Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 26 lutego 2008 roku wydanym w sprawie sygnatura akt VI SA/Wa 1978/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. po rozpatrzeniu skargi J. H. na uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] sierpnia 2007 roku nr [...] w przedmiocie odmowy wyznaczenia terminu i dopuszczenia do poprawkowego egzaminu radcowskiego, uchylił zaskarżoną uchwałę oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w Ł. z dnia [...] lipca 2007 roku nr [...]. Ponadto stwierdził, że uchylone uchwały nie podlegają wykonaniu oraz, zasądził od Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych na rzecz J. H. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. wydany został w oparciu o następujące ustalenia faktyczne.
Pismem z dnia [...] maja 2007 roku J. H. złożył do Okręgowej Izby Radców Prawnych w Ł. wniosek o dopuszczenie do poprawkowego egzaminu radcowskiego.
Uchwałą z dnia [...] lipca 2007 roku wydaną w sprawie numer [...], Rada Okręgowa Izby Radców Prawnych w Ł. odmówiła wyznaczenia terminu i dopuszczenia mgr J. H. do poprawkowego egzaminu radcowskiego.
Uchwałą z dnia [...] sierpnia 2007 roku numer [...], Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych utrzymało w mocy uchwałę numer [...] Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w Ł. z dnia [...] lipca 2007 roku.
W uzasadnieniu uchwały, odmawiającej skarżącemu wyznaczenia terminu i dopuszczenia do poprawkowego egzamin radcowskiego, organ wskazał, że art. 361 ustawy o radcach prawnych w jej pierwotnym brzmieniu i obowiązującym w tym brzmieniu do dnia 31 grudnia 2005r. stanowił, że aplikacja radcowska kończy się egzaminem radcowskim, który może być powtórzony w razie niepomyślnego wyniku jeden raz w terminie ustalonym przez Radę Okręgowej Izby Radców Prawnych. Oznaczało to, zdaniem organu, że do dnia 31 grudnia 2005r. Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych władna była do rozpatrzenia wniosku danej osoby do wyznaczenia terminu egzaminu poprawkowego. Organ zaakcentował, że wzmiankowany przepis po pierwsze: został znowelizowany z dniem 1 stycznia 2006r., po drugie: z dniem 31 grudnia 2006r. utracił moc, bowiem został uznany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006r. sygn. akt K 30/06 za niezgodny z Konstytucją RP.
W tym stanie rzeczy, w ocenie organu, art. 361 ustawy o radcach prawnych nie może stanowić podstawy prawnej do uwzględnienia żądania wnioskodawcy. Reasumując organ stwierdził, że J. H. nie jest wpisany na listę aplikantów a zatem nie może żądać wyznaczenia terminu dopuszczenia do poprawkowego egzaminu radcowskiego, zaś Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych utraciła z dniem 31 grudnia 2005r uprawnienie w tym zakresie.
W dniu [...] października 2007 roku do Krajowej Rady Radców Prawnych wpłynęła skarga na uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych w przedmiocie odmowy wyznaczenia terminu egzaminu radcowskiego.
Na rozprawie w dniu [...] lutego 2008r. skarżący przedłożył kopię uchwały z dnia [...] lutego 2008r. Nr [...] Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w W., z której wynika, że odmówiono stronie wydania zaświadczenia o treści: 1) J. H. wpisany jest na listę aplikantów radcowskich prowadzoną przez Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w W.
2) J. H. skreślony został z listy aplikantów na podstawie uchwały Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w W.; podanie w zaświadczeniu danych dotyczących uchwały. W uzasadnieniu przedłożonej Sądowi uchwały, Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. stwierdziła m.in. że w stanie prawnym obowiązującym w 1988r. aplikant radcowski po upływie przepisanego okresu aplikacji był skreślany z listy aplikantów radcowskich. Organ podkreślił, że J. H. ukończył aplikację radcowską zorganizowaną przez Okręgową Komisję Arbitrażową i przystąpił do egzaminu radcowskiego. Nie przysługuje mu obecnie status aplikanta radcowskiego.
W piśmie procesowym z dnia [...] lutego 2008r., stanowiącym załącznik do protokołu rozprawy, J. H. ponawia dotychczasową argumentację i dodatkowo akcentuje, że na gruncie ustawy o radcach prawnych w jej pierwotnym brzmieniu oraz przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 września 1983r. w sprawie aplikacji radcowskiej - w szczególności §16 ust.1 tego aktu - aplikantem radcowskim jest nie tylko osoba, która ukończyła aplikację radcowską i przystąpiła do egzaminu radcowskiego, ale także osoba, która uzyskała ocenę negatywną z egzaminu, do czasu złożenia egzaminu poprawkowego w nowym terminie wyznaczonym (z urzędu) przez właściwy do tego organ. Organem tym był ówcześnie Prezes Okręgowej Komisji Arbitrażowej a po wejściu w życie ustawy z 24 maja 1989r. właściwa Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych. Strona wywodzi, że ponieważ termin egzaminu poprawkowego nie został skarżącemu wyznaczony, zatem nadal posiada status aplikanta radcowskiego. Brak jest również uchwały o skreśleniu skarżącego z listy aplikantów.
Wyrokiem z dnia 26 lutego 2008 roku wydanym w sprawie sygnatura akt VI SA/Wa 1978/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., po rozpatrzeniu skargi J. H. na uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] sierpnia 2007 roku nr [...] w przedmiocie odmowy wyznaczenia terminu i dopuszczenia do poprawkowego egzaminu radcowskiego, uchylił zaskarżoną uchwałę oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w Ł. z dnia 3 [...] lipca 2007 roku nr [...]. Ponadto stwierdził, że uchylone uchwały nie podlegają wykonaniu oraz zasądził od Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych na rzecz J. H. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. podniósł, że art. 361 ustawy o radcach prawnych, na którym strona opierała swoje żądanie, a który to przepis w pierwotnym brzmieniu stwierdzał, że egzamin radcowski mógł być powtórzony w razie niepomyślnego wyniku w terminie ustalonym przez Radę Okręgowej Izby Radców Prawnych został najpierw zmieniony przez art. 2 pkt 19 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustawach (Dz.U.05.163.1361) z dniem 1 stycznia 2006 r. w ten sposób, że egzamin radcowski miały przeprowadzać specjalnie w tym celu powołane komisje. Ostatecznie zaś znowelizowany art. 361 został uznany za niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. (Dz.U.06.206.1522). Zgodnie z ust. 9 tego wyroku wymieniony wyżej przepis utracił moc z dniem 31 grudnia 2006 r.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., na dzień złożenia wniosku, to jest [...] maja 2007 roku Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w Ł. nie miała uprawnień do wyznaczenia skarżącemu terminu i dopuszczenia do poprawkowego egzaminu radcowskiego. Jednocześnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. podniósł, że uprawnienie to Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych utraciła już z dniem 1 stycznia 2006r. na mocy ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustawach.
Sąd nie podzielił przy tym zapatrywania J. H., że uchylenie przez Trybunał Konstytucyjny znowelizowanego przepisu art. 361 ustawy o radcach prawnych jako niezgodnego z Konstytucją RP powoduje przywrócenie mocy prawnej przepisu derogowanego wcześniej przez zakwestionowaną normę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. przyłączył się do stanowiska, wedle którego Trybunał Konstytucyjny wypowiada się jedynie w kwestii konstytucyjności lub jej braku, ewentualnie ma możliwość określenia terminu utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu (aktu). Trybunał nie ma natomiast kompetencji do przywrócenia wcześniejszego brzmienia przepisu, którego niekonstytucyjność stwierdził.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. stwierdził, że w niniejszej sprawie wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 30/06 nie przywracał wcześniejszego, przednowelizacyjnego brzmienia omawianego przepisu art. 361 ustawy o radcach prawnych.
W skardze kasacyjnej J. H. zaskarżył w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 26 lutego 2008 roku, wydany w sprawie sygnatura akt VI SA/Wa 1978/07. Strona wnosząca skargę kasacyjną zarzuciła:
w oparciu o art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niezastosowanie w rozpoznawanej sprawie art. 5 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 roku o zmianie ustawy Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustawach.
w oparciu o art. 174 pkt 2 p.p.s.a. mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przez Sąd przepisów prawa procesowego tj:
- - art. 145 § 1 ust 1 lit. c poprzez uznanie, że wobec braku podstawy prawnej do wyznaczenia terminu egzaminu radcowskiego, postępowanie administracyjne powinno ulec umorzeniu,
- - art. 106 § 3 poprzez nie uwzględnienie wniosku dowodowego o zobowiązaniu Krajowej Rady Radców Prawnych do przedłożenia stosownej uchwały o utracie przez skarżącego statusu aplikanta radcowskiego.
W uzasadnieniu J. H. stwierdza, że powołana norma art. 5 określiła, że dotychczasowych aplikantów obowiązują zasady sprzed nowelizacji ustawy z dnia 30 czerwca 2005 roku, które obejmują nie tylko przebieg samego egzaminu lecz także zasady wyznaczania terminu egzaminu przez właściwą Okręgową Izbę Radców Prawnych.
W ocenie J. H. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. w zaskarżonym wyroku nie poczynił ustaleń co do statusu prawnego skarżącego jako aplikanta radcowskiego pomimo wyraźnego odniesienia się skarżącego do tej kwestii w treści skargi. W konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. w zaskarżonym wyroku pominął normę art. 5 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 roku jako ewentualną podstawę do żądania wyznaczenia terminu egzaminu tj. w praktyce dopuszczenia możliwości jego złożenia przez skarżącego.
W ocenie strony wnoszącej skargę kasacyjną uchylona norma art. 361 ustawy o radcach prawnych nie może powodować, iż skarżący pozbawiony został uprawnienia do złożenia egzaminu. Uprawnienia do wydania stosownego rozstrzygnięcia przez organ samorządu radcowskiego znajdują swoje umocowanie w powołanym art. 5 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 roku, który stanowi podstawę prawną obowiązku wyznaczenia terminu egzaminu każdej osobie, która w chwili wprowadzenia nowelizacji ustawy w 2005 roku posiadała status aplikanta.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie jest zasadna i podlega oddaleniu.
W szczególności należy podkreślić, że zgodnie z treścią art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153, poz.1270 ze zmianami, powoływanej dalej jako p.p.s.a.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy- p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym-zdaniem skarżącego- uchybił sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego-wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Przechodząc do oceny zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej należy w pierwszej kolejności odnieść się do zarzutów opartych na podstawie kasacyjnej określonej w art. 174 pkt.2 p.p.s.a. Przypomnieć więc należy, iż norma art. 145 § 1 pkt. 1 lit.c nie zawiera jednostki redakcyjnej w postaci "ustępu", a w tym zakresie jednostką redakcyjną jest "punkt". Powołany wyżej przepis prawa stanowi, że Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że aby Sąd I instancji mógł zastosować ten przepis prawa ustawa wymaga stwierdzenia, iż organ administracji dopuścił się "innego naruszenia przepisów postępowania" i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym miejscu należy stwierdzić, że w orzecznictwie wskazuje się, że przepis art. 145 p.p.s.a. nie może stanowić samodzielnej podstawy skargi kasacyjnej określonej w art. 174 pkt. 2 p.p.s.a. (vide wyrok NSA z 25.11.2005 r. I FSK 281/05 niepublikowany, wyrok NSA z 16.02.2005 r. FSK 1471/04 niepublikowany).
Oznacza to, że strona konstruując zarzut skargi kasacyjnej winna przepis art. 145 p.p.s.a. powiązać z odpowiednim przepisem prawa materialnego bądź przepisem prawa procesowego. Sporządzona przez pełnomocnika J. H. skarga kasacyjna nie spełnia wskazanego wyżej wymogu. Zarzut oparty na art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. sprowadza się do zakwestionowania stanowiska Sądu I instancji, iż wobec braku podstawy prawnej do wyznaczenia przez organ samorządu radcowskiego terminu poprawkowego egzaminu radcowskiego istnieją podstawy do umorzenia postępowania administracyjnego. Poza sporem pozostaje okoliczność, że ustalenia faktyczne, na których oparł swoje rozstrzygnięcie Sąd I instancji nie zostały skutecznie zakwestionowane przez stronę składającą skargę kasacyjną. W szczególności należy podkreślić, że ostateczną uchwałą z dnia [...] lutego 2007 roku numer [...] Okręgowa Izba Radców Prawnych w Ł. odmówiła wpisu J. H. na listę aplikantów, a ostateczną uchwałą z dnia [...] lutego 2008 roku numer [...] Okręgowa Izba Radców Prawnych w W. odmówiła wydania skarżącemu zaświadczenia o treści: "1) J. H. wpisany na listę aplikantów radcowskich prowadzoną przez OIRP w W., 2) J. H. skreślony został z listy aplikantów na podstawie uchwały Rady OIRP w W.; podanie w zaświadczeniu danych dotyczących uchwały".
W tym stanie rzeczy nie jest także zasadny zarzut naruszenia przez Sąd I instancji normy art. 106 § 3 p.p.s.a. Po pierwsze przepis ten nie może służyć stronie do zwalczania ustaleń faktycznych, z którymi strona się nie zgadza. Po drugie postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym, w granicach określonych w art. 106 § 3 p.p.s.a., jest dopuszczalne w zakresie uzasadnionym celami postępowania sądowoadministracyjnego i powinno umożliwiać sądowi dokonywanie ustaleń, które będą stanowiły podstawę oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Oznacza to, że sąd administracyjny, który bada zgodność z prawem zaskarżonego aktu lub czynności w istocie nie może dokonywać ustaleń, które mogłyby służyć merytorycznemu rozstrzyganiu sprawy załatwionej zaskarżonym aktem lub czynnością. Jeżeli zachodzi potrzeba dokonania ustaleń, które mają służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu, Sąd powinien uchylić zaskarżony akt (decyzję) i wskazać organowi zakres postępowania dowodowego, które organ ten powinien uzupełnić (vide wyroki NSA z dnia 7.02. 2001 r., V SA 671/00 niepublikowany oraz z dnia 20.02. 2004 r. GSK 589/04, ONSAiWSA nr 3 z 2004 r., poz. 56).
Pamiętać także należy, że Sąd I instancji nie będąc związany granicami skargi jest zobowiązany do brania pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, a także wszystkich przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie - art. 134 § 1 p.p.s.a. Skoro więc Sąd I instancji zasadnie uznał, że mając na uwadze fakt braku podstawy prawnej do wyznaczania przez organy samorządu radcowskiego terminu egzaminu poprawkowego, istniały podstawy do umorzenia przez organ postępowania administracyjnego, to brak było podstaw do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego, zwłaszcza jeśli weźmie się pod uwagę treść opisanych wyżej dokumentów stanowiących dowody w rozpatrywanej sprawie.
W rozpatrywanej sprawie istota zagadnienia sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie czy w dacie złożenia przez skarżącego wniosku ([...] maja 2007 roku) Okręgowa Izba Radców Prawnych posiadała uprawnienia do wyznaczenia J. H. terminu i dopuszczenia go do poprawkowego egzaminu radcowskiego. Przepis art. 361 ust. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych (Dz. U. 123/02, poz.1059 ze zmianami), w brzmieniu obowiązującym w dacie składania wniosku przez J. H. stanowił, że egzamin radcowski przeprowadza się raz w roku w terminie wyznaczonym przez Ministra Sprawiedliwości nie później niż do dnia 31 maja. Poza sporem pozostaje okoliczność, iż do dnia 1 stycznia 2006 roku obowiązywał przepis art. 361 ustawy o radcach prawnych w brzmieniu, z którego wyraźnie wynikało, że aplikacja radcowska kończy się egzaminem radcowskim, który może być powtórzony, w razie niepomyślnego wyniku, jeden raz, w terminie ustalonym przez radę okręgowej izby radców prawnych.
Powołany wyżej przepis prawa z dniem 1 stycznia 2006 roku został zmieniony przez art. 2 pkt. 19 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 roku o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. 163/05, poz.1361 ze zmianami). Po zmianie tego przepisu egzamin radcowski miały przeprowadzać komisje egzaminacyjne do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości, powołane na obszarze właściwości jednej lub kilku rad okręgowych izb radców prawnych. Na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 roku, sygnatura akt K 30/06 znowelizowany przepis art. 361 ust. 1 został uznany za niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP i z dniem 31 grudnia 2006 roku utracił moc.
W tym stanie rzeczy trafnie Sąd I instancji ocenił, iż brak było podstawy prawnej aby w dniu [...] maja 2007 roku przyjmować, iż organy samorządu radcowskiego są uprawnione do wyznaczania terminu i dopuszczania do poprawkowego egzaminu radcowskiego.
W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że nie jest także zasadny zarzut naruszenia prawa materialnego polegający na niezastosowaniu normy art. 5 ustawy z 30 czerwca 2005 roku o zmianie ustawy-Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw. Podkreślić należy, że naruszenie prawa materialnego może przybrać formę jego błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania, z tym zastrzeżeniem, iż dopuszczalne jest także zarzucenie w ramach tej podstawy skargi kasacyjnej obydwu form naruszenia prawa materialnego, w sytuacji, gdy niewłaściwe zastosowanie przepisu prawa było konsekwencją jego błędnej wykładni.
Jednocześnie należy przypomnieć, iż w orzecznictwie wskazuje się, że błędne zastosowanie (bądź niezastosowanie) przepisów materialnoprawnych zasadniczo każdorazowo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy. Oznacza to, że brak jest możliwości powoływania się na zarzut błędnego zastosowania (bądź nie zastosowania) prawa materialnego o ile równocześnie nie zostaną zakwestionowane ustalenia faktyczne, na których zostało oparte orzeczenie (vide wyrok NSA z 20.01.2006 r. I FSK 507/05 niepublikowany). Jak to już wcześniej zostało podniesione w niniejszej sprawie strona składająca skargę kasacyjną nie zakwestionowała skutecznie ustaleń faktycznych, które legły u podstaw zaskarżonego orzeczenia.
Ponadto podkreślić należy, że przepis art. 174 pkt. 1 p.p.s.a. nie przewiduje takiej formy naruszenia prawa materialnego jak niezastosowanie przepisu prawa. Okoliczność ta ma o tyle z istotne znaczenie, że niezastosowanie określonej normy prawnej może w istocie być konsekwencją niewłaściwego zastosowania innego przepisu prawa (vide wyrok NSA z 28.03.2007 r. I OSK 31/07 niepublikowany).
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.