Uzasadnienie
Wyrokiem z 27 września 2013 r., sygn. akt VI SA/Wa 1098/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę C. D. (dalej: skarżący) na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z [...] lutego 2013 r. w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:
Pismem z [...] listopada 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. Inspektorat w Z. zwrócił się do Dyrektora ŚOW NFZ z wnioskiem o ustalenie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego skarżącego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w okresie od dnia [...] stycznia 1999 r. do nadal.
Dyrektor ŚOW NFZ decyzją z [...] stycznia 2012 r. stwierdził, że skarżący był objęty obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej w okresach: od [...] czerwca 1999 r. do [...] czerwca 1999 r., od [...] grudnia 1999 r. do [...] grudnia 1999 r., od [...] maja 2000 r. do [...] maja 2000 r., od [...] grudnia 2000 r. do [...] grudnia 2000 r., od [...] kwietnia 2001 r. do [...] czerwca 2001 r., od [...] stycznia 2002 r. do [...] kwietnia 2002 r., od [...] listopada 2002 r. do [...] listopada 2002 r., od [...] kwietnia 2003 r. do [...] czerwca 2003 r., od [...] kwietnia 2004 r. do [...] czerwca 2004 r., od [...] lutego 2005 r. do [...] lutego 2005 r., od [...] listopada 2005 r. do [...] listopada 2005 r., od [...] września 2006 r. do [...] listopada 2006 r., od [...] marca 2007 r. do [...] marca 2007 r., od [...] maja 2007 r. do [...] czerwca 2007 r., od [...] listopada 2008 r. do [...] grudnia 2011 r.
Prezes NFZ decyzją z [...] kwietnia 2012 r. uchylił w całości decyzję z [...] stycznia 2012 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez Dyrektora ŚOW NFZ.
Decyzją z [...] stycznia 2013 r. Dyrektor Ś. Oddziału Wojewódzkiego NFZ objął skarżącego obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w ww. okresach. Organ I instancji ustalił w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, w tym dowody przekazane przez skarżącego, że strona wykazywała aktywność zawodową związaną z prowadzeniem działalności pozarolniczej w podanych powyżej okresach, ustalonych na podstawie przekazanej przez skarżącego Księgi przychodów i rozchodów, w której w poszczególnych miesiącach zostały wykazane przychody z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej. Organ I instancji wziął pod uwagę "Oświadczenie" skarżącego z [...] grudnia 2012 r., w którym wyjaśnił, że prowadzona przez niego działalność ograniczała się do kilku dni w roku, przynosząc straty.
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia decyzją z [...] lutego 2013 r., utrzymał w mocy powyższą decyzję.
Organ stwierdził, że osoba posiadająca wpis w ewidencji działalności gospodarczej podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej od 1999 r., chyba że uprawdopodobni, że działalność nie była prowadzona.
Prezes NFZ oparł decyzję na materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie w postaci Zaświadczenia o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej wydanego przez Burmistrza Miasta P. z [...] października 2011 r., zgodnie z którym skarżący z dniem [...] marca 1992 r. rozpoczął prowadzenie działalności pozarolniczej zarejestrowanej pod numerem wpisu [...], na informacji zawartej w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, zgodnie z którą strona z dniem [...] grudnia 2011 r. dokonała zawieszenia wykonywanej działalności gospodarczej na przewidywany okres do [...] kwietnia 2012 r. (brak informacji o wznowieniu lub wykreśleniu działalności - stan na dzień [...] stycznia 2013 r.).
Prezes NFZ wziął pod uwagę również pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. Inspektorat w Z. z [...] listopada 2011 r. informujące, że skarżący nie złożył dokumentów rozliczeniowych z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, przekazaną przez skarżącego "Księgę Przychodów i Rozchodów", w której w poszczególnych miesiącach zostały wykazane przychody z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej, “Oświadczenie" skarżącego z [...] grudnia 2012 r. wyjaśniające, że działalność, która ograniczała się do kilku dni w roku, w rzeczywistości nie przynosiła dochodu tylko straty.
Powołał się także na pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z [...] listopada 2011 r. informujące, że skarżący od [...] marca 1992 r. figuruje w ewidencji podatników jako osoba prowadząca działalność pozarolniczą. Za lata 2000-2010 skarżący wykazał przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej, nie składał pism informujących o przerwach w prowadzeniu działalności pozarolniczej.
Przedmiotem rozważań były również wyjaśnienia skarżącego zawarte w korespondencji z [...] grudnia 2011 r., z których wynikało, że działalność strony ograniczała się do kilku dni w latach: 2006, 2009, 2010 głównie w miesiącach IX, X, XI, zaś w latach 2003, 2001, 2004 w miesiącach IV, V, VI.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę na powyższą decyzję.
Sąd stwierdził, że w celu ustalenia, czy skarżący w powołanych powyżej okresach podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej należało ustalić, czy działalność była faktycznie prowadzona w oparciu o art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2007 r. Nr 155, poz. 1095 ze zm.), przepisy ustawy – Prawo działalności gospodarczej oraz ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 41, poz. 324 ze zm.).
Sąd podkreślił, że przepisy regulujące prowadzenie działalności gospodarczej, jak również przepisy o ubezpieczeniach społecznych nie przewidywały sytuacji "zawieszenia" prowadzenia działalności gospodarczej, które miałoby polegać na faktycznym zaprzestaniu prowadzenia tej działalności bez wykreślenia wpisu z ewidencji działalności gospodarczej. Pojęcie "zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej" zostało wprowadzone dopiero art. 12 ustawy z dnia 10 lipca 2008 r. o zmianie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2008 r. Nr 141, poz. 888), który wprowadził zmiany w art. 66 ust. 1 pkt 1c ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych (Dz. U. Nr 210, poz. 2135 ze zm.), stanowiąc, że osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej.
Sąd stwierdził, że z akt sprawy wynika, że skarżący zawiesił wykonywanie działalności gospodarczej dopiero z dniem [...] grudnia 2011 r. Przewidywane zakończenie okresu zawieszenia to [...] kwietnia 2012 r.
W ocenie WSA z przedstawionego stanu prawnego sprawy wynika, że w okresie prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej wpisana do ewidencji data rozpoczęcia działalności gospodarczej powodowała powstanie domniemania faktycznego, że z tą datą strona podjęła i prowadziła działalność gospodarczą aż do czasu jej zawieszenia, zaś czas objęcia obowiązkiem ubezpieczenia społecznego skarżącego, w tym ubezpieczeniem zdrowotnym, był tożsamy z czasem prowadzenia działalności gospodarczej w oparciu o przepisy o działalności gospodarczej.
Wobec zarzutów skargi, że działalność była prowadzona jedynie kilka dni w roku, Sąd wyjaśnił, że istotą działalności gospodarczej jest jej prowadzenie w sposób ciągły i zorganizowany, na własny rachunek i ryzyko. Jej prowadzenie występuje zarówno w okresach faktycznego wykonywania usług, jak też w czasie podejmowania innych czynności związanych z tą działalnością. Specyfika prowadzenia działalności gospodarczej sprawia, że przedsiębiorca sam dysponuje swoim czasem i może go przeznaczyć na jej bezpośrednie wykonywanie albo na sprawy prywatne, rodzinne, leczenie lub wypoczynek.
Zatem o prowadzeniu działalności gospodarczej stanowią wszelkie działania podejmowane przez przedsiębiorcę w celu zaistnienia czynności dających przychód. Przesłanka wykonywania działalności gospodarczej w sposób ciągły nie może być zatem rozumiana jako konieczność jej wykonywania bez przerwy (przez cały rok, miesiąc, tydzień lub dzień), lecz jako zamiar powtarzalności określonych czynności w odróżnieniu od ich przypadkowości, jednorazowości, sporadyczności lub okazjonalności. Przyjmuje się więc, że działalność gospodarcza z założenia ma być działalnością wykonywaną w sposób zorganizowany i nastawioną na nieokreślony z góry okres czasu, a ponadto związana jest z nią konieczność ponoszenia przez przedsiębiorcę ryzyka gospodarczego.
Wobec tego WSA uznał, że zarejestrowana działalność gospodarcza wiąże się z przymusem podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Jedynie wykreślenie wpisu pozarolniczej działalności gospodarczej z ewidencji lub odnotowanie przerwy w jej prowadzeniu w postaci zawieszenia powoduje - stałe lub okresowo – ustanie obowiązku ubezpieczenia. Ocena, czy działalność gospodarcza rzeczywiście jest wykonywana (a więc także czy zaistniała przerwa w jej prowadzeniu) należy do sfery ustaleń faktycznych, a istnienie wpisu do ewidencji nie przesądza o faktycznym prowadzeniu działalności gospodarczej, jednakże wpis ten prowadzi do domniemania prawnego, według którego osoba wpisana do ewidencji, która nie zgłosiła zawiadomienia o zaprzestaniu (zawieszeniu) prowadzenia działalności gospodarczej, jest traktowana jako prowadząca taką działalność.
Z analizy stanu prawnego, przywołanego prawidłowo przez organy obu instancji, zdaniem Sądu wynika, że dla określenia okresu objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania działalności pozarolniczej znaczenie prawne ma wpis do ewidencji działalności gospodarczej, z którego wynika data rozpoczęcia wykonywania działalności, jej zawieszenia, wznowienia oraz zaprzestania. Nie jest przy tym istotne czy uzyskuje się z niej przychody. Nie ma też żadnej zależności między obowiązkiem ubezpieczenia społecznego i obowiązkiem podatkowym. Zarejestrowana działalność gospodarcza wiąże się z przymusem podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. WSA podkreślił, że ustanie obowiązku ubezpieczenia powoduje wykreślenie wpisu pozarolniczej działalności gospodarczej z ewidencji lub odnotowanie przerwy w jej prowadzeniu, co w niniejszej sprawie nastąpiło z dniem [...] grudnia 2011 r.
Wobec tego Sąd uznał, że organy, ustalając okresy podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego przez skarżącego, wzięły pod uwagę tylko te okresy, co do których wynikało z przedstawionych dokumentów, m.in. przez skarżącego, że takową działalność faktycznie prowadził.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w W. oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Zarzucił naruszenie:
- - prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 8 oraz art. 9 ustawy o działalności gospodarczej obowiązującej przed dniem wejścia w życie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej w brzmieniu nadanym ustawą z 10 lipca 2009 r. o zmianie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, poprzez błędne i wadliwe uznanie, że skarżący wykonując prace związane z obróbką drzewa oznaczonych we wniosku jako działalność "Tartacza" prowadził w istocie działalność gospodarczą w rozumieniu tejże ustawy;
- - przepisów postępowania, tj. art. 141 § 1 ust. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) przejawiające się w braku wskazania podstaw prawnych orzeczenia istoty wyjaśnienia sprawy oraz w całości odniesienia się do zarzutów stawianych przez skarżącego, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
W uzasadnieniu przedstawiono argumenty na poparcie zarzutów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Skarga ta została oparta na obydwu podstawach wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem według art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która w niniejszej sprawie nie zachodzi. Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym – zdaniem kasatora – uchybił sąd, określenia jaką postać miało naruszenie, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w przypadku zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego wykazania dodatkowo, że to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (czyli, gdyby do zarzucanego naruszenia prawa nie doszło, to wyrok sądu I instancji byłby inny).
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. należy wyjaśnić, że przepis ten określa niezbędne elementy, jakie powinno zawierać uzasadnienie wyroku. Wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. jedynie wówczas, gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie prawa oraz gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy Sąd I instancji nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania, czyli uzasadnienie sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna tego wyroku (por. uchwałę składu 7 sędziów NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. II FPS 8/09).
W przedmiotowej sprawie uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera takich uchybień, gdyż Sąd I instancji przestawił stan faktyczny przyjęty za podstawę wyroku, zarzuty podniesione w skardze, podstawę prawną rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie.
Tak więc zarzuty kasatora, iż Sąd I instancji nie wskazał podstaw prawnych orzeczenia okazały się gołosłowne, o czym świadczy lektura uzasadnienia zaskarżonego wyroku.
Wbrew zarzutom kasatora, brak odniesienia się "w całości do zarzutów stawianych przez skarżącego" nie stanowi naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., jeżeli argumentacja sądu przesądza łącznie o ich bezskuteczności.
Odnosząc się zaś do zarzutu sformułowanego w pkt 1 skargi kasacyjnej, tj. naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 8 i 9 ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej obowiązujących przed nowelizacją ustawy o działalności gospodarczej z dnia 10 lipca 2008 r., to stwierdzić należy, że ocena czy działalność gospodarcza rzeczywiście była prowadzona należy do sfery ustaleń faktycznych, a nie wykładni prawa. Jeżeli podstawę kasacji stanowi zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię, to uzasadnieniem takiego zarzutu powinno być wyjaśnienie na czym ta błędna wykładnia polega i jak należy prawidłowo interpretować dany przepis. Zarzut naruszenia prawa materialnego nie może być skutecznie uzasadniony próbą zwalczania ustaleń faktycznych, bowiem próba taka mogłaby ewentualnie odnieść zamierzony skutek w ramach drugiej podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Tymczasem kastor w uzasadnieniu zarzutu prawa materialnego powołał się na to, iż "Materiał dowodowy w postaci wzmiankowanych okresów działalności obrazuje, że skarżący wykonywał prace związane z obróbką drzewa lub drewna na własne potrzeby, jak również sporadycznie dla osób mu najbliższych oaz znajomych. Należy podnieść, że prace te wykonywał osobiście, a głównym źródłem utrzymania skarżącego była wówczas, jak i do chwili obecnej emerytura z tytułu świadczonej pracy."
Z przytoczonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie i dlatego orzekł jak w wyroku na mocy art. 184 p.p.s.a.