Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z 19 października 2012 r., sygn. akt VI SA/Wa 657/13, oddalił skargę J. K. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów adwokackich.
Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym:
J. K. uchwałą Okręgowej Rady Adwokackiej w G. z [...] grudnia 2010 r. został wpisany na listę aplikantów adwokackich Pomorskiej Izby Adwokackiej. Po odbyciu pierwszego roku aplikacji adwokackiej przystąpił do kolokwium rocznego, z którego otrzymał ocenę niedostateczną. J. K. taki sam wynik uzyskał z kolokwium poprawkowego.
Wobec powyższego Okręgowa Rada Adwokacka w G. wszczęła postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieprzydatności do wykonywania zawodu adwokata.
W toku postępowania ustalono, że opinie patrona o aplikancie są pozytywne. J. K. w pismach z [...] i [...] grudnia 2011 r. przedstawił swoje stanowisko odnośnie przebiegu kolokwium podnosząc, że ocena z kolokwium poprawkowego winna zostać zweryfikowana na jego korzyść, gdyż pytania nr 8, 11 i 13 z procedury karnej były sformułowane niejasno. Komisja do spraw przeprowadzenia kolokwium rocznego w dniu 19 grudnia 2011 r. po weryfikacji testu, postanowiła uznać za prawidłową odpowiedź na pytanie nr 13 i tym samym ustalić wynik z bloku "Procedura karna" na 18 punktów, co jednak nie wpłynęło na zmianę oceny z tej części testu na pozytywną.
Okręgowa Rada Adwokacka w G. uchwałą z [...] stycznia 2012 r. skreśliła skarżącego z listy aplikantów adwokackich z uwagi na jego nieprzydatność do wykonywania zawodu adwokata. W uzasadnieniu podniosła,że zgodnie z § 18 ust. 7 Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej (Uchwała nr 55/2011 Naczelnej Rady Adwokackiej z 19 listopada 2011 r. w sprawie Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej) wyłącznie na wniosek aplikanta, który uzyskał ocenę negatywną z poprawkowego kolokwium rocznego okręgowa rada adwokacka może wyrazić jednorazowo zgodę na powtórzenie roku szkoleniowego i ponowne przystąpienie do kolokwium rocznego. J. K. nie złożył wniosku o wyrażenie zgody na powtarzanie roku szkoleniowego, zatem podstawę rozstrzygnięcia stanowiło stwierdzenie przez ORA w G. nieprzydatności skarżącego do wykonywania zawodu adwokata o czym mowa w art. 79 ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r., Nr 146, poz. 1188 ze zm., dalej: Prawo o adwokaturze) oraz § 9 ust. 2 i 3 Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej.
J. K. wniósł odwołanie, w którym nie kwestionował stanowiska Okręgowej Rady Adwokackiej w G. co do podstaw przesądzających o stwierdzeniu nieprzydatności do wykonywania zawodu, ale podniósł, że wynik kolokwium z procedury karnej został ustalony nieprawidłowo.
Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uchwałą z [...] kwietnia 2012 r. utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę. Organ odwoławczy podzielił stanowisko Komisji do spraw przeprowadzenia kolokwium rocznego i Okręgowej Rady Adwokackiej w G. co do poprawności pytań nr 8 i 11 z bloku "Procedura karna" oraz ustalenia, że skarżący uzyskał negatywny wynik z kolokwium rocznego. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej zgodziło się z oceną organu pierwszej instancji dotyczącą wagi kolokwiów rocznych w systemie kształcenia aplikantów i znaczenia weryfikacji wiedzy aplikantów pod kątem możliwości udzielania pomocy prawnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę J. K. na powyższą uchwałę.
Sąd wyjaśnił, że zgodnie z art. 79 ust. 2 Prawa o adwokaturze, okręgowa rada adwokacka może w okresie pierwszych dwóch lat aplikacji podjąć uchwałę o skreśleniu aplikanta z listy aplikantów, jeżeli stwierdzi jego nieprzydatność do wykonywania zawodu adwokata. Powołany przepis przyznaje organowi samorządu zawodowego kompetencję do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Korzystanie z uznania administracyjnego oznacza, że organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, które jednak nie może być dowolne. Ponadto Sąd stwierdził, że zgodnie z § 9 ust. 3 Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej podstawą do stwierdzenia przez okręgową radę adwokacką nieprzydatności aplikanta adwokackiego do wykonywania zawodu może być brak postępów w realizacji celów określonych w § 2 Regulaminu oraz uchybienie obowiązkom wynikającym z § 5 ust. 1 Regulaminu przejawiające się albo negatywnym wynikiem sprawdzianu, negatywnym wynikiem kolokwium, jak też negatywną opinią patrona, negatywną opinią kierownika szkolenia o przebiegu aplikacji adwokackiej, uchybieniem obowiązkowi uczestnictwa w zajęciach oraz innymi okolicznościami mającymi znaczenie dla oceny przydatności aplikanta adwokackiego do wykonywania zawodu.
Sąd pierwszej instancji podniósł, że stopień niedostateczny choćby z jednej części bądź etapu kolokwium jest równoznaczny z negatywnym wynikiem kolokwium i oznacza konieczność powtórnego zdawania całego kolokwium. Przepis § 22 ust. 2 pkt b Regulaminu stanowi, że nie zalicza się roku szkoleniowego w przypadku, gdy aplikant nie zaliczył sprawdzianu/sprawdzianu poprawkowego albo kolokwium/ kolokwium poprawkowego.
Sąd zauważył, że organy samorządu adwokackiego dokonały – na wniosek aplikanta – oceny pytań nr 8 i nr 11 oraz proponowanych odpowiedzi. Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko organów, że pytania zostały sformułowane w sposób jasny, precyzyjny i jednoznaczny. Podkreślił, że samorząd adwokacki odpowiedzialny jest za system szkolenia, a weryfikacja wiedzy aplikantów odbywa się poprzez kolokwium. Kolokwia mają na celu weryfikację wiedzy aplikanta w aspekcie możliwości udzielania pomocy prawnej. Sąd zaznaczył, że zaistniały spór dotyczy kolokwium poprawkowego i powtórnego uzyskania z kolokwium rocznego oceny negatywnej. Zdaniem WSA także ta okoliczność uzasadniała stwierdzenie nieprzydatności do zawodu, którego wykonywanie wymaga wiedzy z zakresu objętych egzaminem dziedzin prawa.
Przepis art. 79 ust. 2 Prawa o adwokaturze statuuje kompetencję okręgowej rady adwokackiej do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. W okolicznościach sprawy organy samorządu trafnie uznały, że negatywny wynik kolokwium/kolokwium poprawkowego dawał podstawę do stwierdzenia nieprzydatności do zawodu i skreślenia skarżącego z listy aplikantów i to niezależnie od treści opinii o przebiegu aplikacji skarżącego. Brak rzetelnej i ugruntowanej wiedzy z zakresu procedury karnej, potwierdzony negatywnymi ocenami z kolokwium weryfikującego poziom tej wiedzy, uzasadnia prawidłowość tej oceny.
Sąd wyjaśnił również, że w myśl art. 58 pkt 12 lit. b Prawa o adwokaturze do kompetencji Naczelnej Rady Adwokackie należy uchwalanie regulaminów, dotyczących odbywania aplikacji adwokackiej. Oznacza to, że każda osoba uzyskująca na swój wniosek wpis na listę aplikantów godzi się na przestrzeganie przepisów Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej i poddanie unormowaniom wynikającym z tego Regulaminu. Tym samym przepisy o charakterze wewnętrznym, obok unormowań ustawowych, stają się dla aplikanta obowiązującym źródłem prawa, wraz z określonymi konsekwencjami wynikającymi z zaistnieniem określonych przesłanek.
Sąd uznał, że w zaskarżonej decyzji nie można było dopatrzyć się cech dowolności, czyli przekroczenia granic uznania administracyjnego, które mogłoby stanowić o naruszeniu prawa w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia.
J. K. zaskarżył opisany wyrok w całości, wniósł o jego uchylenie i uchylenie uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z [...] kwietnia 2012 r., nr [...] oraz poprzedzającej ją uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w G. z [...] stycznia 2012 r., nr [...] oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego tj. art. 79 ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze w związku z § 9 ust. 2-3 i § 22 ust. 2 pkt b Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej, przez błędną jego wykładnię, polegającą na przyjęciu, że:
- – zaistniała sytuacja uzasadniająca wszczęcie w stosunku do skarżącego postępowania o stwierdzenie nieprzydatności do wykonywania zawodu adwokata oraz wystąpiły przesłanki umożliwiające i uzasadniające skreślenie skarżącego z listy aplikantów adwokackich Pomorskiej Izby Adwokackiej,
- – test z bloku "Procedura karna" przeprowadzony w ramach kolokwium poprawkowego wraz z kluczem odpowiedzi, w zakresie pytania nr 11, zostały sformułowane prawidłowo, to jest w sposób umożliwiający udzielenie jednoznacznie prawidłowych odpowiedzi na przedmiotowe pytanie, przy czym aplikant przystępujący do przedmiotowego testu winien był udzielać odpowiedzi "co do zasady", z pominięciem części przepisów procedury karnej;
gdy tymczasem prawidłowa ocena zgromadzonego materiału dowodowego oraz ustalonego stanu faktycznego winna prowadzić do wniosku, że uchwała organu drugiej instancji była błędna z uwagi na okoliczność, że organowi pierwszej instancji nie przysługiwało uprawnienie do skreślenia skarżącego z listy aplikantów adwokackich Pomorskiej Izby Adwokackiej wobec sytuacji udzielenia przez niego prawidłowej odpowiedzi na pytanie nr 11 testu z bloku "Procedura karna", w sytuacji wystąpienia błędu w kluczu odpowiedzi i mylnym uznaniu za prawidłową odpowiedzi "d" tegoż pytania, co implikowało konieczność zaliczenia kolokwium rocznego przez Skarżącego i uniemożliwiało zastosowania normy wyrażonej w art. 79 ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze.
Pełnomocnik Prezydium Naczelnej rady Adwokackiej na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z przepisami art. 174 i art. 183 § 1 p.p.s.a. postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, wywołane skargą kasacyjną, nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.
W skardze kasacyjnej został podniesiony wyłącznie zarzut naruszenia prawa materialnego tj. art. 79 ust. 2 i 4 Prawa o adwokaturze w związku z § 9 ust. 2-3 i § 22 ust. 2 pkt b Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej, przez jego błędną wykładnię. Według skarżącego skarga powinna zostać uwzględniona, gdyż nie zaistniała przyczyna uzasadniająca skreślenie go z listy aplikantów adwokackich. Sąd pierwszej instancji dopuścił się naruszenia wymienionych przepisów poprzez przyjęcie, że wszczęcie w stosunku do skarżącego postępowania w sprawie stwierdzenia nieprzydatności do wykonywania zawodu adwokata było uzasadnione oraz, że zaistniały przesłanki umożliwiające skreślenie skarżącego z listy aplikantów adwokackich.
Ponadto Sąd błędnie uznał, że pytanie nr 11 z bloku "Procedura karna" zostało sformułowane prawidłowo, w sposób umożliwiający udzielenie jednoznacznie prawidłowej odpowiedzi. Tymczasem prawidłowa ocena zgromadzonego materiału dowodowego oraz prawidłowa ocena ustalonego stanu faktycznego powinna prowadzić do wniosku, że wobec udzielenia przez skarżącego prawidłowej odpowiedzi na pytanie nr 11 i wystąpienia błędu w kluczu odpowiedzi, powinien on uzyskać pozytywną ocenę z tej części kolokwium rocznego a w konsekwencji z całego kolokwium.
Naczelny Sąd Administracyjny odnosząc się do tak postawionego zarzutu zauważa, że błędna wykładnia to mylne zrozumienie treści przepisu. W przypadku gdy w skardze kasacyjnej zarzucane jest naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię konieczne jest podanie w uzasadnieniu tego środka zaskarżenia, jaką wykładnię przyjął Sąd pierwszej instancji, dlaczego jest ona nieprawidłowa i jaka wykładnia, zdaniem skarżącego, jest właściwa. W rozpoznawanej sprawie uzasadnienie skargi kasacyjnej sprowadza się do próby wykazania, że pytanie testowe nr 11 z bloku "Procedura karna" zostało sformułowane nieprawidłowo. Autor skargi nie usiłował nawet przedstawić na czym polegała błędna wykładnia przepisów wymienionych w skardze kasacyjnej i jak prawidłowo należy je rozumieć.
W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że uzasadnienie skargi kasacyjnej nie zawiera koniecznych elementów, o których była już mowa, dlatego też należało uznać, że zarzut błędnej wykładni prawa materialnego nie został uzasadniony. Ten istotny brak powoduje, że zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię nie poddaje się ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Sposób sformułowania omawianego zarzutu wskazuje, że w istocie odnosi się on do niewłaściwego zastosowania przepisów prawa materialnego. Naruszenie prawa przez niewłaściwe zastosowanie to tzw. błąd subsumcji, czyli wadliwe uznanie, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Jednak nawet przy założeniu, że zarzucane uchybienie polegało na niewłaściwym zastosowaniu prawa materialnego skarga kasacyjna nie mogła odnieść oczekiwanego przez jej autora skutku. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie powinien być formułowany w odniesieniu do ustaleń faktycznych przyjętych przez Sąd pierwszej instancji za podstawę orzekania. W skardze kasacyjnej nie podniesiono zarzutu naruszenia przepisów postępowania, zmierzającego do wykazania, że ustalenia faktyczne poczynione przez organy samorządu adwokackiego i zaakceptowane przez Sąd pierwszej instancji były nieprawidłowe.
Zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego skarżący formułował w nawiązaniu do okoliczności, które nie zostały ustalone w toku postępowania administracyjnego, a które zdaniem skarżącego miały miejsce (skarżący utrzymywał, że udzielił prawidłowej odpowiedzi na pytanie testowe nr 11 z bloku "Procedura karna", a w kluczu odpowiedzi wystąpił błąd). W związku z tym stwierdzić należy, że zarzutu sprowadzającego się do twierdzenia, że stan faktyczny sprawy jest odmienny od przyjętego przez sąd pierwszej instancji nie można podnosić w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 15 lipca 2011 r., sygn. akt I FSK 1128/10 (dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl) stwierdził, że zarzut naruszenia prawa materialnego przez wadliwe zastosowanie nie może odnieść zamierzonego skutku, jeżeli oparty jest na kwestionowaniu stanu faktycznego i stanowi próbę kreowania odmiennego, pożądanego przez wnoszącego skargę kasacyjną poglądu w tej kwestii, ponieważ badania zasadności podstawy kasacyjnej naruszenia prawa materialnego można jedynie dokonywać na podstawie niekwestionowanego stanu faktycznego, przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia. Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie w pełni podziela ten pogląd.
W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny oceniając zasadność zarzutu naruszenia prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie miał na uwadze przyjęte przez WSA i niepodważone przez skarżącego ustalenia faktyczne. Ze wspomnianych ustaleń wynika, że pytanie testowe nr 11 z bloku "Procedura karna" zostało sformułowane w sposób jasny, precyzyjny, jednoznaczny i nie budzący wątpliwości, a pytanie wraz z zaproponowaną w kluczu odpowiedzią stanowiło zdanie prawdziwe. Skarżący nie udzielił na to pytanie prawidłowej odpowiedzi i nie otrzymał z bloku "Procedura karna" wystarczającej, do zaliczenia tej części kolokwium, liczby punktów. W konsekwencji skarżący nie uzyskał oceny pozytywnej z kolokwium poprawkowego.
W świetle § 9 ust. 3 Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej negatywny wynik kolokwium może stanowić podstawę stwierdzenia przez okręgową radę adwokacką nieprzydatności aplikanta adwokackiego do wykonywania zawodu. Z kolei stwierdzenie nieprzydatności aplikanta adwokackiego do wykonywania zawodu umożliwia okręgowej radzie adwokackiej skreślenie aplikanta z listy aplikantów adwokackich (w okresie pierwszych dwóch lat aplikacji). W rozpoznawanej sprawie organy samorządu adwokackiego przyjęły, że negatywny wynik kolokwium poprawkowego uzasadnia, mimo pozytywnej opinii o przebiegu aplikacji, skreślenie skarżącego z listy aplikantów adwokackich.
Sąd pierwszej instancji podzielił ocenę organów samorządu adwokackiego, stwierdzając jednocześnie, że zaskarżona uchwała została podjęta w ramach uznania administracyjnego i nie nosi cech dowolności. Skarżący nie zakwestionował tej oceny, a w związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny, będąc związany granicami skargi kasacyjnej, nie był upoważniony do badania jej poprawności. Poza zakresem rozważań pozostawała zatem kwestia, czy w przypadku skarżącego było uzasadnione pominięcie przez organy samorządu adwokackiego wszelkich okoliczności związanych z przebiegiem aplikacji skarżącego i stwierdzenie nieprzydatności do wykonywaniu zawodu wyłącznie na podstawie negatywnego wyniku kolokwium poprawkowego.
Z podanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.
O kosztach postępowania orzeczono w myśl art.. 204 pkt 1 p.p.s.a. w związku z § 14 oraz § 18 ust. 1 pkt 2 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 461).