Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 12 czerwca 2018 r., sygn. akt II GSK 571/18

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. wyrokiem z dnia 5 grudnia 2017 r. oddalił skargę D. T. na decyzję dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] lipca 2017 r. w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzanie gier na automacie poza kasynem gry.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

Naczelnik P. Urzędu Celno–Skarbowego w B. decyzją z dnia [...] maja 2017 r., wymierzył skarżącemu karę pieniężną w wysokości 12.000 złotych z tytułu urządzania gier na automacie Apollo Games nr [...] poza kasynem gry - w lokalu P.W. "[...]" M. W. znajdującym się przy ul. M. [...] w B..

Objętą skargą decyzją z dnia [...] lipca 2017 r., Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w B. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I Instancji. W motywach organ odwoławczy wskazał, że w wyniku przeprowadzonej w wymienionym lokalu kontroli, stwierdzono, że sporny automat był urządzeniem elektronicznym, umożliwiającym uzyskanie wygranej pieniężnej i rzeczowej w postaci punktów, co umożliwiało przedłużenie gry bądź uzyskanie wygranej pieniężnej, a gra na nim zawierała element losowości. Ustalenia kontroli zostały następnie potwierdzone w sprawozdaniu z badania automatu przeprowadzonego przez biegłego – Jednostkę Badającą Wydział Laboratorium Celne Izby Celnej w B.. Automat umożliwiał prowadzenie gier w rozumieniu art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2016 r., poz. 471, ze zm., dalej: u.g.h.). Organ podkreślił, że ustalenia faktyczne ponad wszelką wątpliwość wykazały, automat umożliwiał przeprowadzenie gier losowych.

Wprowadzenie elementu odpowiedzi na pytanie nie wpływało w żaden sposób na wynik gry i miało na celu jedynie stworzenie pozoru, że wygrana jest zależna od wiedzy gracza, a nie od przypadku. Ponadto skarżący nie posiadał w dniu zatrzymania urządzenia koncesji na prowadzenie kasyna gry, jak również zezwolenia na urządzanie gier na automatach urządzanych w salonach gier lub automatach o niskich wygranych, w rozumieniu art. 129 ust. 1 u.g.h.

Taki stan sprawy powodował, zdaniem organu, że spełnione zostały przesłanki do wymierzenia skarżącemu kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z ust. 2 pkt 2 u.g.h.

Sąd I instancji oddalając skargę na tą decyzję stwierdził, że stan faktyczny sprawy uprawniał organ do stosowania w sprawie przepisów ustawy o grach hazardowych i poddania ocenie skontrolowanej działalności poprzez pryzmat przepisów tej ustawy oraz do zastosowania wobec skarżącego sankcji finansowej przewidzianej art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h. W ocenie Sądu I instancji nie ulegało wątpliwości, że kontrola przeprowadzona w lokalu prowadzonym przez skarżącego ujawniła eksploatację spornego urządzenia do gier, której charakter odpowiadał definicji gry na automatach zawartej w ustawie hazardowej. Kwestionowanie możliwości prowadzenia przez skontrolowany automat gier w rozumieniu art. 2 ust. 3 i 5 u.g.h. uznać należało zdaniem Sądu za bezpodstawne, podobnie jak zarzut błędnego zakwalifikowania kwestionowanego automatu – z rodzaju urządzeń zwanych "quizomatami" jako automatów do gier losowych.

Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy (protokół kontroli i opinia biegłego) wskazywał, że gracz nie był w stanie przewidzieć rezultatu przeprowadzonej gry, jak również nie miał wpływu na odpowiednie ustawienie bębnów. Rezultat gry był nieprzewidywalny dla grającego, a tym samym gra miała charakter losowy, zawierając jednocześnie element losowości.

Sąd I instancji zauważył, że Minister Rozwoju i Finansów w decyzji z dnia [...] grudnia 2016 r., nr PS3.6871.150.2016 rozstrzygnął, że gry pod nazwą "Konkurs Wiedzy Powszechnej" rozgrywane na automatach Apollo Games Quizomat, są grami na automatach w rozumieniu przepisów ustawy o grach hazardowych. Automaty te są tożsame co do oprogramowania z automatami będącymi przedmiotem niniejszego postępowania.

Odnosząc się do przedstawionej przez stronę opinii I. E. nr [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r., Sąd stwierdził, że rozstrzygała ona wyłącznie o zgodności badanego urządzenia z wymogami rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 9 marca 2012 r. w sprawie szczegółowych warunków rejestracji i eksploatacji automatów i urządzeń do gier (Dz. U. z 2012 r., poz. 312). Negatywny wynik opinii oznaczał jedynie, że badane urządzenie nie spełniało wymogów tego rozporządzenia, a więc nie mogło zostać zgodnie z prawem zarejestrowane i eksploatowane jako automat do gier. Przedmiotowa opinia nie stanowiła o tym, czy urządzenie mogło zostać uznane za automat do gier w rozumieniu przepisów ustawy o grach hazardowych. Uprawnienie to przysługuje wyłącznie ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych co czyniło opinię bezprzedmiotową.

Sąd I instancji podzielił ocenę organów w zakresie uznania skarżącego za podmiot urządzający gry na automatach. W okolicznościach przedmiotowej sprawy uznać należało, że urządzającym gry na automatach poza kasynem gry był skarżący, gdyż to on wydzierżawił część powierzchni lokalu, w którym posadowione zostały automaty, dokonał ich wstawienia, zapewnił też ciągłość gry poprzez udostępnienie do publicznego korzystania. Wynikało to z umowy dzierżawy z dnia 8 września 2016 r. zawartej pomiędzy skarżącym a P.W. "[...]" M. W., w której § 2 skarżący oświadczył, że jest dysponentem urządzeń, które mają być postawione na powierzchni będącej przedmiotem niniejszej umowy dzierżawy. Zgodnie zaś z § 3 umowy PHU "[...]" D. T. za każdy miesiąc użytkowania ww. powierzchni zapłaci na rzecz wydzierżawiającego czynsz dzierżawy w kwocie 500 zł powiększony o podatek od towarów i usług (VAT).

Sąd I instancji nie znalazł również podstaw do zakwestionowania prawidłowości przeprowadzonego przez organy celne postępowania dowodowego i trafności oceny przeprowadzonych dowodów. Przedłożone w postępowaniu sądowym przez stronę skarżącą dokumenty nie prowadziły, zdaniem Sądu, skutecznie do podważenia prawidłowości ustaleń i słuszności oceny dowodów dokonanej przez organy obu instancji. W kontrolowanej sprawie podjęte zostały wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Organy zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia. Ocenie zebranego materiału dowodowego nie sposób zaś było zarzucić dowolności.

W podstawie prawnej wyroku Sąd I instancji podała art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.).

D. T. skargą kasacyjną zaskarżył w całości wyrok Sądu I instancji zarzucając mu naruszenie:

1. 1. art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. poprzez błędną wykładnię pojęcia "urządzający gry" w świetle okoliczności faktycznych sprawy, jako obejmującego również podmiot, którego czynności sprowadzały się do wynajęcia powierzchni lokalu podmiotowi eksploatującemu automaty, bez dokonywania, zgodnie z materiałem zebranym w sprawie, żadnych innych czynności dotyczących organizowania gier, a tym samym niezasadne objęcie skarżącego zakresem podmiotowym normy z art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 14 ust. 1 u.g.h. i niezasadne nałożenie na skarżącego kary pieniężnej za "urządzanie" gier na automatach;
2. 2. art. 65 § 1 i 2 w zw. z art. 693 Kodeku cywilnego, poprzez pominięcie umowy zawartej pomiędzy H. Q. P. Sp. z o.o. oraz skarżącym, podczas gdy z umowy tej wynikają dla skarżącego prawa i obowiązki niewykraczające poza typowe i zwykłe obowiązki wydzierżawiającego, podczas gdy treść umowy nie świadczy o podejmowaniu przez skarżącego jakiejkolwiek działalności możliwej do określenia mianem "urządzania gier", ani też nie powodują odmiennej kwalifikacji umowy niż jako umowy dzierżawy powierzchni oraz poprzez oparcie się wyłącznie o umowę zawartą miedzy D. T. a M. W..

Podnosząc te zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz o rozpoznanie skargi na mocy art. 188 p.p.s.a. alternatywnie o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w B.. Strona wniosła również o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w B. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i w związku z tym nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Z treści zarzutu postawionego w punkcie 1. petitum skargi kasacyjnej wynika, że w istocie jej autor zmierza do zakwestionowania zarówno dokonanej w postępowaniu sądowoadministracyjnym wykładni przepisów art. 89 ust. 1 pkt 2 ust. 2 pkt 2 u.g.h., jak i w konsekwencji zasadności ich zastosowanie. W tej sytuacji w pierwszej kolejności należy ocenić prawidłowość odkodowania wskazanych norm prawnych przez Sąd I instancji, a następnie - w przypadku uznania prawidłowości tego procesu - stwierdzić, czy normy te zostały prawidłowo zastosowane do niewadliwie - z punktu widzenia zarzutów skargi kasacyjnej - poczynionych ustaleń faktycznych sprawy.

I tak, prawnie istotną kwestią w świetle możliwości stosowania kary z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., jest ocena prawidłowości odkodowania i zastosowania normy wynikającej z literalnego brzmienia treści tego przepisu, w zakresie zwrotu “urządzający gry".

Na wstępie należy wyjaśnić, że stan prawny rozpatrywanej sprawy kształtują przepisy ustawy o grach hazardowych w brzmieniu poprzedzającym wejście w życie ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 88), która wprowadziła do art. 89 ust. 1 u.g.h. osobną podstawę do wymierzenia kary posiadaczowi lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier (art. 89 ust. 1 pkt 3 i 4).

Na gruncie omawianej regulacji - w brzmieniu poprzedzającym wejście w życie wspomnianej nowelizacji - Naczelny Sąd Administracyjny w swym orzecznictwie przyjmował, że sankcja z art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h. może zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot, w sytuacji gdy każdemu z nich można przypisać cechę "urządzającego gry" na tym samym automacie w tym samym miejscu i czasie. Wynika to z szerokiego zakresu definicji podmiotu "urządzającego gry na automatach" jaką należy przyjąć na potrzeby tego rodzaju postępowań. Wykładnia tego pojęcia, umożliwiająca nakładanie kar administracyjnych na więcej niż jeden podmiot, jest niezbędna jeżeli system kontroli i skuteczność przewidzianych przez ustawodawcę sankcji ma mieć realny charakter, zwłaszcza zaś jeżeli spojrzy się na to zagadnienie z perspektywy eliminowania sytuacji obejścia bądź nadużycia prawa przez podmioty uczestniczące w działalności hazardowej.

Sama ustawa o grach hazardowych nie zawierała legalnej definicji "urządzającego gry", jednak posługiwała się tym określeniem w wielu przepisach, z których można wywnioskować zakres treściowy tego pojęcia. Na ich podstawie zasadnie przyjmuje się, że "urządzanie gier hazardowych" to ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, w szczególności: zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającym ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze.

W tym stanie rzeczy za trafne uznać należy stanowisko Sądu I instancji, że "urządzającym grę", jest ten podmiot, który zapewnia (stwarza, organizuje) warunki umożliwiające udział w loterii pieniężnej, loterii fantowej, bingo fantowe, grze hazardowej, turnieju pokera, grze liczbowej, grze hazardowej prowadzonej bez koncesji lub zezwolenia, czy w grze na automatach prowadzonej poza kasynem gry.

Takie rozumienie “urządzającego grę" w istocie skargą kasacyjną w tej sprawie kwestionowane nie jest. Jak zaś wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku - wbrew zarzutom skargi kasacyjnej - Sąd I instancji nie twierdził, że urządzającym gry jest również podmiot, którego czynności sprowadzały się wyłącznie do wynajęcia powierzchni lokalu podmiotowi eksploatującemu automaty i który nie dokonywał żadnych innych czynności dotyczących organizacji gier.

Mając na uwadze przedstawione wyżej, a nieskutecznie zakwstionowane rozumienie “urządzania gier" - w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - dokonana przez organy i zaakceptowana przez Sąd I instancji, subsumcja zachowania strony skarżącej pod regulację wynikającą z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., jest prawidłowa, gdyż ogół ustaleń dotyczących roli skarżącego w organizowaniu przedsięwzięcia hazardowego pozwalał na przyjęcie, że był on urządzającym gry w rozumieniu u.g.h.

W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny uznał za niezasadny zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego sformułowany w punkcie 1. petitum skargi kasacyjnej w zakresie ich błędnego zastosowania w ustalonym stanie faktycznym sprawy, który w omawianym obecnie zakresienie został skutecznie zakwestionowany.

Sąd kasacyjny miał na uwadze, że w punkcie 2 petitum skargi kasacyjnej kwestionowano wprawdzie okoliczność, że to skarżący był urządzającym gry na automatach. Autor skargi kasacyjnej zarzucił m.in. pominięcie umowy zawartej pomiędzy H. Q. P. Sp. z o.o., a skarżącym, z której mają wynikać dla skarżącego prawa i obowiązki niewykraczające poza typowe i zwykłe obowiązki wydzierżawiającego, oraz oparcie się wyłącznie o umowę zawartą między D. T. a M. W.. Podniesionych argumentów, dotyczących - co szczególnie warte podkreślenia - ustaleń faktycznych sprawy, autor skargi kasacyjnej nie powiązał jednak z naruszeniem konkretnych przepisów postępowania, co w konsekwencji oznacza, że w istocie w podstawach kasacyjnych nie wskazano, jakim czynnościom normatywnym zdaniem skarżącego Sąd I instancji oraz pośrednio organy uchybiły. Objęty podstawami skargi kasacyjnej art. 65 § 2 Kodeksu cywilengo nie znajdował bowiem zastosowania w sprawie.

Ocena - na podstawie całego materiału dowodowego - czy dana okoliczność została udowodniona jest w tego rodzaju sprawach dokonywana na zasadach określonych w Ordynacji podatkowej (art. 191 tej ustawy w związku art. 8 u.g.h.). Jednakże należy podkreślić, że związanie NSA granicami skargi kasacyjnej - wynikające z powołanego na wstępie rozważań art. 183 § 1 p.p.s.a. - prowadzi do tego, że Sąd ten odnosi się wyłącznie do zarzutów prawidłowo, a więc konkretnie i precyzyjnie sformułowanych, jak tego wymaga art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Samodzielnie Sąd kasacyjny nie może więc wyręczać w tym wnoszącego skargę kasacyjną, domyślać się i ustalać, który konkretnie przepis został naruszony ani w jaki to sposób został naruszony.

Wobec powyższego, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w pkt 1 sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto stosownie do art. 204 pkt 1 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).