Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., po rozpoznaniu skargi M. S. (dalej: skarżąca) wyrokiem z 16 grudnia 2010 r., sygn. akt V SA/Wa 1261/10 uchylił decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy) z dnia [...] kwietnia 2010 r. w przedmiocie odmowy przyznania uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę.
Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym:
W dniu [...] maja 2009 r. M. S. złożyła wniosek o przyznanie płatności do gruntów rolnych na 2009 r., w którym zadeklarowała: 23,18 ha jako powierzchnię zgłoszoną do jednolitej płatności obszarowej (JPO), 7,39 ha do przyznania uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych (UPO) oraz 15,79 ha do przyznania uzupełniającej płatności do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę uprawianych na trwałych użytkach zielonych (płatności zwierzęce).
W dniu [...] stycznia 2010 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w O. (dalej: organ I instancji) wydał decyzję, którą przyznał wnioskodawczyni płatność w ramach jednolitej płatności obszarowej w wysokości 11751,80 zł i uzupełniającej płatności obszarowej w wysokości 2634,31 zł oraz odmówił jej przyznania uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych (płatności zwierzęce). W uzasadnieniu odmownej części decyzji organ I instancji stwierdził, że wnioskodawczyni nie posiadała zwierząt zarejestrowanych w bazie identyfikacji i rejestracji zwierząt (IRZ) w wymaganym okresie referencyjnym.
Po rozpoznaniu odwołania skarżącej Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W kwestii płatności zwierzęcej organ odwoławczy wskazał w szczególności, że siedzibę stada wnioskodawczyni zarejestrowała w systemie IRZ w dniu [...] kwietnia 2007 r. i dopiero po tym terminie zarejestrowane zostały przez nią zwierzęta. Organ zaznaczył również, że strona nie wnioskowała o uwzględnienie zwierząt, których posiadaczem w wymaganym okresie był jej małżonek – sekcja IV wniosku. Wnioskodawczyni nie dołączyła też do wniosku pisemnej zgody męża na uwzględnienie tych zwierząt. W związku powyższym organ wyjaśnił, że zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dni 14 marca 2008 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakie powinny spełniać wnioski w sprawach dotyczących płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. Nr 44, poz. 269, z późn. zm., dalej: rozporządzenie w sprawie szczegółowych wymagań) w przypadku gdy przy ustalaniu powierzchni, do której przysługuje płatność zwierzęca, mają być uwzględnione bydło lub owce, kozy lub konie, które były w posiadaniu małżonka rolnika wnioskującego o tę płatność, co potwierdza wpis lub zgłoszenie tych zwierząt do rejestru zwierząt gospodarskich oznakowanych lub do rejestru koniowatych, o których mowa w przepisach o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt, wniosek o przyznanie płatności zwierzęcej zawierać powinien:
- - żądanie uwzględnienia tych zwierząt przy ustalaniu powierzchni, do której przysługuje płatność zwierzęca,
- - imię i nazwisko oraz nazwisko rodowe małżonka,
- - numer identyfikacyjny małżonka, jeżeli został nadany, oraz PESEL albo kod kraju, numer paszportu lub innego dokumentu tożsamości, jeżeli małżonek nie ma obywatelstwa polskiego.
Zgodnie zaś z § 5 ust. 5 ww. rozporządzenia do wniosku o przyznanie płatności zwierzęcej dołącza się oświadczenie małżonka o wyrażeniu zgody na uwzględnienie zwierząt, które były w posiadani małżonka rolnika wnioskującego o płatność zwierzęcą, przy ustalaniu powierzchni, do której rolnikowi przysługuje płatność zwierzęca. Organ uznał, że dołączenie oświadczenia małżonka do wniosku o przyznanie płatności zwierzęcej na rok 2009 było niezbędne. Stwierdził ponadto, że wnioskodawczyni nie nabyła własności całego gospodarstwa, jak bowiem wynikało z postanowienia Sądu Rejonowego w O. sygn. akt [...] z 22 marca 2007 r. nabyła ona własność połowy gospodarstwa, co wykluczało możliwość przyznania jej płatności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę skarżącej wskazał, że zasługiwała ona na uwzględnienie, bowiem przy rozstrzyganiu sprawy organ naruszył obowiązujące przepisy prawa materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jako przyczynę odmowy przyznania płatności zwierzęcej wskazano okoliczność niezłożenia przez skarżącą oświadczenia, o którym mowa w § 5 ust. 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 14 marca 2008 r. (rozporządzenie w sprawie szczegółowych wymagań). W ocenie organu dołączenie odpowiedniego oświadczenia małżonka do wniosku o przyznanie płatności zwierzęcej na rok 2009 było w przedmiotowej sprawie niezbędne. Organ podkreślił, że wprowadzenie wymogu składania ww. oświadczeń w takich sprawach miało na celu przede wszystkim uniknięcie spornych sytuacji, w których małżonek nie wyraża zgody na uwzględnienie posiadanych przez niego w okresie referencyjnym zwierząt, jako zwierząt uprawniających do uzyskania płatności zwierzęcej przez drugiego z małżonków. Zdaniem organu odwoławczego w przypadku uwzględnienia zwierząt po śmierci małżonka (bez jego pisemnej zgody), mogłoby dojść do ich uwzględnienia wbrew woli faktycznego posiadacza, jeśli nie wyraził on do tej pory stosownej zgody.
Uwzględnienie liczby zwierząt zmarłego rolnika oparte byłoby jedynie na domniemaniu - że gdyby małżonek żył, takie oświadczenie by wystawił. Organ odwoławczy stwierdził równocześnie, że wnioskodawczyni odziedziczyła po mężu jedynie połowę gospodarstwa oraz, że siedziba stada zwierząt została przez nią zarejestrowana w dniu [...] kwietnia 2007 r. i dopiero po tym terminie zwierzęta zostały przez nią zarejestrowane.
W ocenie WSA organ nie mógł racjonalnie zarzucić skarżącej braku złożenia oświadczenia przez jej zmarłego męża. Był to bowiem warunek, którego skarżąca z oczywistych względów spełnić nie mogła. Z dokumentacji zgromadzonej w sprawie – m.in. z postanowienia Sądu Rejonowego w O. z dnia 22 marca 2007 r. sygn. akt [...] wynikało, że skarżąca zgłaszała do płatności zwierzęcej stado odziedziczone po mężu, którego część była wcześniej w jej posiadaniu, zaś pozostała część weszła w jej posiadanie na skutek upoważnień udzielonych jej przez dzieci. Organ działając w oparciu o literalną wykładnię ww. przepisu § 5 ust. 5 niewłaściwie zdaniem Sądu przyjął, że celem ustawodawcy było pozbawienie płatności osoby, która legitymuje się prawomocnym postanowieniem sądu stwierdzającym jej dziedziczenie po małżonku, na którego zarejestrowane było stado. Osoba taka powinna wejść w uprawnienia w zakresie płatności zwierzęcej przysługującej zmarłemu małżonkowi, co już jednoznacznie zostało sprecyzowane w znowelizowanym rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 9 marca 2009 r. w sprawie rodzajów roślin objętych płatnością uzupełniającą oraz szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłaty płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. Nr 40, poz. 326), gdzie wprost wskazano, że zgoda małżonka na uwzględnienie zwierząt zgłoszonych przez niego do rejestru nie jest wymagana, jeżeli osoba, która była małżonkiem rolnika składającego wniosek o przyznanie płatności zwierzęcej, nie żyje.
Jednocześnie Sąd I instancji odnosząc się do argumentacji organu, iż skarżąca weszła w posiadanie całego stada zwierząt dopiero po dniu [...] kwietnia 2007 r. wyjaśnił, że chociaż postanowienie Sądu Rejonowego w O. z dnia 22 marca 2007 r. sygn. akt [...] uprawomocniło się w dniu 13 kwietnia 2007 r., to jednak orzeczenie stwierdzające nabycie spadku po mężu skarżącej, miało charakter deklaratoryjny. Postanowienie to stanowiło bowiem potwierdzenie stanu na dzień śmierci męża skarżącej i dlatego należało przyjąć, że w posiadanie stada skarżąca weszła już w dacie śmierci swojego męża, tj. w dniu [...] sierpnia 2006 r.
Podsumowując Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że w toku ponownego rozpatrywania wniosku, organ weźmie pod uwagę, iż ze stanu faktycznego sprawy jednoznacznie wynikało, że skarżąca w drodze dziedziczenia po zmarłym mężu oraz na podstawie upoważnień udzielonych jej przez dzieci stała się posiadaczem całości stada zwierząt przed dniem [...] kwietnia 2007 r. wskazanym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ ponadto powinien wziąć pod uwagę dokonaną przez Sąd wykładnię § 5 ust. 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 14 marca 2008 r.
Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. złożył skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosząc o uchylenie go w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
- 1) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 Konstytucji RP w zw. z art. 6, art. 7, art. 8 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000, Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej: k.p.a.) w zw. z § 5 ust. 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 14 marca 2008 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakie powinny spełniać wnioski w sprawach dotyczących płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (dz. U. nr 44. poz. 269 ze zm.) poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji niezastosowanie, co doprowadziło do błędnego wniosku, iż nie było konieczne złożenie przez M. S. żądania uwzględnienia zwierząt małżonka przy ustalania powierzchni, do której przysługiwała płatność zwierzęca,
- 2) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 106 § 5 p.p.s.a poprzez jego błędne zastosowanie polegające na pominięciu istotnego dla sprawy dowodu z dokumentu prywatnego, jakim był wniosek złożony przez M. S. i w konsekwencji pominięcia okoliczności niezłożenia żądania przez wnioskodawczynię uwzględnienia zwierząt małżonka,
- 3) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 245 k.p.c. w zw. z art. 106 § 5 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji pominięcie dowodu z dokumentu prywatnego, jakim był wniosek złożony przez M. S., co doprowadziło do pominięcia okoliczności niezłożenia żądania przez wnioskodawczynię uwzględnienia zwierząt małżonka,
- 4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię oraz nieprawidłowe zastosowanie polegające przyjęciu, że doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Oznacza to związanie NSA zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej, które mogą dotyczyć wyłącznie ocenianego wyroku Sądu I instancji, a nie postępowania administracyjnego i wydanych w nim rozstrzygnięć.
Natomiast stosownie do treści art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom określonym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany.
Przepis art. 174 p.p.s.a stanowi z kolei, iż skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: a) naruszenia prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) lub b) naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). W świetle cytowanych przepisów o do autora skargi kasacyjnej należy wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów procesowych, które w jego ocenie naruszył Sąd I instancji i precyzyjne wyjaśnienie na czym polegało ich niewłaściwe zastosowanie lub błędna interpretacja - w stosunku do prawa materialnego, bądź wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd I instancji – w odniesieniu do przepisów postępowania. A zatem Naczelny Sąd Administracyjny, z uwagi na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, ani uściślać bądź w inny sposób ich korygować.
Jak słusznie akcentuje się w orzeczeniach sądów administracyjnych w sytuacji gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się zarówno naruszenie prawa materialnego jak i naruszenie przepisów postępowania – jak ma to miejsce w niniejszej sprawie - w pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje zarzut naruszenia przepisów postępowania.
Skarżący w ramach tej podstawy kasacyjnej wymienił: art. 106 § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. poprzez jego błędne zastosowanie polegające na pominięciu istotnego dla sprawy dowodu z dokumentu prywatnego, jakim był wniosek złożony przez M. S. i w konsekwencji pominięcia okoliczności niezłożenia żądania przez wnioskodawczynię uwzględnienia zwierząt małżonka (pkt 2 petitum skargi kasacyjnej) oraz naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 106 § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 245 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji pominięcie dowodu z dokumentu prywatnego, jakim był wniosek złożony przez M. S., co doprowadziło do pominięcia okoliczności niezłożenia żądania przez wnioskodawczynię uwzględnienia zwierząt małżonka (pkt 3 petitum skargi kasacyjnej).
Należy przypomnieć, iż art. 106 § 5 p.p.s.a. stanowi, że: "Do postępowania dowodowego, o którym mowa w § 3, stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania cywilnego." Z kolei wymieniony w tym przepisie § 3 art. 106 p.p.s.a. ma następującą treść: "Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie." Jak podnosi się w doktrynie i judykaturze co do zasady, nie jest możliwe prowadzenie postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym, który kontrolę legalności opiera na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu przed organem administracji wydającym zaskarżoną decyzję (art. 133 § 1 p.p.s.a.). Od tej zasady istnieje wyjątek, o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a. Dowód uzupełniający z dokumentów sąd może przeprowadzić zarówno z urzędu, jak i na wniosek.
Przeprowadzenie dowodu (dopuszczenie dowodu) ma formę postanowienia, które zapada na rozprawie; wpisuje się je do protokołu rozprawy bez spisywania odrębnej sentencji, ponieważ nie przysługuje na nie zażalenie. Postanowienie podlega ogłoszeniu i nie wymaga uzasadnienia. Dopuszczając dowód, sąd powinien wskazywać, jakie okoliczności mają nim być stwierdzone. Do postępowania dowodowego, o którym mowa w § 3, stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania cywilnego. Przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów jest możliwe, jeżeli łącznie spełnione są dwa warunki: 1) jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości;
- 2) nie spowoduje to nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.
Przeprowadzenie dowodu z dokumentu jest niezbędne, jeżeli bez tego dokumentu nie jest możliwe rozstrzygnięcie istniejących w sprawie wątpliwości. Jednocześnie należy mieć na uwadze, że nie może to prowadzić do merytorycznego rozpoznania sprawy, bowiem rolą sądu jest ocena zgodności z prawem zaskarżonego aktu. Przez nadmierne przedłużenie postępowania należy rozumieć przede wszystkim konieczność odroczenia rozprawy. Trafnie do istoty dopuszczalnego postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym odniósł się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 października 2005 r., sygn. akt II GSK 164/05 (ONSAiWSA 2006, nr 2, poz. 45.) Sąd stwierdził w nim mianowicie, że przeprowadzenie przez sąd administracyjny uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentu (art. 106 § 3) będzie dopuszczalne w sytuacji, gdy wnioskowany (bądź dopuszczony z urzędu) dowód będzie pozostawał w związku z oceną legalności zaskarżonego aktu.
Celem tego postępowania nie jest bowiem ponowne ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz ocena, czy właściwe w sprawie organy ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, a następnie - czy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego do poczynionych ustaleń (por. też B. Dauter: Komentarz do art. 106 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. LEX 2011). Jak słusznie akcentuje się w judykaturze z art. 106 § 3 p.p.s.a. wynika, że przeprowadzenie dowodu uzupełniającego jest uprawnieniem sądu a nie obowiązkiem. Nieprzeprowadzenie przez sąd dowodu i uchylenie decyzji nie może być traktowane jako istotne naruszenie prawa mające wpływ na wynik sprawy (teza wyroku NSA z 5 maja 2011 r., sygn. akt II FSK 2036/09; LEX nr 992257).
W analizowanej sprawie, jak wynika to z akt sprawy w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji żadna ze stron (ani skarżąca, ani organ administracji) nie złożyła wniosku o przeprowadzenie przez tenże Sąd dowodu uzupełniającego z dokumentów. Sąd pierwszej instancji nie uznał za zasadne przeprowadzenie takich dowodów z urzędu. Zatem zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 106 § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. i art. 245 k.p.c. należy uznać za chybiony. Jednocześnie organ wnoszący skargę kasacyjną nie sformułował zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 133 § 1 p.p.s.a., który wskazuje, iż sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Na pojęcie akt sprawy składają się zarówno akta administracyjne jak i sądowoadministracyjne. Wniosek w sprawie płatności jest częścią akt administracyjnych.
Za niezasadne uznał Naczelny Sąd Administracyjny także zamieszczone w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego przez Sąd pierwszej instancji, tj.: art. 7 Konstytucji RP w zw. z art. 6, art. 7, art. 8 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000, Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej: k.p.a.) w zw. z § 5 ust. 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 14 marca 2008 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakie powinny spełniać wnioski w sprawach dotyczących płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (dz. U. Nr 44. poz. 269 ze zm.) poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji niezastosowanie, co doprowadziło do błędnego wniosku, iż nie było konieczne złożenie przez M. S. żądania uwzględnienia zwierząt małżonka przy ustalaniu powierzchni, do której przysługiwała płatność zwierzęca.
Na wstępie należy wskazać, że wbrew twierdzeniom wnoszącego skargę kasacyjną organu zarówno w decyzji pierwszoinstancyjnej jak i zaskarżonej decyzji drugoinstancyjnej organy wielokrotnie podkreśliły, iż powodem odmowy przyznania w tej sprawie płatności zwierzęcej są zarówno: brak oświadczenia współmałżonka skarżącej jak i brak żądania uwzględnienia zwierząt małżonka we wniosku.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji w tej sprawie nie naruszył prawa materialnego w żadnej ze wskazanych w skardze kasacyjnej form. WSA stwierdził, iż: "organ nie mógł racjonalnie zarzucić skarżącej braku złożenia oświadczenia jej zmarłego męża. Był to bowiem warunek, którego skarżąca z oczywistych względów spełnić nie mogła. W ocenie Sądu z dokumentacji zgromadzonej w sprawie – m.in. z postanowienia Sądu Rejonowego w O. z dnia 22 marca 2007 r., sygn. akt [...] – wynika, że skarżąca zgłaszała do płatności zwierzęcej stado odziedziczone po mężu, którego część była wcześniej w jej posiadaniu, zaś pozostała część weszła w jej posiadanie na skutek upoważnień udzielonych jej przez dzieci – Sylwię, Roberta i Jarosława S. Organ działając w oparciu o literalną wykładnię ww. przepisu § 5 ust. 5 niewłaściwie przyjął, że celem ustawodawcy było pozbawienie płatności osoby, która legitymuje się prawomocnym postanowieniem sądu stwierdzającym jej dziedziczenie po małżonku w zakresie płatności zwierzęcej przysługującej zmarłemu małżonkowi, na którego zarejestrowane było stado.
Osoba taka powinna wejść w uprawnienia w zakresie płatności zwierzęcej przysługujące zmarłemu małżonkowi, co już jednoznacznie zostało sprecyzowane w treści § 12a znowelizowanego rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 9 marca 2009 r. w sprawie rodzajów roślin objętych płatnością uzupełniającą oraz szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłaty płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. Nr 40, poz. 326). Znowelizowany przepis wprost stanowi, że zgoda małżonka na uwzględnienie zwierząt zgłoszonych przez niego do rejestru nie jest wymagana, jeżeli osoba, która była małżonkiem rolnika składającego wniosek o przyznanie płatności zwierzęcej nie żyje." (s. 4-5 uzasadnienia zaskarżonego wyroku WSA).
Odnosząc się do zarzutu wnoszącego skargę organu, iż skarżąca nie wskazała we wniosku zwierząt małżonka przy ustalaniu powierzchni, do której przysługiwała płatność zwierzęca, Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, iż podziela zdanie NSA wyrażone w uzasadnieniu wyroku tegoż Sądu z dnia 11 października 2011 r., sygn. akt II GSK 968/10 (LEX nr 1070268), zgodnie z którym z § 12 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 14 marca 2008 r. w sprawie rodzajów roślin objętych płatnością uzupełniającą oraz szczegółowych warunków i trybu przyznawania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. Nr 44, poz. 265 ze zm.) w przypadku gdy bydło lub owce, lub kozy, lub konie były wpisane lub zostały zgłoszone do rejestru zwierząt gospodarskich oznakowanych lub do rejestru koniowatych, o których mowa w przepisach o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt, przez małżonka rolnika, który złożył wniosek o przyznanie płatności zwierzęcej, zwierzęta te uwzględnia się na żądanie rolnika przy ustalaniu powierzchni maksymalnej dla tego z małżonków, na którego drugi z małżonków wyraził pisemną zgodę.
Natomiast stosownie do § 5 ust. 1 pkt 1,2 i 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych wymagań, w przypadku gdy przy ustalaniu powierzchni, do której przysługuje płatność uzupełniająca do powierzchni upraw roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych, mają być uwzględnione bydło lub owce, lub kozy, lub konie, które w okresie określonym w rozporządzeniu w sprawie rodzajów roślin, były w posiadaniu małżonka rolnika wnioskującego o tę płatność, co potwierdza wpis lub zgłoszenie tych zwierząt do rejestru zwierząt gospodarskich oznakowanych lub do rejestru koniowatych, o których mowa w przepisach o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt, wniosek o przyznanie płatności zwierzęcej zawiera: 1) żądanie uwzględnienia tych zwierząt przy ustalaniu powierzchni, do której przysługuje płatność zwierzęca;
- 2) imię i nazwisko oraz nazwisko rodowe małżonka;
- 3) numer identyfikacyjny małżonka, jeżeli został nadany, oraz PESEL albo kod kraju, numer paszportu lub innego dokumentu tożsamości, jeżeli małżonek nie ma obywatelstwa polskiego. W myśl ust. 5 tego przepisu w przypadku, o którym mowa w ust. 1, do wniosku o przyznanie płatności zwierzęcej dołącza się oświadczenie małżonka o wyrażeniu zgody na uwzględnienie zwierząt, które były w posiadaniu małżonka rolnika wnioskującego o płatność zwierzęcą, przy ustalaniu powierzchni, do której rolnikowi przysługuje płatność zwierzęca. Zdaniem NSA wyrażonym w treści uzasadnienia tegoż wyroku: "określony w § 12 ust. 1 rozporządzenia w sprawie rodzajów roślin wymóg zgłoszenia żądania uwzględnienia zwierząt wpisanych lub zgłoszonych do rejestru przez małżonka rolnika wnioskującego o przyznanie płatności zwierzęcej nie znajduje zastosowania do sytuacji, w której uprawniony do ubiegania się o przyznanie płatności zwierzęcej jest jednocześnie współposiadaczem stada, bez względu na okoliczność, kto faktycznie został ujawniony w rejestrze zwierząt. (...). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, na tle uregulowania zawartego w § 5 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 5 rozporządzenia w sprawie szczegółowych wymagań, wbrew stanowisku organu, istotne jest to, czy rolnik ubiegający się o płatność zwierzęcą przez cały okres wskazany w tym przepisie był posiadaczem zwierząt wpisanych do właściwego rejestru. Prawodawca poprzez odesłanie do przepisów rozporządzenia w sprawie rodzajów roślin wyraźnie bowiem określił okres referencyjny, poprzez wskazanie daty początkowej i końcowej (skarżąca te warunki określone w § 6 tego rozporządzenia spełniała). Przesłankami umożliwiającymi przyznanie rolnikowi płatności zwierzęcej są więc: posiadanie przez rolnika określonego gatunku zwierząt w okresie referencyjnym i fakt umieszczenia tych zwierząt we właściwym rejestrze; okoliczność, że skarżąca jako ubiegająca się o tę płatność nie figurowała w tym rejestrze (figurował bowiem małżonek) jest bez znaczenia dla sprawy. Istotnym bowiem jest rzeczywisty stan posiadania. Posiadaczem jest zaś ten, kto faktycznie sprawuje w okresie referencyjnym władztwo nad zwierzętami. Tylko ubocznie zauważyć należy, że zgodnie z art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz.
- 76) w przypadku małżonków oraz podmiotów będących współposiadaczami gospodarstwa rolnego nadaje się jeden numer identyfikacyjny; numer identyfikacyjny nadaje się temu z małżonków lub współposiadaczy, co do którego współmałżonek lub współposiadacz wyrazili pisemną zgodę. Powyższa regulacja jest konsekwencją zasady, że wszelkie świadczenia z tytułu uczestnictwa w programach obejmują również współmałżonka rolnika, wspólnie prowadzącego gospodarstwo rolne." (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 11 października 2011 r., sygn. akt II GSK 968/10).
Ze wskazanych wyżej względów Naczelny Sad Administracyjny nie podziela zarzutu naruszenia w tej sprawie przez Sąd pierwszej instancji wskazanych wyżej przepisów prawa materialnego, a w konsekwencji uznaje za chybiony zarzut naruszenia przez WSA art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.
Z przytoczonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku na mocy art. 184 p.p.s.a.