Uzasadnienie
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 13 grudnia 2017 r., sygn. akt II GSK 1149/17, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej A. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 listopada 2016 r., sygn. akt VI SA/Wa 1361/16 w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] maja 2016 r. w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia, w punkcie pierwszym, oddalił skargę kasacyjną, w punkcie drugim, zasądził od A. M. na rzecz Głównego Inspektora Transportu Drogowego zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.
Z uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że w dniu [...] lipca 2015 r. w miejscowości T. na drodze krajowej nr [...] (o dopuszczalnym nacisku osi 10 t) zatrzymano do kontroli pojazd członowy składający się z dwuosiowego ciągnika samochodowego marki Man o nr rejestracyjnym [...] wraz z trzyosiową naczepą marki Schmitz Cargobull o nr rejestracyjnym [...], którym kierował K. Z., który wykonywał przewóz drogowy płytek ceramicznych w Hiszpanii do Polski (ładunek podzielny) w imieniu skarżącego. W wyniku ważenia kontrolowanego zespołu pojazdów stwierdzono, że nacisk na pojedynczej osi napędowej pojazdu wynosi 10,95 t i został przekroczony o 0,95 t. Podczas pomiaru zastosowano współczynnik korygujący 2%, zaokrąglając wynik ważenia do 0,1 t w górę. Kierowca nie posiadał w pojeździe i nie okazał do kontroli żadnego zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym.
W związku z tym, decyzją z dnia [...] września 2015 r., na podstawie art. 64 i art. 140aa ust. 1-3 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 1137 ze zm.; dalej: p.r.d.), [...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego nałożył na skarżącego karę pieniężną w wysokości 5000 zł. Główny Inspektor Transportu Drogowego, decyzją z dnia [...] maja 2016 r., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uzasadniając oddalenie skargi A. M. wyrokiem z dnia 24 listopada 2016 r., sygn. akt VI SA/Wa 1361/16, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), stwierdził, że zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, że w sprawie doszło do naruszenia obowiązku w zakresie posiadania wymaganego prawem zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł A. M. zaskarżając to orzeczenie w całości.
Naczelny Sąd Administracyjny, wskazanym wyżej wyrokiem z dnia 13 grudnia 2017 r., oddalił skargę kasacyjną wskazując, że zaskarżony wyrok jest zgodny z prawem. Skarżący upatrywał podstaw do uchylenia tego orzeczenia jedynie w naruszeniu prawa materialnego, do którego – jak stwierdził Sąd kasacyjny - nie doszło.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, polski prawodawca nie naruszył bowiem postanowień Dyrektywy Rady 96/53/WE z dnia 25 lipca 1996 r. ustanawiającej dla niektórych pojazdów drogowych poruszających się na terytorium Wspólnoty maksymalne dopuszczalne wymiary w ruchu krajowym i międzynarodowym oraz maksymalne dopuszczalne obciążenia w ruchu międzynarodowym (Dz. U. UE Nr L 235 z dnia 17 września 1996 r. s. 59). Naczelny Sąd Administracyjny wywiódł, że prawo krajowe, co do zasady, dopuszcza ruch pojazdów na drogach publicznych o nacisku osi napędowej do 11,5 t. Niższe normy dopuszczalnego nacisku osi mają zaś, w sensie prawnym, charakter wyjątkowy (art. 41 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych). Znajduje to potwierdzenie w rozporządzeniu Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z 6 września 2012 r. w sprawie wykazu dróg krajowych oraz dróg wojewódzkich, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej do 10 t, oraz wykazu dróg krajowych, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 8 t, które wymienia w sposób wyczerpujący odcinki dróg, na których obowiązują niższe normy dopuszczalnego nacisku osi pojazdów.
Według Sądu prowadzi to do stwierdzenia, że określenie w Dyrektywie 96/53/WE maksymalnego dopuszczalnego nacisku na oś nie oznacza, że w przypadku dróg, na których dopuszczono ruch pojazdów o mniejszym nacisku na oś, przewoźnik może, bez narażenia się na odpowiedzialność administracyjną, poruszać się pojazdem przekraczającym określone dla danej drogi naciski.
Tymczasem z niekwestionowanych ustaleń faktycznych poczynionych w rozpoznawanej sprawie wynika, że pojazd czołowy, którym wykonywany był przejazd z ładunkiem płytek ceramicznych (ładunek podzielny) w imieniu skarżącego kasacyjnie został zatrzymany na drodze krajowej nr [...], która zaliczona jest do dróg o dopuszczalnym nacisku na pojedynczej osi napędowej do 10 ton. W wyniku pomiarów pojazdu czołowego, organy stwierdziły, że naciski jego pojedynczej osi napędowej wyniósł 10,95 t, co stanowi przekroczenie dopuszczalnej normy 0,95. W ocenie NSA, prawidłowo Sąd I instancji podzielił zatem stanowisko organu, że na skarżącego kasacyjnie winna być nałożone kara pieniężna jak za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia kategorii IV, na podstawie art. 140ab ust. 2 p.r.d.
Skarżący wniósł skargę o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej powołanym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2017 r. domagając się jego zmiany poprzez uchylenie decyzji GITD oraz zasądzenie kosztów postępowania.
Skargę wniesiono na podstawie art. 272 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; dalej: p.p.s.a.), wskazując jako podstawę wznowienia wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 21 marca 2019 r., w sprawie o sygn. C-127/17. W uzasadnieniu skarżący przedstawił stan faktyczny sprawy i podstawę prawną wydanych w sprawie decyzji. Następnie skarżący zacytował treść wskazanego wyżej wyroku, w którym TSUE stwierdził, że nakładając na przedsiębiorstwa transportowe wymóg posiadania specjalnych zezwoleń umożliwiających poruszanie się po niektórych drogach publicznych, Rzeczpospolita Polska uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na podstawie przepisów art. 3 i art. 7 dyrektywy Rady 96/53/WE z dnia 25 lipca 1996 r. ustanawiającej dla niektórych pojazdów drogowych poruszających się na terytorium Wspólnoty maksymalne dopuszczalne wymiary w ruchu krajowym i międzynarodowym oraz maksymalne dopuszczalne obciążenia w ruchu międzynarodowym, zmienionej dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/719 z dnia 29 kwietnia 2015 r., w związku z pkt 3.1 i 3.4 załącznika I do dyrektywy 96/53/WE.
Skarżący podniósł m.in., że nałożono na niego karę w wysokości 5000 zł, zaś rzeczywisty nacisk pojedynczej osi napędowej jego pojazdu wynosił 10,95 tony i tym samym nie przekraczał limitu 11,5 tony określonego na podstawie przepisów art. 3 i 7 dyrektywy nr 96/53/WE w związku z pkt 3.1 i 3.4 załącznika I do tej dyrektywy. Niewątpliwie więc stanowisko prawne wskazane w orzeczeniu stanowiącym źródło postępowania wznowieniowego istotnie wpływa na ocenę sprawy objętej skargą o wznowienie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga o wznowienie postępowania zasługuje na uwzględnienie.
Z istoty, opartego na podstawie art. 272 § 3 p.p.s.a., żądania wznowienia postępowania zakończonego opisanym wyżej prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że zasadności tego żądania strona upatruje w wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 21 marca 2019 r. w sprawie C – 127/17.
W świetle przywołanego wyroku Trybunału Sprawiedliwości, nakładając na przedsiębiorstwa transportowe wymóg posiadania specjalnych zezwoleń umożliwiających poruszanie się na niektórych drogach publicznych, Rzeczpospolita Polska uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na podstawie przepisów art. 3 i art. 7 dyrektywy Rady 96/53/WE z dnia 25 lipca 1996 r. ustanawiającej dla niektórych pojazdów drogowych poruszających się na terytorium Wspólnoty maksymalne dopuszczalne wymiary w ruchu krajowym i międzynarodowym oraz maksymalne dopuszczalne obciążenia w ruchu międzynarodowym, zmienionej dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/719 z dnia 29 kwietnia 2015 r., w związku z pkt 3.1 i 3.4 załącznika I do tej dyrektywy 96/53/WE.
Według Naczelnego Sądu Administracyjnego żądanie wznowienia postępowania zakończonego przywołanym powyżej prawomocnym wyrokiem tego Sądu jest usprawiedliwione.
Z art. 272 § 3 p.p.s.a. wynika bowiem, że – niezależnie od podstawy wznowienia określonej w § 1 tego artykułu, którą stanowi wyrok Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, aktu normatywnego na podstawie którego zostało wydane orzeczenie – można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy potrzeba taka wynika z rozstrzygnięcia organu międzynarodowego działającego na podstawie umowy międzynarodowej ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską, zaś przepis § 2 art. 272 p.p.s.a. – stanowi, że skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Jeżeli w chwili wydania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego orzeczenie sądowe nie było jeszcze prawomocne na skutek wniesienia środka odwoławczego, który został następnie odrzucony, termin biegnie od dnia doręczenia postanowienia o odrzuceniu – stosuje się odpowiednio, z tym że termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania biegnie od dnia doręczenia stronie lub jej pełnomocnikowi rozstrzygnięcia organu międzynarodowego.
Należy podzielić wyrażany w orzecznictwie pogląd (por. wyrok NSA z dnia 5 grudnia 2019 r. II GSK 638/19), że przepis art. 272 p.p.s.a., gdy zestawić ze sobą jego § 1 i § 3, uzasadnia stanowisko, aby podstawy wznowienia postępowania sądowadministracyjnego upatrywać w orzeczeniu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Zwłaszcza, gdy podkreślić znaczenie tych okoliczności, które nakazują uwzględniać fakt istnienia istotnych podobieństw odnoszących się najogólniej rzecz ujmując do rodzajów postępowań prowadzonych przed TK i TSUE, ich przedmiotu – chodzi mianowicie o "spór o prawo", który w odniesieniu do postępowania przed TK dotyczy pionowej kolizji norm prawa krajowego, w odniesieniu zaś do postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości treści (interpretacji) prawa unijnego oraz jego ważności – oraz mocy wiążącej orzeczeń organów przed którymi się one toczą.
Powyższe znajduje swoje potwierdzenie w uchwale składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2017 r. w sprawie I FPS 1/17, w świetle której podstawą wznowienia postępowania, o której mowa w art. 272 § 3 p.p.s.a. może być orzeczenie TSUE, wydane w trybie pytania prejudycjalnego, nawet jeżeli to orzeczenie nie zostało doręczone stronie wnoszącej skargę o wznowienie postępowania.
Podzielając pogląd prawny wyrażony w przywołanej uchwale oraz prezentowaną w jego uzasadnieniu argumentację prawną trzeba jednocześnie wyjaśnić, że jakkolwiek został on wyrażony na gruncie sytuacji odnoszącej się do orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości wydanego w trybie prejudycjalnym (art. 267 TFUE), to za uprawniony trzeba uznać wniosek, że pogląd ten zachowuje swoją aktualność także w odniesieniu do wyroku wydanego przez Trybunał Sprawiedliwości na podstawie art. 258 TFUE, a więc w trybie skargi Komisji Europejskiej przeciwko państwu członkowskiemu.
Poza tym, art. 272 § 3 p.p.s.a. ulokowany został w Dziale VII "Wznowienie postępowania" tej ustawy, a stanowiąc o "rozstrzygnięciu organu międzynarodowego" (a jest nim przecież TSUE) nie odnosi się do trybu podjęcia przez wymieniony organ tego orzeczenia. Jednocześnie, art. 258 TFUE znajduje się w tej części postanowień traktatowych, które dotyczą uprawnień Trybunału Sprawiedliwości, przez co został on także funkcjonalnie powiązany – podobnie jak i art. 267 – z art. 4 ust. 3 TUE ustanawiającym zasadę lojalnej współpracy, zgodnie z którą państwa członkowskie podejmują wszelkie środki właściwe do zapewnienia wykonywania zobowiązań wobec UE, ułatwiają wypełnianie przez Unię jej zadań i powstrzymują się od podejmowania wszelkich środków, które mogłyby zagrażać urzeczywistnieniu celów Unii.
W związku z tym, za uzasadniony trzeba uznać wniosek, że z punktu widzenia art. 272 § 3 p.p.s.a., nie ma znaczenia to, czy orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości – to jest "rozstrzygnięcie organu międzynarodowego", o którym mowa w tym przepisie – wydane zostało na podstawie art. 258, czy też art. 267 TFUE.
W świetle powyższego, żądanie wznowienia postępowania zakończonego przywołanym na wstępie prawomocnym wyrokiem NSA należy uznać za skuteczne i usprawiedliwione.
Dalej, ze wskazanego, jako podstawa żądania wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego, wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 21 marca 2019 r. w sprawie C – 127/17 wynika, że nakładając na przedsiębiorstwa transportowe wymóg posiadania specjalnych zezwoleń umożliwiających poruszanie się na niektórych drogach publicznych, Rzeczpospolita Polska uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na podstawie przepisów art. 3 i art. 7 dyrektywy Rady 96/53/WE.
Z przedstawionych powodów, stosownie do art. 282 § 2 p.p.s.a., wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2017 r., sygn. akt II GSK 1149/17, podlegał uchyleniu. W świetle całokształtu dotychczasowych rozważań Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w niniejszej sprawie zachodziły podstawy nie tylko do uchylenia zaskarżonego wyroku, ale także do rozpoznania skargi na podstawie art. 188 p.p.s.a. Stanowi on, że Naczelny Sąd Administracyjny w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej, uchylając zaskarżone orzeczenie, rozpoznaje skargę, jeżeli uzna, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona. Skład orzekający opowiada się przy tym za stanowiskiem, że sprawa jest dostatecznie wyjaśniona – gdy jest wyjaśniana w stopniu, w jakim uwzględniając charakter postępowania odwoławczego przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, sąd ten może prawomocnie zweryfikować dokonaną przez wojewódzki sąd administracyjny kontrolę legalności zaskarżonego aktu.
NSA uznał, że wobec niebudzących ustaleń co do stwierdzonego nacisku pojedynczej osi napędowej (10,95 t) nie ulega wątpliwości, że w sprawie wadliwie zastosowano art. 140ab ust. 1 pkt 2 p.r.d. W świetle powołanego wyroku TSUE C-127/17 stwierdzony nacisk pojedynczej osi napędowej nie przekraczał bowiem dopuszczalnych wartości - co oznacza brak podstaw do nałożenia kary pieniężnej w wysokości 5000 zł.
Wobec przedstawionych argumentów należało zatem nie tylko uchylić wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2017 r. ale również poprzedzający go wyrok Sądu I instancji i decyzje organów obu instancji - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 p.p.s.a. a postępowanie administracyjne podlegało umorzeniu na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a.
Z tych wszystkich względów na podstawie wskazanych wyżej przepisów - a to art. 282 § 2 i art. 276 w zw. z art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), art. 135 oraz art. 145 § 3 p.p.s.a. - orzeczono jak w pkt. 1, 2, 3, 4 i 5 wyroku.
O kosztach postępowania sądowego (pkt 6 wyroku) orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) i § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z i § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804 ze zm.).