Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 1 kwietnia 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 113/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. i M. M. na postanowienie Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej jako KRUS) z dnia [...], nr [...] wydane w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej w decyzji stwierdzającej ustanie ubezpieczenia społecznego rolników.
Za podstawę rozstrzygnięcia przyjęte zostały następujące ustalenia faktyczne.
W dniu [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wydał decyzję (znak: [...], nr [...]) w przedmiocie ustania ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego, macierzyńskiego, a także emerytalno rentowego M. M.. Decyzja ta została zaadresowana do M. M., a przedstawiona do wiadomości M. M. i Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Odział w Chełmie. W jednym egzemplarzu (kierowanym do M. M.wskazano w pouczeniu, że od decyzji przysługuje prawo wniesienia odwołania do Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Zamościu, w drugim zaś egzemplarzu (przedstawionym do wiadomości M. M.) zawarto pouczenie o prawie wniesienia odwołania do Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie.
Postanowieniem z dnia [...] Prezes KRUS sprostował oczywistą omyłkę w decyzji z dnia [...] (znak: [...], nr [...]) w ten sposób, że w pouczeniu o sposobie i trybie odwołania od decyzji w jednym z egzemplarzy decyzji wyrażenie "w Zamościu" zastąpiono wyrażeniem "w Lublinie".
Na skutek wniesionego przez państwa M. zażalenia z dnia [...], Prezes KRUS wydał postanowienie z dnia [...], [...], w którym utrzymał w mocy wcześniejsze postanowienie z dnia [...] wydane w sprawie sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej w decyzji z dnia [...]
Postanowienie to zostało zaskarżone w dniu [...], przez państwa M. i Mariusza M., w drodze skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący podnosili, że w sprawie zostały wydane w dniu [...] dwie decyzje w tym samym przedmiocie, o tożsamym numerze [...], z których jedna zawiera pouczenie o możliwości odwołania do Sądu Okręgowego w Lublinie, druga zaś - o możliwości odwołania do Sądu Okręgowego w Zamościu. Prezes KRUS w odpowiedzi na skargę (z dnia [...]) wskazywał, że w dniu [...] wydana została jedna decyzja, a ponieważ dotyczyła małżonków doręczona została ubezpieczonym w dwóch egzemplarzach.
Sąd I instancji, postanowieniem z dnia 27 marca 2007 r. (sygn. akt V SA/Wa 135/07), odrzucił skargę z uwagi na uchybienie 30-dniowemu terminowi do wniesienia skargi.
Na skutek wniesionej przez skarżących skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny - postanowieniem z dnia 20 czerwca 2007 r., sygn. akt II GSK 222/07 - uchylił zaskarżone postanowienie.
Po merytorycznym rozpoznaniu sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 20 grudnia 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 1897/07 oddalił skargę uznając, że w sprawie została wydana jedna decyzja i Prezes KRUS mógł sprostować zaistniałą w niej oczywistą omyłkę pisarską.
Wyrok ten został następnie uchylony przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 2 grudnia 2008 r., sygn. akt II GSK 538/08. NSA stwierdził, że Sąd I instancji nie zawiadomił pełnomocnika skarżących o rozprawie, na której przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe. Pełnomocnik ten nie mógł więc skutecznie reprezentować interesów swych mocodawców. Z uwagi na charakter uchybień, świadczących o nieważności postępowania, Sąd kasacyjny nie odniósł się do meritum sprawy.
Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie (o której prawidłowo powiadomiono pełnomocnika M. i M. M.) w dniu 1 kwietnia 2009 r. oddalono skargę.
Sąd I instancji wskazał że, zgodnie z art. 113 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.) powoływanej dalej jako k.p.a., organ administracji publicznej może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach.
Powołując się na powszechne rozumienie określenia "błąd pisarski" Sąd I instancji wskazał, że oznacza ono widoczne, niewłaściwe użycie wyrazu, widocznie mylną pisownię albo widocznie niezamierzone opuszczenie jednego lub więcej wyrazów. Z kolei, określenie "błąd rachunkowy" oznacza omyłkę w wykonaniu działania matematycznego, a "inne oczywiste omyłki" są to omyłki co do swej istoty stojące na równi z błędami pisarskimi, a zatem omyłki polegające na tym, że w decyzji wyrażono coś, co widocznie jest niezgodne z myślą wyrażoną przez organ, a zostało wypowiedziane tylko przez przeoczenie lub niewłaściwy dobór słowa.
Zdaniem Sądu I instancji w orzecznictwie i piśmiennictwie powszechna jest teza, że sprostowanie nie może prowadzić do zmiany rozstrzygnięcia. Nie jest zatem dopuszczalne sprostowanie decyzji, które prowadziłoby do ponownego rozstrzygnięcia sprawy, odmiennego od pierwotnego. Przedmiotem sprostowania nie mogą być nadto mylne ustalenia faktyczne organu lub mylne zastosowanie przepisu prawnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że w dniu [...] została wydana jedna decyzja (w dwóch egzemplarzach) [...], Znak: [...]. M. M. została w niej wskazana jako strona. Z treści tej decyzji wynika natomiast, że dotyczy ona M. M. Sąd I instancji uznał jednocześnie, że organ mógł dokonać sprostowania oczywistej omyłki zawartej w pouczeniu o możliwości zaskarżenia decyzji i zamiast wskazania, że od decyzji z dnia [...] służy prawo do wniesienia odwołania do Sądu Okręgowego "w Zamościu", wpisać "w Lublinie", ponieważ sąd ten jest miejscowo właściwy do rozpoznania odwołania od decyzji stwierdzającej ustanie podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników.
Skargą kasacyjną z dnia 16 czerwca 2009 r. zaskarżono wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 kwietnia 2009 r. w całości, zarzucając Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.:
- 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit c.) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. − Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) powoływanej dalej jako p.p.s.a., poprzez brak zastosowania tego przepisu i nieuchylenie zaskarżonego postanowienia Prezesa KRUS pomimo, iż zostało ono wydane z oczywistym naruszeniem art. 113 § 1 k.p.a. polegającym na nieuzasadnionym sprostowaniu decyzji z dnia 31 sierpnia 2004 r., nr [...] [...];
- 2. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wadliwą wykładnię tego przepisu i wadliwe przedstawienie stanu sprawy będącego przedmiotem rozstrzygnięcia, a zwłaszcza brak wskazania, na jakiej podstawie Sąd I instancji uznał, że organ rentowy wydał jedną decyzję o [...], znak: [...], podczas gdy z motywów orzeczenia wynika, że zostały wydane dwie decyzje o częściowo różnej treści.
Jednocześnie wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone z naruszeniem art. 134 § 4 p.p.s.a., zawiera bowiem w sobie istotne sprzeczności, nie pozwalające na jednoznaczne przyjęcie, jakie ustalenia faktyczne były przedmiotem oceny Sądu na tle przepisów k.p.a. Dodano, że art. 141 § 4 p.p.s.a. wymaga przedstawienia na tyle klarownego stanu sprawy, aby na podstawie ustaleń tego elementu wyroku, można było oceniać stan faktyczny na tle przepisów prawa. Przytaczając fragment uzasadniania zaskarżonego wyroku, autor skargi kasacyjnej wskazał, iż zawiera ono sprzeczność wyrażającą się we wskazaniu, iż w sprawie została wydana jedna decyzja z dnia 31 sierpnia 2004 r., a następnie stwierdzeniu, że wydane zostały dwie decyzje, z których jedna zawierała pouczenie o możliwości wniesienia odwołania do Sądu Okręgowego w Lublinie, druga zaś do Sądu Okręgowego w Zamościu.
Podniesiono również, iż brak jest podstaw do przyjęcia, że w sprawie wydano jedną decyzję z tą samą datą i o takim samym numerze, skoro w aktach znajdują się dwa dokumenty różniące się w swej treści wskazaniem Sądu, do którego można wnieść odwołanie. Dodano, że w sprawie istnieją dwie decyzje administracyjne, przy czym decyzja zawierająca pouczenie o możliwości wniesienia odwołania do Sądu Okręgowego w Zamościu dotknięta jest wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Decyzja ta nie może być - zadaniem autora skargi kasacyjnej - konwalidowana poprzez jej sprostowanie w trybie art. 113 § 1 k.p.a.
Prezes KRUS nie skorzystał z prawa wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionej podstawy.
W dniu 31 sierpnia 2004 r. została wydana przez Prezesa KRUS decyzja NKP 1932/0, Znak KU/W - 4001-298/2004, w której nagłówku jako strona została wpisana M. M.. Z samej zaś treści decyzji stwierdzającej ustanie ubezpieczenia społecznego rolników wynika, że dotyczy ona M. M. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, a wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, w rozpatrywanej sprawie wydano jedną decyzję. Została ona jednak przygotowana w egzemplarzach przeznaczonych dla poszczególnych stron tego postępowania. Jeden egzemplarz przesłano M. M.i jeden do wiadomości M. M. Różnica zaś w obu egzemplarzach decyzji z dnia [...] polegała jedynie na omyłkowym wskazaniu (w pouczeniu zawartym w decyzji) miasta będącego siedzibą sądu okręgowego, do którego można było wnieść w tej sprawie odwołanie. Wszystkie zaś pozostałe elementy konstrukcyjne tego aktu administracyjnego są jednobrzmiące.
Należy zatem zwrócić uwagę na cel tej decyzji oraz skutek, jaki wywołała w obrocie prawnym. Jest to akt kończący postępowanie w konkretnej sprawie administracyjnej. Prezes KRUS, decyzją z dnia [...], załatwił zatem jedną sprawę w znaczeniu materialnoprawnym. Taka jest też funkcja prawna tej decyzji. Z samego zaś faktu mylnego wskazania w pouczeniu zawartym w jednym z egzemplarzy decyzji nie można wywodzić wprowadzenia do obrotu prawnego dwóch odrębnych aktów administracyjnych. Nie można zatem upatrywać w tej sprawie występowania kwalifikowanej wady prawnej polegającej na wydaniu dwóch decyzji administracyjnych w jednej sprawie (art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a).
Przenosząc wspomniane okoliczności faktyczne na grunt prawny rozpatrywanej sprawy należy wskazać, że w świetle art. 113 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach. Przepis ten nie ogranicza przedmiotu sprostowania do niektórych tylko składników decyzji administracyjnej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego instytucja sprostowania decyzji może odnosić się także do pouczenia o środkach zaskarżania. Sprostowaniu podlegają błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki popełnione w decyzji wydanej przez organ administracji państwowej, o ile sprostowanie nie prowadzi do merytorycznej zmiany orzeczenia administracyjnego. Brak jest przeszkód prawnych, aby negować możliwość sprostowania jednego z egzemplarzy konkretnej decyzji administracyjnej.
Tak też było w rozpatrywanej sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Prezes KRUS był prawnie umocowany do sprostowania w jednej z kopii decyzji z dnia 31 sierpnia 2004 r. oczywistej omyłki zawartej w pouczeniu o możliwości zaskarżenia decyzji, w wyniku której zamiast wskazania, że od decyzji przysługuje prawo wniesienia odwołania do Sądu Okręgowego "w Zamościu", wskazano Sąd "w Lublinie", jako miejscowo właściwy do rozpoznania odwołania od decyzji stwierdzającej ustanie podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników.
Zważywszy na niebudzącą w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego okoliczność wydania w badanej sprawie jednej, a nie dwóch decyzji administracyjnych, nie można zgodzić się z tymi twierdzeniami skargi kasacyjnej, które zmierzają do wykazania, niedopuszczalności sprostowania decyzji, gdyż zmierzałoby to w istocie do sanowania decyzji dotkniętej kwalifikowaną wadą prawną w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.
W tej sytuacji, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w zaskarżonym wyroku z dnia 1 kwietnia 2009 r., nie naruszył prawa, oddalając skargę Państwa M. i M. M. na postanowienie Prezesa KRUS z dnia [...], nr [...] wydane w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej w decyzji stwierdzającej ustanie ubezpieczenia społecznego rolników. Za chybiony zatem należy uznać zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. Sąd ten prawidłowo bowiem zastosował w zakresie proceduralnej podstawy orzekania art. 151 p.p.s.a.. Na uwzględnienie nie zasługuje również zarzut naruszenia w zaskarżonym wyroku art. 141 § 4 p.p.s.a. (jak się wydaje, błędnie przywoływanego w uzasadnieniu skargi kasacyjnej również jako art. 134 § 4 p.p.s.a.), gdyż - jak wskazano - nie powinno budzić wątpliwości, że Sąd I instancji dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych, na podstawie których uznał, że w sprawie została wydana jedna decyzja z dnia 31 sierpnia 2004 r., a nie - jak twierdzi autor skargi kasacyjnej - dwie decyzje o częściowo różnej treści.
Stąd też orzeczono na podstawie art. 184 p.p.s.a., jak w sentencji wyroku.