 września 2016 r., sygn. akt II SA/Sz 243/16 uwzględnił skargę [...] w ten sposób, że uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] stycznia 2016 r. oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z dnia [...] czerwca 2015 r. o wymierzeniu skarżącej kary pieniężnej w wysokości 24.000 zł z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry a także zasądził na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie orzekał w następującym stanie sprawy.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. Naczelnik Urzędu Celnego w [...], na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2, art. 90 i art. 91 ustawy z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540 ze zm., dalej: u.g.h.), wymierzył skarżącej karę pieniężną w wysokości 24.000 zł za urządzanie gier na automatach Apex nr HFP 0231 i nr [...] poza kasynem gry, to jest w pomieszczeniu [...], należącej do skarżącej spółki.

W wyniku odwołania skarżącej, Dyrektor Izby Celnej w [...] (DIC) decyzją z [...] stycznia 2016 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia DIC wskazał, że zebrany w trakcie postępowania materiał dowodowy potwierdził, że wygląd i działanie (w oparciu o program komputerowy) zajętych automatów świadczą o tym, że są o urządzenia elektroniczne (komputerowe), co spełnia jedną z przesłanek określonych w art. 2 ust. 3 u.g.h. Ponadto gry na tych automatach rozgrywają się o wygrane pieniężne i wypełniają, określoną w art. 2 ust. 3 i ust. 4 u.g.h., definicję gier na automatach w części dotyczącej określenia występujących w nich wygranych rzeczowych.

W ocenie organu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala jednoznacznie stwierdzić, że wyniki gier prowadzone na ww. automatach są nieprzewidywalne i niezależne od możliwości zręcznościowych gracza, ale od przypadkowego "trafienia" na wygrywający układ symboli, tym samym gry mają charakter losowy. Ponadto gry organizowane były w celach komercyjnych. Następnie DIC przywołał treść umowy dzierżawy z dnia 16 października 2013 r., jaką zawarła skarżąca z podmiotem będącym dysponentem ww urządzeń [...]. W podsumowaniu przeprowadzonej analizy poszczególnych postanowień powyższej umowy oraz po dokonaniu wykładni zastosowanych przepisów prawa materialnego organ stwierdził, że spółka [...] w kontrolowanej lokalizacji tj. poza kasynem gry, urządzała gry na automatach.

W tym stanie rzeczy, zdaniem Dyrektora Izby Celnej w [...], okoliczności faktyczne sprawy podlegają subsumcji pod normę prawną zawartą w art. 89 ust. 1 pkt 2 oraz art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h. i w związku z tym skarżącej została wymierzona kara pieniężna w wysokości 24.000 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie (WSA) uwzględnił skargę spółki [...] na powyższą decyzję na na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2016.718 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Według WSA, organy naruszyły art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., uznając skarżącą spółkę za urządzającą grę na automatach w rozumieniu tego przepisu. Sąd I instancji wskazał, że kara wymierzona na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. może być nałożona na prawnego dysponenta automatu (np. właściciela, dzierżawcy automatu), jak i na inną osobę, która zorganizowała przedsięwzięcie polegające na urządzaniu gier na automatach poza kasynem w sytuacji, gdy osoba taka była faktycznie zaangażowana w proces urządzania tych gier, w tym czerpała z nich zyski. Zdaniem WSA, nie może to jednak oznaczać automatyzmu skutkującego uznaniem, że podmioty, które w tym w jakimś zakresie uczestniczą, objęte są automatycznie dyspozycją art. 89 ust. 1 u.g.h., jako "urządzający gry".

Uznanie, że skarżąca był osobą urządzającą grę powinno nastąpić na podstawie analizy zebranego i ocenionego w prawidłowy sposób materiału dowodowego. Sąd I instancji stwierdził, że przepisy u.g.h. nie podają definicji pojęcia "urządzający grę", a tylko urządzający grę podlega ukaraniu na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. WSA wskazał, że pojęcie "urządzić/urządzać" według Słownika Języka Polskiego, (L. Drabik et all, Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa 2011 r.) oznacza m.in.: nadać czemuś pewien ład, porządek; zorganizować, przygotować komuś to, co jest gdzieś niezbędne; przedsięwziąć, zorganizować np. wycieczkę, zabawę wystawę.

Z kolei według Słownika Języka Polskiego (pod red. M. Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa 1996 r.) pojęcie to oznacza m.in. wyposażyć w odpowiednie sprzęty, zaopatrzyć w coś, zagospodarować; stworzyć komuś odpowiednie warunki do życia; zorganizować jakąś imprezę, jakieś przedsięwzięcie. Natomiast według Uniwersalnego Słownika Języka Polskiego (pod red. S. Dubisza Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa 2008 r.) omawiane pojęcie oznacza m.in. wyposażyć (wyposażać) coś w odpowiednie sprzęty, rzeczy, zaopatrzyć (zaopatrywać) w coś, zagospodarować (zagospodarowywać) jakieś miejsce lub pomieszczenie; zorganizować (organizować) jakąś imprezę, jakieś przedsięwzięcie.

W ocenie Sądu I instancji, biorąc pod uwagę przytoczone definicje, nie budzi wątpliwości, że rozumienie powyższego terminu wiąże się z konkretnym, aktywnym działaniem osoby, zaangażowanie jej w jakieś przedsięwzięcie. Zdaniem WSA, o udziale skarżącej w urządzaniu gier, jako wynajmującej część lokalu w oparciu o umowę z dnia 16 października 2013 r. można by mówić, gdyby strony aktywność wychodziła poza ramy zawartych umów cywilnych np. gdyby skarżąca aktywnie uczestniczyła w procederze urządzania gier, reklamowała ww. działalność, czerpała zyski z tej działalności, nakłaniała osoby do uczestniczenia w tych grach.

Sąd I instancji wskazał, że z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, iż w dniu 16 października 2013 r. właściciel lokalu - Skarżąca (Wydzierżawiający) zawarła Umowę dzierżawy ze [...] (Dzierżawcą). Przedmiotem umowy jest dzierżawa części lokalu o powierzchni 3 m2 pod instalację dwóch urządzeń do gier o nazwie Apex, na której będzie prowadzona działalność gospodarcza przez spółkę [...]. Zgodnie z treścią tej umowy dzierżawca będzie płacić wydzierżawiającemu od chwili zainstalowania urządzeń czynsz dzierżawny w wysokości ustalonej procentowo od uzyskiwanego przez dzierżawcę przychodu z zainstalowanych urządzeń umiejscowionych na dzierżawionej powierzchni. Stawka czynszu odnoszącą się do przychodów uzyskiwanych z eksploatacji zainstalowanych urządzeń wynosi 55% od sumy przychodów. Podstawą ustalenia wysokości czynszu będzie raport kasowy sporządzany raz w miesiącu przez przedstawiciela dzierżawcy.

Ponadto, zgodnie z § 4 przedmiotowej umowy, skarżąca była zobowiązana do niezwłocznego powiadamiania dzierżawcy powierzchni o przypadkach włamania lub jakichkolwiek uszkodzeń powstałych w wyniku eksploatacji automatów do gier. Z kolei na podstawie zeznań świadków w osobach pracowników Stacji Paliw ustalono również, że klucze do przedmiotowych automatów posiadał serwisant, a automaty same wypłacały wygrane. Nadto, jak wynika z protokołów przesłuchań świadków, w przypadku, gdy w automacie brakowało pieniędzy na mechaniczną wypłatę wygranych, pracownicy Stacji Paliw wyłączali automat oraz informowali telefonicznie serwisanta o zaistniałej sytuacji. W rezultacie serwisant uzupełniał automat środkami pieniężnymi oraz zostawiał pracownikom stacji pieniądze dla gracza, który uzyskał wygraną.

W ocenie Sądu I instancji, zebrany w sposób prawidłowy przez organ materiał dowodowy nie dostarczył podstaw do uznania skarżącej za podmiot z art. 89 ust.1 pkt 2 u.g.h. WSA podkreślił, że skarżąca była podmiotem prawnie skutecznych umów dzierżawy powierzchni pod ww. automaty. Umożliwienie ustawienia automatów w lokalu i podłączenie ich do energii elektrycznej było normalną konsekwencją zawartych umów cywilnych, w ramach, których skarżąca pobierała czynsz dzierżawny. Okoliczność, że w przypadku braku pieniędzy w automacie skarżąca (jej pracownicy) kontaktowali się z serwisantem ww. automatów nie świadczyła, zdaniem WSA, o porozumieniu z dysponentem prawnych tych automatów w sprawie realizacji wygranych.

W ocenie Sądu I instancji, ten fakt należy interpretować, jako zwracanie uwagi przez skarżącą czy ww. automaty działają poprawnie na podstawie § 4 zawartych umów. Według WSA, brak pieniędzy automatu był równoważny z jego uszkodzeniem. Świadczyło o tym bowiem wyłączanie z prądu automatu przez pracowników skarżącej, w którym nie było monet na wygraną oraz zawiadomienie o tym fakcie serwisanta. W ocenie WSA, organ zbyt dużą wagę przykłada do "aktywności" pracowników stacji paliw. Z zebranego materiału dowodowego nie wynikało, żeby skarżąca (jej pracownicy) podejmowali inne, poza prostymi czynnościami w postaci włączenia/wyłączenia przyciskiem ww. automatów, czy wykonania telefonu do serwisanta. Zdaniem WSA, w sprawie nie ustalono, by skarżąca i jej pracownicy mieli możliwość ingerowania w pracę tych automatów przez dostęp do ich wnętrza poza serwisantem ww. urządzeń. Klucze do automatów posiadał serwisant.

W konsekwencji, w ocenie Sądu I instancji, samo zawarcie umów dzierżawy i oddanie części lokalu do władania innemu podmiotowi dla eksploatacji automatów, nie wypełnia terminu "urządzanie gier", a tym samym nie wypełnia dyspozycji normy zawartej w art. 89 ust. 1 u.g.h.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Dyrektor Izby Celnej w [...] wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi.

Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zarzucono wyrokowi WSA w Szczecinie naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. 1) art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (u.g.h.), polegającego na przyjęciu, że " urządzającym gry" jest ten, kto aktywnie uczestniczył w procederze urządzania gier, reklamuje wyżej wymienioną działalność, czerpie zyski z tej działalności otrzymując określony procent od wygranych, nakłania osoby do uczestniczenia w tych grach podczas, gdy prawidłowa wykładnia zwrotu "urządzający gry" ma szerszy zakres i obejmuje zachowania aktywne polegające na zorganizowaniu i pozyskaniu odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stałej aktywności, umożliwiające ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych (w stosunku do automatów, o jakich mowa w art. 2 ust. 3 ustawy o grach hazardowych), związane z obsługą urządzeń czy zatrudnieniem odpowiednio przeszkolonego personelu (jego szkolenie);
2. 2) niewłaściwe zastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a, polegające na przyjęciu, że organy naruszyły art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych uznając skarżącą za urządzającą grę na automatach w rozumieniu tego przepisu, podczas w sprawie należało zastosować art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a, gdy stwierdzenie takie wymagało podważenia stanu faktycznego i oceny dowodów przeprowadzonych przez organy;
3. 3) naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a, art. 153 p.p.s.a., poprzez przyjęcie wadliwej oceny, że materiał dowodowy nie daje podstaw do uznania skarżącej za "urządzającego gry" w rozumieniu art. 89 ust 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację na poparcie zarzutów postawionych w jej petitum.

Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, pełnomocnik skarżącego kasacyjnie organu, będący radcą prawnym, popierał wniesiony środek zaskarżenia oraz wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Pełnomocnik spółki [...] wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej odwołując się do argumentacji zawartej w piśmie strony z dnia 14 lipca 2017 r.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem według art. 183 § 1 ustawy – p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania, której w tej sprawie nie stwierdzono.

Złożony w rozpatrywanej sprawie środek odwoławczy nie do końca odpowiada wymaganiom określonym w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zważywszy jednak, że popełnione przez pełnomocnika procesowego uchybienia nie są na tyle istotne, aby uniemożliwiały ustalenie granic wniesionej skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że została ona sporządzona w stopniu umożliwiającym jej merytoryczne rozpoznanie, w związku z treścią uchwały pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09

Z postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów, które oparte zostały na obydwu podstawach wymienionych w art. 174 p.p.s.a. wynika, że spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy kwestii prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Dyrektora Izby Celnej w [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry stwierdził, że decyzja ta jest niezgodna z prawem.

Istota tego sporu - jak wynika to z zarzutów kasacyjnych oraz ich uzasadnienia - dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, że niewadliwie przeprowadzone przez organ administracji celnej ustalenia stanu faktycznego, nie uzasadniały, zdaniem tego Sądu, przyjęcie ich za podstawę wyrokowania w rozpatrywanej sprawie. Otóż, według Sądu I instancji, ustalony stan faktyczny sprawy nie wypełnia dyspozycji art. 89 ust.1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych (u.g.h.), ponieważ skarżąca spółka mogłaby zostać uznana za urządzającą gry w rozumieniu tego przepisu, gdyby jej aktywność wychodziła poza ramy umowy z dnia 16 października 2013 r., co z kolei mogłoby mieć miejsce w przypadku, gdyby spółka czerpała zyski z tej działalności otrzymując określony procent od wygranych.

Należy zatem zauważyć, że formułując stanowisko odnośnie do możliwości zastosowania ww. przepisu w odniesieniu do spółki [...], Sąd I instancji pominął zupełnie dostrzeżoną i opisaną przez ten Sąd w stanie faktycznym sprawy okoliczność, że zgodnie z treścią ww. umowy, dzierżawca będzie płacić wydzierżawiającemu od chwili zainstalowania urządzeń czynsz dzierżawny w wysokości ustalonej procentowo od uzyskiwanego przez dzierżawcę przychodu z zainstalowanych urządzeń umiejscowionych na dzierżawionej powierzchni. Stawka czynszu odnoszącą się do przychodów uzyskiwanych z eksploatacji zainstalowanych urządzeń wynosi 55% od sumy przychodów. Podstawą ustalenia wysokości czynszu będzie raport kasowy sporządzany raz w miesiącu przez przedstawiciela dzierżawcy (v. § 2 pkt 1 umowy z 16 października 2013 r.). Z przywołanego fragmentu umowy dzierżawy wynika w sposób niedwuznaczny, że spółka [...] nie otrzymywała stałej kwoty czynszu bez względu na to, czy gry na automacie się odbywały, czy też nie.

Przeciwnie, czynsz był ustalony poprzez określenie procentu od sumy przychodów uzyskiwanych z eksploatacji zainstalowanych automatów. Takie zaś ustalenie wysokości należnego czynszu wskazuje na czynne uczestnictwo skarżącej w omawianej działalności polegającej na urządzaniu gier na automatach. Niewątpliwie skarżąca była zainteresowana nie tylko tym, czy gry były urządzane, ale również skalą tych gier, ponieważ przekładało się to na wysokość otrzymywanego przez nią czynszu dzierżawnego. W jej interesie było zatem zapewnienie, aby przedmiotowe automaty działały sprawnie.

Nie można przy tym podzielić poglądu Sądu I instancji, że z zebranego materiału nie wynika, aby skarżąca (jej pracownicy) podejmowali czynności inne niż będące normalną konsekwencją zawartej umowy dzierżawy a brak pieniędzy w automacie był równoważny z uszkodzeniem urządzenia. Rację ma skarżący kasacyjnie organ, że zawiadamianie wydzierżawiającej spółki o braku pieniędzy w automacie wykraczało poza obowiązek "informowania o istotnych uszkodzeniach urządzenia" sformułowany w § 4 umowy dzierżawy. Nie ulega wątpliwości, że zaprzestanie działania automatu ze względu na brak środków do wypłaty wygranych nie świadczyło o uszkodzeniu urządzenia, ale o (czasowej) przerwie w eksploatacji.

Natomiast niewątpliwie w interesie spółki [...] było jak najszybsze powiadomienie wydzierżawiającego o takiej sytuacji, gdyż umożliwienie gry na automacie generowało przychody dla spółki [...], co w efekcie przekładało się na wysokości czynszu pobieranego przez spółkę [...]. Tym samym należy uznać, że w sprawie poczyniono dostateczne ustalenia w zakresie obowiązków spoczywających na podmiocie udostępniającym lokal, które wskazują na czynne uczestnictwo spółki [...] w procesie urządzania gier oraz pobieranie przez tę spółkę zysków z tej działalności. Uwzględniając powyższe, trafny jest zarzut skarżącego kasacyjnie organu, że istnieje zasadnicza rozbieżność pomiędzy dokonaną przez Sąd I instancji wykładnią art. 89 ust.1 pkt 2 u.g.h. a stwierdzeniem, że stan faktyczny sprawy nie wypełnia dyspozycji tego przepisu. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w ustalonym stanie faktycznym sprawy, wbrew stanowisku Sądu I instancji, należało uznać, iż zastosowanie miał art. 89 ust. 1 pkt 2 tej u.g.h., który stanowi, że karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem gry.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje przy tym, że nie jest trafne powołanie się przez spółkę [...] w piśmie procesowym z dnia 14 lipca 2017 r. na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 czerwca 2017 r. sygn. akt II GSK 5336/16, jako potwierdzający słuszność wyroku poddanego niniejszej kontroli instancyjnej. Wystarczy wskazać, że w tamtej sprawie organ nie ustalił wszystkich elementów aktywnego działania strony a kwota czynszu dzierżawnego była stała, niezależna od tego, czy gry na automacie się odbywały. Należy natomiast zauważyć, co z oczywistych względów autor ww. pisma procesowego pomija, że rozważania Naczelnego Sądu Administracyjnego poczynione w przywołanym wyroku odnośnie do pojęcia "urządzający gry" w rozumieniu art. 89 ust.1 pkt 2 u.g.h. nie tylko nie są sprzeczne, ale wręcz potwierdzają prawidłowość stanowiska organów administracji celnej na gruncie sprawy niniejszej.

Mając na uwadze powyższe i jednocześnie uznając, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona w rozumieniu art. 188 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę spółki. Jak już bowiem wcześniej wskazano istotne, niezakwestionowane elementy stanu faktycznego, uprawniały do przyjęcia, że spółka [...] urządzała gry na automacie poza kasynem gry, a tym samym podlegała sankcji administracyjnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych. Wysokość nałożonej kary odpowiada treści art. 89 ust. 2 pkt 2 ustawy o grach hazardowych.

Z przedstawionych powodów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 i art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 i 2 sentencji wyroku.

Na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a. w zw. § 14 ust. 2 pkt 2 lit. c) w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804 ze zm.) zasądzono od [...] na rzecz organu zwrot kosztów postępowania sądowoadministracyjnego określonych łącznie na 3060 zł, na które składały się: 2700 zł koszty zastępstwa procesowego dla pełnomocnika organu będącego radcą prawnym, który dopiero na rozprawie przed NSA, po raz pierwszy reprezentował organ; 360 zł wpis od skargi kasacyjnej.