Uzasadnienie
Wyrokiem z 5 marca 2019 r., sygn. akt III SA/Łd 1075/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę W. W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia [...] października 2018 r. w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:
W dniu [...] stycznia 2015 r. funkcjonariusze Urzędu Celnego II w Łodzi przeprowadzili kontrolę w lokalu mieszczącym się w K., przy ul. P. [...] w zakresie przestrzegania przepisów dotyczących urządzania i prowadzenia gier na automatach. W lokalu znajdowały się dwa urządzenia o budowie identycznej jak automaty do gier o nazwie Admiral Interactive Games nr [...] oraz Casino Game o nr [...]. Urządzenia nie posiadały oznaczenia z numerem poświadczenia rejestracji oraz zezwolenia na urządzanie i prowadzenie gier. W związku z podejrzeniem urządzania gier na automacie o nazwie Admiral Interactive Games nr [...] przeprowadzono eksperyment polegający na przeprowadzeniu gry próbnej na ww. automacie w wyniku którego stwierdzono, że urządzenie eksploatowane jest w celach komercyjnych, ponieważ aby uruchomić urządzenie należy je zasilić środkami pieniężnymi. Gry na urządzeniu miały charakter losowy.
Grający nie miał wpływu na wynik gry, a jego zdolność percepcji i sprawność nie dawały gwarancji wpłynięcia w pożądany sposób na wynik gry, o odpowiedniej konfiguracji bębnów decydował mechanizm urządzenia, a nie działanie gracza. Wynik gry był nieprzewidywalny dla grającego. Drugie urządzenie o nazwie Casino Game o nr [...] nie było włączone do sieci elektrycznej i brak było możliwości przeprowadzenia analogicznego eksperymentu.
Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2015 r. Naczelnik Urzędu Celnego w II Łodzi wszczął z urzędu postępowanie w sprawie wymierzenia kary pieniężnej w związku z urządzaniem gier na automacie, poza kasynem gry. Postanowieniem z dnia [...] maja 2015 r. Naczelnik Urzędu Celnego w II Łodzi dopuścił jako dowód w sprawie protokół kontroli z dnia [...] stycznia 2015 r. wraz z załącznikami oraz kopię umowę dzierżawy zawartą w dniu [...] maja 2014 r. Z kolei postanowieniem z dnia [...] listopada 2017 r. Naczelnik Łódzkiego Urzędu Celno-Skarbowego w Łodzi dopuścił jako dowód w sprawie umowę dzierżawy z dnia [...] stycznia 2007 r. oraz protokoły kontroli z dnia [...] sierpnia 2015 r., [...] września 2015 r. i [...] listopada 2015 r.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r. Naczelnik Łódzkiego Urzędu Celno-Skarbowego w Łodzi wymierzył W. W. karę pieniężną w wysokości 12 000 zł z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry.
Decyzją z dnia [...] października 2018 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi utrzymując zaskarżoną decyzję w mocy wskazał, że przeprowadzone niewadliwie przez organ administracji postępowanie pozwoliło na ustalenie, że gry na ujawnionym trakcie kontroli urządzeniu posiadają cechy, które kwalifikują je jako gry w rozumieniu art. 2 ust. 5 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 471, dalej: u.g.h. W pełni podzielił także ocenę organu I instancji w zakresie uznania skarżącego za podmiot urządzający gry na automatach. Potwierdza to treść umowy z dnia z dnia [...] maja 2014 r. zawartej pomiędzy skarżącym, tj. P.H.U. "..." W. W.i, a P. P. U. "..." A. P., z której wynika, że skarżący zapewnił możliwość podłączenia urządzenia do instalacji oraz udostępnienia urządzenia do używania gościom lokalu.
Ponadto zgodnie z § 6 umowy, w przypadku niemożności używania przez dzierżawcę wynajętej powierzchni zgodnie z przeznaczeniem, z przyczyn niezależnych od niego, należny za dany okres czynsz podlegał obniżeniu stosownie do liczby dni, przez które dzierżawca nie mógł jej właściwie używać. Jeśli okres niemożności będzie procentowo większy dzierżawca zostaje zwolniony z opłaty. Oznacza to, że skarżący był zobowiązany do zapewnienia, aby zainstalowany automat mógł być eksploatowany, ponieważ od tego należna była opłata za wynajem (200 zł) i obowiązany był również informować o każdej awarii właściciela automatu. W ocenie organu skarżący podpisując umowę dzierżawy podjął inicjatywę prowadzenia nielegalnego punktu gier.
Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi skargę oddalił uznając, że zawarte w umowie dzierżawy uregulowania stanowią podstawy do tego, aby uznać skarżącego za biorącego udział we wspólnym przedsięwzięciu polegającym na zorganizowaniu miejsca, w którym mogą być prowadzone gry na automacie. Z ustalonego stanu faktycznego wynika bezspornie, że więcej niż jedna osoba była zaangażowana w udostępnianie automatu do gier, zarządzanie nimi i czerpanie z tego procederu korzyści. W takiej sytuacji każda z tych osób może być uznana za urządzającego gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.
W ocenie sądu przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe, a przede wszystkim przeprowadzony i należycie udokumentowany eksperyment oraz załączona do akt sprawy opinia biegłego sądowego wykazują w sposób niebudzący wątpliwości, że kontrolowane urządzenie umożliwiało prowadzenie gier o wygrane pieniężne lub rzeczowe, w których gra zawierała element losowości. W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest także, że kontrolowany lokal nie był kasynem gry, a skarżący nie posiadał stosownego zezwolenia – koncesji, zgodnie z wymogami określonymi w art. 3 u.g.h.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący, zaskarżając go w całości, wnosząc o jego uchylenie i uchylenie decyzji organów administracji obu instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:
- 1. na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej p.p.s.a.) naruszenie przepisów prawa materialnego, a tj. art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. poprzez błędną wykładnię pojęcia "urządzającego gry", jako obejmującego również podmiot, którego czynności sprowadzały się wyłącznie do wydzierżawienia powierzchni lokalu podmiotowi eksploatującemu automaty do gier, bez dokonywania żadnych innych czynności wykraczających poza zwykłe czynności związane ze zobowiązaniem ciążącym na stronie umowy dzierżawy, a tym samym niezasadne objęcie skarżącego zakresem podmiotowym normy art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy i niezasadne nałożenie na skarżącego kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry.
- 2. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a tj.:
- a) art. 187 § 1 i art. 122 Ordynacji podatkowej (zwanej w dalszej treści skargi o.p.) przez naruszenie fundamentalnej zasady prawdy obiektywnej polegające na nie podjęciu wszelkich działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w szczególności w zakresie ustalenia faktycznych czynności wykonywanych przez skarżącego w stosunku do automatów do gier, co w konsekwencji doprowadziło do bezpodstawnego uznania, że skarżący jest podmiotem urządzającym gry na automatach poza kasynem gry, w sytuacji gdy W. W. jedynie wydzierżawiał powierzchnię w lokalu;
- b) art. 188 o.p. poprzez bezzasadne uznanie, iż zarzut - iż nie sprawdzono nagrań z monitoringu lokalu, nie przesłuchano pracowników i klientów lokalu, nie ustalono czy automat był zasilany środkami pieniężnymi, a zatem czy był eksploatowany - był chybiony w sytuacji, gdy przeprowadzenie powyższych dowodów było niezbędne dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy i ustalenia, iż W. W. nie urządzał gier na automatach;
- c) art. 65 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 693 § 1 i 2 k.c. poprzez dokonanie przez Sąd błędnej wykładni umowy zawartej przez skarżącego wskutek przyjęcia, że z umowy tej wynikają dla skarżącego prawa i obowiązki istotnie odmienne niż wynikające ze zwykłej umowy dzierżawy powierzchni i umowa ta ma charakter zbliżony do umowy o wspólnym przedsięwzięciu, w sytuacji gdy z treści umowy ani z ustalonych okoliczności sprawy nie wynika, aby skarżący w jakikolwiek sposób partycypował w organizacji gier,
- d) art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 14 5 § 1 pkt 1 lit. a i c) p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy decyzja organu II instancji była wadliwa, a to wobec nie wyjaśnienia przez organ stanu faktycznego sprawy, nie przeprowadzenia dowodów niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy, a tj. nie przesłuchania pracowników i klientów lokalu, nie sprawdzenia monitoringu lokalu i w konsekwencji błędnego uznania, iż skarżący jest urządzającym gry na automatach poza kasynem gry,, w sytuacji gdy karę pieniężną nałożono pomimo braku przesłanek do uznania, iż skarżący jest urządzającym gry na automatach poza kasynem gry.
W uzasadnieniu przedstawiono argumenty na poparcie zarzutów.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Z akt sprawy nie wynika, by zaskarżone orzeczenie zostało wydane w warunkach nieważności, której przesłanki określa art. 183 § 2 ww. ustawy. Zaskarżony wyrok nie narusza też prawa w sposób opisany w zarzutach skargi kasacyjnej.
W odniesieniu do zawartych w skardze kasacyjnej zarzutów Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie podziela pogląd ugruntowany w orzecznictwie, że warunkiem przypisania odpowiedzialności administracyjnoprawnej na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych - w brzmieniu poprzedzającym nowelizację wprowadzoną na mocy ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r., poz. 88), a więc w stanie prawnym jak w rozpatrywanej sprawie - jest wykazanie, że dany podmiot aktywnie uczestniczył w procesie urządzania nielegalnych gier, a więc podejmował określone czynności nie tylko związane z procesem udostępniania automatu, lecz także z ich obsługą oraz stwarzaniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone funkcjonowanie samego urządzania oraz jego używanie do celów związanych z zasadniczo komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych.
Tego rodzaju czynności muszą być wynikiem uprzedniego porozumienia i podziału ról pomiędzy współuczestnikami procesu nielegalnego urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Samo oddanie lokalu (części jego powierzchni użytkowej) nie może być uznane za wystarczającą przesłankę do kwalifikowania podmiotu wydzierżawiającego lokal pod eksploatację automatu jako urządzającego gry i podlegającego karze pieniężnej. O udziale wynajmującego (wydzierżawiającego) lokal lub jego część można mówić, gdy aktywnie uczestniczy on we wskazanych wyżej czynnościach i działaniach, przy czym jego zachowania wynikają z porozumienia dokonanego z podmiotem wstawiającym automat i eksploatującym go, a dotyczącym wspólnego prowadzenia przedsięwzięcia w zakresie gier na automatach (gier hazardowych) (por. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2019 r., sygn. akt II GSK 2006/17).
W tym kontekście, ocena stanowiska Sądu pierwszej instancji w zakresie zastosowania wobec skarżącego art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych wymaga odniesienia się do materiału zgromadzonego w sprawie. Z treści zawartej przez skarżącego umowy z 28 maja 2014 r. wynika nie tylko, że jego celem było wynajęcie powierzchni lokalu, ale także, że to skarżący stworzył uczestnikom gier odpowiednie warunki do przeprowadzania gier na automacie - umożliwił zainstalowanie automatów podmiotowi, który nie posiadał koncesji (zezwolenia) na urządzanie gier hazardowych poza kasynem, zapewniał dostęp do urządzenia gościom lokalu, sprawował nadzór nad urządzeniami i ich prawidłową eksploatacją. Stan faktyczny sprawy potwierdza, że skarżący realizował ten zapis umowy, gdyż w momencie wejścia funkcjonariuszy do lokalu urządzenie było udostępnione.
Zatem jak wynika z umowy, to nie tylko powierzchnia lokalu była przedmiotem umowy, ale w szczególności udostępnienie urządzenia dla graczy. Ponadto zgodnie z § 6 umowy, w przypadku niemożności używania przez dzierżawcę wynajętej powierzchni zgodnie z przeznaczeniem, z przyczyn niezależnych od niego, należny za dany okres czynsz podlegał obniżeniu stosownie do liczby dni, przez które dzierżawca nie mógł jej właściwie używać. Jeśli okres niemożności będzie procentowo większy dzierżawca zostaje zwolniony z opłaty. Oznacza to, że skarżący był zobowiązany do zapewnienia, aby zainstalowany automat mógł być eksploatowany, ponieważ od tego należna była opłata za wynajem (200 zł) i obowiązany był również informować o każdej awarii właściciela automatu. Zasadnie więc uznano, że skarżący podpisując umowę dzierżawy podjął inicjatywę prowadzenia nielegalnego punktu gier. Przyjął też na siebie pewne obowiązki, a przy tym miał świadomość komercyjnego charakteru gier na automacie, gdyż wiedział o wygranych pieniężnych.
Okoliczności te uzasadniają tezę, że aktywność skarżącego nie ograniczała się wyłącznie do obowiązków wynikających z klasycznej umowy dzierżawy. Ponadto, wynikający z umowy obowiązek zapłaty czynszu aktualizował się wyłącznie w przypadku eksploatacji automatów. Zapis ten pozwala twierdzić, że obowiązek zapłaty czynszu był ściśle związany nie z prawem do dysponowania - nieokreśloną co do wielkości i usytuowania - częścią lokalu, lecz z eksploatacją automatów, a więc z czerpaniem pożytków z działalności polegającej na organizowaniu gier. Powyższe okoliczności uzasadniają wniosek, że celem wymienionej umowy, a zarazem zgodnym zamiarem stron było nie tyle zawarcie umowy dzierżawy, ile podjęcie wspólnego przedsięwzięcia. Tym samym skarżący - jak prawidłowo uznał Sąd pierwszej instancji - stał się podmiotem podlegającym karze, stosownie do art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych.
Wbrew twierdzeniom strony skarżącej kasacyjnie, ustalenia organów w omawianym zakresie były zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, ich ocena przebiegała z uwzględnieniem całego zgromadzonego materiału dowodowego. Działanie organów odpowiadało więc standardom wynikającym między innymi z art. 122, art. 187 § 1 oraz art. 188 Ordynacji podatkowej.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego całkowicie chybiony okazał się też zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przez WSA przepisów Kodeksu cywilnego przy interpretacji postanowień umowy. Zasady prowadzenia postępowania dowodowego i oceny zgromadzonych dowodów w postępowaniu administracyjnym regulowały powołane przepisy Ordynacji podatkowej. Działając zgodnie z tymi przepisami organy, a także kontrolujący ich działalność Sąd pierwszej instancji, nie dokonywały klasyfikacji umowy i analizy jej zgodności z przepisami prawa cywilnego, a prawidłowo zwróciły uwagę na te elementy umowy, które są istotne z punktu widzenia norm prawa administracyjnego.
Biorąc pod uwagę prawidłowo ustalony i niepodważony przez autora skargi kasacyjnej stan faktyczny sprawy oraz przeprowadzoną w sposób prawidłowy wykładnię przepisów prawa materialnego znajdujących zastosowanie w sprawie, Sąd pierwszej instancji zasadnie przyjął, że zostały spełnione przesłanki pociągnięcia adresata zaskarżonej decyzji do odpowiedzialności na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych i wymierzenie mu w związku z tym kary pieniężnej, a w konsekwencji oddalił skargę.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego w punkcie 2 sentencji wyroku orzeczono stosownie do art. 204 pkt 1 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a.