Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 14 grudnia 2017 r., sygn. akt I SA/Bk 1381/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę M. Z. i J. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] sierpnia 2017 r. w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry.
Przedstawiając stan sprawy Sąd I instancji wskazał, że w dniu [...] lutego 2017 r. funkcjonariusze celni przeprowadzili w lokalu [...] przy ul. [...] w A. kontrolę w zakresie przestrzegania przepisów regulujących urządzanie i prowadzenie gier hazardowych. W trakcie kontroli i przeprowadzonego eksperymentu odtworzenia przebiegu gry na stwierdzonym w lokalu automacie o nazwie [...] nr [...], ustalono, że jest on urządzeniem elektronicznym, realizującym wygrane pieniężne, a gry na nim zawierają element losowości.
Naczelnik Urzędu Celnego w S. - mając powyższe ustalenia na uwadze - decyzją z dnia [...] maja 2017 r. wymierzył skarżącym, prowadzącym działalność gospodarczą pod firmą A. spółka cywilna w A., karę pieniężną w wysokości 12 000 zł z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry, powołując w podstawie prawnej m.in. przepisy art. 2 ust. 3 i 4, art. 14 ust. 1, art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2, art. 90 i art. 91 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 471; dalej: u.g.h.).
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w B. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, wskazując też, że w świetle treści ramowej umowy dzierżawy powierzchni lokalu - zawartej między B. Sp. z o.o. (dzierżawca) a A. spółką cywilną (wydzierżawiający) - urządzającym gry na automacie poza kasynem gry byli skarżący.
Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wnieśli skarżący.
Sąd I instancji uzasadniając oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), wskazał m.in., że podstawę podjętych w sprawie ustaleń stanowiły w szczególności: protokół z kontroli przeprowadzonej w lokalu niebędącym kasynem gry, eksperyment gry testowej na spornym automacie oraz opinia biegłego Laboratorium Celnego Izby Celnej w B. W oparciu o te dowody ustalono, że kontrolowany, wyżej opisany automat jest urządzeniem elektronicznym, umożliwiającym uzyskiwanie wygranych pieniężnych i rzeczowych, zaś gry zawierają element losowości, bowiem uzyskiwane wyniki gry są nieprzewidywalne i niezależne od woli ani zręczności gracza. WSA zgodził się z organami, że gra na tym automacie wypełniła definicję gry na automatach w rozumieniu art. 2 ust. 3 u.g.h. Sąd miał również na uwadze, że sam automat był użytkowany poza kasynem gry.
Skład orzekający WSA w pełni podzielił także ocenę organów w zakresie uznania skarżących za podmiot urządzający gry na automacie. Zdaniem Sądu I instancji organ zasadnie opowiedział się za językową definicją "urządzającego grę", która pozwala stwierdzić, że jest nim ten podmiot, który zapewnia (stwarza, organizuje) komuś warunki umożliwiające udział w loterii pieniężnej, loterii fantowej, bingo fantowe, grze hazardowej, turnieju pokera, grze liczbowej, grze hazardowej prowadzonej bez koncesji lub zezwolenia, czy w grze na automatach prowadzonej poza kasynem gry.
WSA wskazał, że to skarżący, posiadający tytuł prawny do lokalu, wydzierżawili część powierzchni lokalu, w którym posadowiony został automat, dokonali jego wstawienia, zapewnili na nich ciągłość gry poprzez udostępnienie do publicznego korzystania i podłączenie do sieci elektrycznej. Według Sądu ze znajdującej się w aktach ramowej umowy dzierżawy części powierzchni lokalu - zawartej ze spółką B. - wynika, że skarżący osiągali korzyści finansowe z działania quizomatu. Pobierali bowiem miesięczny czynsz dzierżawny w wysokości 38 % od sumy dochodów uzyskanych w uruchomionych quizomatach umieszczonych na podstawie umowy w przedmiocie dzierżawy. Konstrukcja "czynszu dzierżawnego" skorelowana z wynikiem ekonomicznym osiąganym przez urządzenie pozwoliła Sądowi na konkluzję, że bez wątpienia skarżący byli osobami wspólnie działającymi z B. sp. z o.o. w celu urządzania gier poza kasynem gry.
Dodatkowo skarżący zobowiązali się w umowie do: (1) zapewnienia niezbędnych środków bezpieczeństwa oraz odpowiednich zabezpieczeń technicznych w celu uzyskania największego poziomu ochrony umieszczonych quizomatów, (2) niezwłocznego powiadomienia dzierżawcy w przypadku włamania lub jakiegokolwiek istotnego uszkodzenia quizomatów (3) utrzymania przedmiotu dzierżawy w stanie umożliwiającym eksploatowanie quizomatów (§ 6 umowy). W konsekwencji w świetle zebranych dowodów - zdaniem WSA - organ zasadnie uznał, że skarżący byli podmiotem urządzającym gry na automacie albowiem w kontrolowanej lokalizacji stało urządzenie do gier, którego skarżący byli dysponentem. Ponosili pełną odpowiedzialność za zapewnienie prawidłowego jego działania. Byli też zainteresowani aby urządzenie przynosiło jak największy dochód.
W ocenie Sądu I instancji, ustalenia stanu faktycznego sprawy - dokonane w postępowaniu odpowiadającym wymogom stawianym przez przepisy art. 121, art. 122, art. 187 § 1, art. 191 i art. 210 § 4 o.p. - uprawniały organ celny do zastosowania wobec skarżących sankcji finansowej przewidzianej art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli skarżący, zaskarżając to orzeczenie w całości, wnosząc o jego uchylenie oraz rozpoznanie skargi co do istoty na mocy art. 188 p.p.s.a., alternatywnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie należnych kosztów postępowania. Skarżący zrzekli się rozprawy.
Powyższemu orzeczeniu zarzucono naruszenie prawa materialnego:
- 1) art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. poprzez błędną wykładnię pojęcia "urządzającego gry" w świetle okoliczności faktycznych sprawy, jako obejmującego również podmiot, którego czynności sprowadzały się do wynajęcia powierzchni lokalu podmiotowi eksploatującemu automaty, bez dokonywania, zgodnie z materiałem zebranym w sprawie, żadnych innych czynności dotyczących organizacji gier, a tym samym niezasadne objęcie skarżących zakresem podmiotowym normy z art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. w zw. z art. 14 ust. 1 u.g.h. i niezasadne nałożenie na skarżących kary pieniężnej za "urządzanie" gier na automatach;
- 2) art. 65 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 459 ze zm.; dalej: k.c.) w zw. z art. 693 k.c. poprzez dokonanie przez Sąd (także w drodze aprobaty ustaleń organu) błędnej wykładni umowy zawartej pomiędzy B. Sp. z o.o. oraz skarżącymi wskutek przyjęcia, że z umowy tej wynikają dla skarżących prawa i obowiązki wykraczające poza typowe i zwykłe obowiązki wydzierżawiającego, podczas gdy treść umowy nie świadczy o podejmowaniu przez skarżących jakiejkolwiek działalności możliwej do określenia mianem "urządzania gier" ani też nie powodują odmiennej kwalifikacji umowy niż jako umowy dzierżawy powierzchni.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Z treści zarzutu postawionego w punkcie 1. petitum skargi kasacyjnej wynika, że w istocie jej autor kwestionuje zarówno dokonaną w postępowaniu sądowoadministracyjnym wykładnię przepisów art. 89 ust. 1 pkt 2 ust. 2 pkt 2 u.g.h., jak i w konsekwencji niewłaściwe ich zastosowanie. W tej sytuacji w pierwszej kolejności należy ocenić prawidłowość odkodowania wskazanych norm prawnych przez Sąd I instancji, a następnie – w przypadku uznania prawidłowości tego procesu – stwierdzić, czy normy te zostały prawidłowo zastosowane do niewadliwie - z punktu widzenia zarzutów skargi kasacyjnej - poczynionych ustaleń faktycznych sprawy.
I tak, prawnie istotną kwestią w świetle możliwości stosowania kary z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., jest ocena prawidłowości odkodowania i zastosowania normy wynikającej z literalnego brzmienia treści tego przepisu, w zakresie zwrotu “urządzający gry".
Na wstępie należy wyjaśnić, że stan prawny rozpatrywanej sprawy kształtują przepisy ustawy o grach hazardowych w brzmieniu poprzedzającym wejście w życie ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 88), która wprowadziła do art. 89 ust. 1 u.g.h. osobną podstawę do wymierzenia kary posiadaczowi lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier (art. 89 ust. 1 pkt 3 i 4).
Na gruncie omawianej regulacji w brzmieniu poprzedzającym wejście w życie wspomnianej nowelizacji Naczelny Sąd Administracyjny w swym orzecznictwie przyjmował, że sankcja z art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h. może zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot, w sytuacji gdy każdemu z nich można przypisać cechę "urządzającego gry" na tym samym automacie w tym samym miejscu i czasie. Wynika to z szerokiego zakresu definicji podmiotu "urządzającego gry na automatach" jaką należy przyjąć na potrzeby tego rodzaju postępowań. Wykładnia tego pojęcia, umożliwiająca nakładanie kar administracyjnych na więcej niż jeden podmiot, jest niezbędna jeżeli system kontroli i skuteczność przewidzianych przez ustawodawcę sankcji ma mieć realny charakter, zwłaszcza zaś jeżeli spojrzy się na to zagadnienie z perspektywy eliminowania sytuacji obejścia bądź nadużycia prawa przez podmioty uczestniczące w działalności hazardowej.
Sama ustawa o grach hazardowych nie zawierała legalnej definicji "urządzającego gry", jednak posługiwała się tym określeniem w wielu przepisach, z których można wywnioskować zakres treściowy tego pojęcia. Na ich podstawie zasadnie przyjmuje się, że "urządzanie gier hazardowych" to ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, w szczególności: zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającym ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze.
W tym stanie rzeczy za trafne uznać należy stanowisko Sądu I instancji, że "urządzającym grę", jest ten podmiot, który zapewnia (stwarza, organizuje) komuś warunki umożliwiające udział w loterii pieniężnej, loterii fantowej, bingo fantowe, grze hazardowej, turnieju pokera, grze liczbowej, grze hazardowej prowadzonej bez koncesji lub zezwolenia, czy w grze na automatach prowadzonej poza kasynem gry. Takie rozumienie “urządzającego grę" w istocie kwestionowane nie jest. Jak zaś wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku - wbrew zarzutom skargi kasacyjnej - Sąd I instancji nie twierdził, że urządzającym gry jest również podmiot, którego czynności sprowadzały się wyłącznie do wynajęcia powierzchni lokalu podmiotowi eksploatującemu automaty i który nie dokonywał żadnych innych czynności dotyczących organizacji gier.
Sformułowanie zarzutu błędnej wykładni przez odniesienie do okoliczności faktycznych sprawy świadczy o tym, że zarzut naruszenia art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. dotyczy zasadności jego zastosowania w sprawie. Jednakże, mając na uwadze powyższe, skutecznie niezakwestionowane rozumienie “urządzającego gry" - w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - dokonana przez organy i zaakceptowana przez Sąd I instancji, subsumcja zachowania strony skarżącej pod regulację wynikającą z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., jest prawidłowa. Ogół ustaleń dotyczących roli skarżących w organizowaniu przedsięwzięcia hazardowego pozwalał bowiem na ocenę, że byli oni urządzającymi gry w rozumieniu u.g.h.
W świetle postanowień umowy - zawartej pomiędzy skarżącymi a spółką, która dostarczyła urządzenia do lokalu - uzasadnione jest bowiem przyjęcie, że skarżący zobowiązali się nie tylko do udostępnienia powierzchni lokalu w zamian za miesięczny czynsz w wysokości 38% sumy dochodów uzyskanych w uruchomionych urządzeniach oraz udostępniania energii elektrycznej - ktore to zobowiązania, jak trafnie podniesiono w skardze ksasacyjnej, samodzielnie nie mogą przesądzać o uznaniu za urządzającego gry na automatach - ale nadto skarżący podjęli się działań dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych. Umowa wyraźnie wskazywała, że jej przedmiotem jest umieszczenie quizomatów a utrzymanie przedmiotu dzierżawy w stanie umożliwiającym eksploatację urządzeń należy do wydzierżawiającego powierzchnię lokalu (§ 6 ust. 4 umowy). Zestawienie powyższego z faktem, że skarżący jako wydzierżawiający zobowiązali się do zapewnienia niezbędnych środków bezpieczeństwa oraz odpowiedniego zabezpieczenia technicznego - w celu uzyskania największego poziomu ochrony quizomatów - przemawia za przyjęciem, że w całokształcie okoliczności ich działania zmierzały do umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych. Co istotne, umowa stanowiła nadto o zapewnieniu skarżącym obsługi prawej związanej z funkcjonowaniem i eksploatacją quizomatów w niezbędnym zakresie uzgodnionym wcześnej przez strony.
W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny uznał za niezasadny zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego sformułowany w punkcie 1. petitum skargi kasacyjnej w zakresie ich błędnego zastosowania w ustalonym stanie faktycznym sprawy, który w omawianym obecnie zakresienie nie został skutecznie zakwestionowany.
Sąd kasacyjny miał na uwadze, że w punkcie 2. petitum skargi kasacyjnej wprawdzie kwestionowano okoliczność, że to skarżący byli urządzającymi gry na automatach. Autor skargi kasacyjnej zarzucił m.in. błędną wykładnię umowy zawartej pomiędzy B. Sp. z o.o. oraz skarżącymi wskutek przyjęcia, że z umowy tej wynikają dla skarżących prawa i obowiązki wykraczające poza typowe i zwykłe obowiązki wydzierżawiającego. Podniesionych argumentów dotyczących - co szczególnie warte podkreślenia - ustaleń faktycznych sprawy, autor skargi kasacyjnej nie powiązał jednak z naruszeniem konkretnych przepisów postępowania, co w konsekwencji oznacza, że w istocie w podstawach kasacyjnych nie wskazano, jakim czynnościom normatywnym zdaniem skarżącego Sąd I instancji oraz pośrednio organy uchybiły. Objęty podstawami skargi kasacyjnej art. 65 § 2 Kodeksu cywilengo nie znajdował zaś zastosowania w sprawie. Ocena - na podstawie całego materiału dowodowego - czy dana okoliczność została udowodniona jest dokonywana w tego rodzaju sprawach na zasadach określonych w Ordynacji podatkowej (art. 191 tej ustawy w związku art. 8 u.g.h.).
Jednaże związanie NSA granicami skargi kasacyjnej, wynikające z art. 183 § 1 p.p.s.a. prowadzi do tego, że Sąd ten odnosi się wyłącznie do zarzutów prawidłowo, a więc konkretnie i precyzyjnie sformułowanych, jak tego wymaga art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Samodzielnie Sąd nie może więc wyręczać w tym wnoszącego skargę kasacyjną, domyślać się i ustalać, który konkretnie przepis został naruszony ani w jaki to sposób został naruszony.
Uwzględniając przywołane okoliczności stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy, których prawidłowość nie została podważona, należy stwierdzić, że organy uprawnione były do nałożenia na skarżących kary pieniężnej w sytuacji, gdy z ustaleń tych wynika, że działanie strony realizowało znamiona deliktu administracyjnego, o którym mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Przepis ten stanowi, że karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem gry. Na podstawie tego właśnie przepisu została nałożona na skarżących kara pieniężna w wysokości zgodnej z art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h.
Wobec powyższego, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w pkt 1 sentencji.
O kosztach postępowania kasacyjnego (pkt 2 sentencji) rozstrzygnięto stosownie do art. 204 pkt 1 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b oraz z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a i § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).