Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 6 grudnia 2004 r. oddalił skargę Ewy M. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 października 2003 r. (...) w przedmiocie odmowy zmiany ostatecznej decyzji w części dotyczącej zmiany siedziby kancelarii notarialnej.
Skarżąca Ewa M. wniosła skargę kasacyjną od tego wyroku. W toku postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w dniu 10 stycznia 2006 r. wpłynęło pismo skarżącej, w którym oświadczyła, że istnieją podstawy prawne do wyłączenia od rozpoznania sprawy sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Andrzeja K. na podstawie art. 18 par. 1 pkt 6 w zw. z art. 115-117 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./. W uzasadnieniu tego oświadczenia skarżąca podniosła, że wyłączenie sędziego Andrzeja K. powinno nastąpić na przytoczonej podstawie dlatego, że sędzia Andrzej K. pełniąc uprzednio obowiązki Przewodniczącego Wydziału VI Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego był sędzią sprawozdawcą biorącym udział w przeprowadzonym postępowaniu mediacyjnym od jego wszczęcia do czasu skierowania sprawy na rozprawę, na skutek niedokonania przez strony ustaleń co do sposobu załatwienia sprawy.
Przedmiotem postępowania mediacyjnego była ta sama decyzja, która następnie podlegała kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, a obecnie wyrok tego Sądu w tej sprawie podlega kontroli instancyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego, sprawującego nadzór nad orzecznictwem wojewódzkich sądów administracyjnych.
Zdaniem skarżącej nadzór ten nie może być w świetle art. 18 par. 1 pkt 6 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dokonany przez sędziego orzekającego w niższej instancji w rozpoznaniu sprawy o ile sędzia mógł wyrobić sobie stanowisko w sprawie. Czynności sędziego Andrzeja K. dotyczące wniosku Ewy M. o przeprowadzenie postępowania mediacyjnego wykraczały poza zakres czynności przypisanych przewodniczącemu wydziału, na co wskazują dyspozycje par. 19 ust. 1 pkt 3 -11, par. 21, par. 32, par. 34 regulaminu wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych /Dz.U. 2003 nr 169 poz. 1646/ - dalej regulaminu WSA.
Sędzia Andrzej K. złożył pisemne oświadczenie, że nie zachodzą w stosunku do niego przyczyny wyłączenia z ustawy, wymienione w art. 18 par. 1 pkt 1-7, par. 2 i par. 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jak również nie zachodzi między nim a Ewą M. stosunek osobisty tego rodzaju, że mógłby wywoływać wątpliwości co do jego bezstronności.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Z akt sprawy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, II SA 4508/03 wynika, że w dniu 7.01.2004 r. wpłynął wniosek skarżącej o przeprowadzenie postępowania mediacyjnego w tej sprawie. W związku z tym sędzia Andrzej K. jako przewodniczący wydziału zarządził doręczenie odpisu tego wniosku Ministrowi Sprawiedliwości i wezwanie go do ustosunkowania się do tego wniosku w terminie 7 dni, a następnie podpisał pismo skierowane do Ministra Sprawiedliwości w tym przedmiocie. Minister Sprawiedliwości wniósł o nieuwzględnienie tego wniosku skarżącej, gdyż postępowanie mediacyjne nie może zmieniać ustaleń faktycznych i prawnych sprawy dokonanych w zaskarżonych decyzjach.
W związku z tym, ani przewodniczący wydziału, ani sędzia sprawozdawca nie przekazał sprawy do przeprowadzenia postępowania mediacyjnego lecz sprawa została skierowana do rozpoznania przez sąd na rozprawę, co też nastąpiło przez wydanie zaskarżonego wyroku.
Przyczyny wyłączenia sędziego z mocy samej ustawy zostały określone w art. 18 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w sposób enumeratywny z zastrzeżeniem art. 185 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyłączenie sędziego z mocy samej ustawy na tej podstawie, że brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia - art. 18 par. 1 pkt 6 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - dotyczy tylko sytuacji, gdy w drugiej instancji miałby on rozpoznawać środek zaskarżenia od orzeczenia, w którego wydaniu brał udział w pierwszej instancji /wyrok SN z dnia 10 listopada 1998 r., I PKN 362/98 - OSNAPU 1999 nr 24 poz. 787 oraz por. uzasadnienie uchwały 7 sędziów NSA z dnia 23 maja 2005 r., I OPS 3/05 - ONSA 2005 Nr 6 poz. 110/. Wykonywanie związanych z postępowaniem mediacyjnym czynności z tytułu sprawowania funkcji przewodniczącego wydziału oraz uczestnictwo w postępowaniu mediacyjnym przez sędziego sądu niższej instancji, który nie brał udziału w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, nie powoduje jego wyłączenia z mocy samej ustawy, a to z następujących względów:
Przepis art. 115 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi, że na wniosek strony może być przeprowadzone postępowanie mediacyjne. Sposób i tryb prowadzenia postępowania mediacyjnego oraz jego skutki określają przepisy art. 116-118 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a także par. 36 regulaminu WSA. Z przepisów tych wynika, że postępowanie mediacyjne prowadzi sędzia lub referendarz sądowy wyznaczony przez przewodniczącego wydziału, postępowanie to polega na przeprowadzeniu posiedzenia mediacyjnego z udziałem stron na które wzywa się je do osobistego stawiennictwa, z przebiegu tego posiedzenia spisuje się protokół w którym zamieszcza się stanowiska stron, a szczególnie dokonane przez strony ustalenia co do sposobu załatwienia sprawy, protokół jest podpisywany przez prowadzącego posiedzenie oraz strony. Jeśli powyższe ustalenia zostały przez strony przyjęte, organ na ich podstawie uchyla lub zmienia zaskarżony akt albo wydaje lub podejmuje inną stosowną czynność.
Na taki akt lub czynność można ponownie wnieść skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego, która podlega rozpoznaniu łącznie z poprzednio wniesioną skargą, w której przeprowadzono postępowanie mediacyjne. Jeśli ponowna skarga nie zostanie wniesiona, albo skarga ta zostanie przez sąd oddalona, wówczas postępowanie przed sądem w sprawie, w której przeprowadzono postępowanie mediacyjne, podlega umorzeniu. Jeżeli natomiast w toku postępowania mediacyjnego strony nie dokonają ustaleń co do sposobu załatwienia sprawy, podlega ona rozpoznaniu przez sąd.
Z analizy powyższych unormowań wynika zatem, że:
- - wniosek strony o przeprowadzenie postępowania mediacyjnego nie wszczyna wprost tego postępowania ani nie obliguje sądu do jego wszczęcia i przeprowadzenia,
- - istotą postępowania mediacyjnego, jego celem jest polubowne załatwienie sprawy między stronami w granicach dopuszczonych prawem, bez konieczności orzeczniczej ingerencji sądu administracyjnego w zaskarżoną działalność organu administracji publicznej,
- - o celowości przeprowadzenia postępowania mediacyjnego decyduje przewodniczący wydziału jeśli wyznacza do jego przeprowadzenia referendarza sądowego, albo wyznaczony w sprawie sędzia sprawozdawca,
- - o przeprowadzeniu postępowania mediacyjnego, bez względu na jego wynik, i udziale w nim sędziego można mówić wówczas, gdy prowadził on z udziałem stron posiedzenie mediacyjne, o jakim mowa w art. 116 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi,
- - w postępowaniu mediacyjnym nie dochodzi do wydania przez sędziego orzeczenia co do istoty sprawy ani kończącego postępowanie w inny sposób, jego udział w posiedzeniu mediacyjnym sprowadza się do uczestnictwa w rozważaniu przez strony okoliczności faktycznych i prawnych sprawy, do wyjaśniania stronom i ich informowania o stanie prawnym, mającym zastosowanie w sprawie, o orzecznictwie sądowym w zakresie związanym z jej przedmiotem oraz udzielania wskazówek co do czynności procesowych i skutkach ich zaniedbań,
- - przeprowadzenie postępowania mediacyjnego o jakim mowa w przepisach art. 115-117 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie jest żadną z przesłanek wyłączenia sędziego z mocy samej ustawy od rozpoznawania sprawy określonych w art. 18 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w tym także przesłanki brania udziału w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, o którym mowa w pkt 6 tego przepisu.
W niniejszej sprawie udział sędziego Andrzeja K. w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, związany z wnioskiem skarżącej Ewy M. o przeprowadzenie postępowania mediacyjnego ograniczył się do wydania zarządzenia o doręczeniu organowi odpisu wniosku celem ustosunkowania się do niego, a następnie do podpisania pisma skierowanego do organu w tym przedmiocie. Takie czynności przewodniczącego wydziału nie są uczestnictwem w przeprowadzaniu postępowania mediacyjnego natomiast mieszczą się w granicach jego uprawnień i obowiązków wynikających z art. 23 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. nr 153 poz. 1269/ i art. 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz określonych w par. 19 ust. 1 pkt 3-11 regulaminu WSA - obowiązek podejmowania czynności zapewniających sprawne i szybkie załatwienie sprawy.
W powyższej sytuacji, skoro żądania skarżącej nie są zasadne, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 197 par. 1 i par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji postanowienia.