Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 27 lutego 2019 r., sygn. akt I SA/Bk 655/18, działając na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329; dalej zwanej: p.p.s.a.), oddalił skargę J. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 25 września 2018 r., w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył J. P., zaskarżając orzeczenie w całości oraz wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie w całości wyroku oraz poprzedzających go decyzji Podlaskiego Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego w Białymstoku z dnia 28 czerwca 2018 r., nr 313000-CKR3.4246.18.2018.JIM oraz Dyrektora Izby Skarbowej w Białymstoku z dnia 25 września 2018 r., nr 2001-IOA.4246.123.2018. Ponadto skarżący kasacyjnie wniósł o przyznanie pełnomocnikowi z urzędu zwrotu nieopłaconych kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu przed NSA według norm przepisanych i rozpoznanie skargi na rozprawie.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:
- 1. przepisów prawa materialnego, tj. art. 89 ust. 1 pkt 3 ustawy z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 471 ze zm.; powoływanej dalej jako: u.g.h.) w zw. z art. 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1825 ze zm.; powoływanej dalej jako: k.c.) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że Skarżący J. P. był posiadaczem zależnym lokalu położonego w A., przy ul. [...] (kiosk przy bloku nr [...]), w którym znajdował się automat do gier Apollo Games Quizomat nr [...], podczas gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności treści umowy zawartej w dniu 1 kwietnia 2017 r. z C. s.r.o. z siedzibą w P. (C.), wynikało, że J. P. był posiadaczem zależnym jedynie części barowej (gastronomicznej) rzeczonego lokalu, a w tej części nie znajdowały się automaty do gry;
- 2. przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 3 u.g.h. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że gry na automacie do gier Apollo Games Quizomat nr [...], znajdującym się w lokalu przy ul. [...], są grami na automatach w rozumieniu przepisów ustawy, w sytuacji gdy organ nie ustalił prawidłowo cech przedmiotowego automatu, a przygotowane przez Dział Laboratorium Podlaskiego Urzędu Celno- Skarbowego w Białymstoku sprawozdanie z badań było nieprawidłowe, gdyż zostało przeprowadzone nierzetelnie – automat w trakcie badań nie uruchomił się prawidłowo, a ocenę wydano w oparciu o film nagrany przez funkcjonariusza delegatury UCS w Suwałkach, a zatem przeprowadzone badanie ma charakter odtwórczy;
- 3. przepisów prawa procesowego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 187 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa – niezebranie całego materiału dowodowego w sprawie, co miało istotny wpływ na treść wydanego orzeczenia, poprzez:
- a) nieustalenie treści umowy najmu zawartej pomiędzy J. S. a K. Sp. z o.o. w P., oraz nieustaleni daty zawarcia tej umowy,
- b) nieprzeprowadzenie dowodów na okoliczność ilości pomieszczeń znajdujących się w lokalu ul. [...], w którym znajdował się automat do gry, co skutkowało błędnym przyjęciem, że w nieruchomości znajduje się wyłącznie jeden lokal.
Argumentację na poparcie zarzutów sformułowanych w petitum skargi kasacyjnej przedstawiono w jej uzasadnieniu.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zarzuty skargi kasacyjnej nie są uzasadnione i dlatego skarga nie może być uwzględniona.
Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dodać należy, że w przypadku oparcia skargi kasacyjnej na naruszeniu prawa procesowego (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) wnoszący skargę kasacyjną musi mieć na uwadze, że dla ewentualnego uwzględnienia skargi kasacyjnej niezbędne jest wykazanie wpływu naruszenia na wynik sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Ze wskazanych przepisów wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.
Wychodząc z tego założenia, należy na wstępie zaznaczyć, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez sąd I instancji wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa. Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. Natomiast istota sporu prawnego rozpatrywanej sprawy, a także sposób sformułowania zarzutów oraz ich wzajemne powiązanie powodują konieczność łącznego ich rozpatrzenia.
Istota sporu prawnego oraz istota rzeczy w rozpatrywanej sprawie wymagała przeprowadzenia kontroli prawidłowości wykładni oraz zastosowania przez organ administracji publicznej i Sąd I instancji art. 89 ust. 1 pkt 3 ustawy o grach hazardowych z którego wynika, że karze pieniężnej podlega posiadacz zależny lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier i w którym prowadzona jest działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa. Przepis ten wyznaczał i determinował więc tym samym – co jest oczywiste, albowiem jest to przepis prawa materialnego – przedmiot postępowania (przedmiot sprawy), a w konsekwencji – co jest nie mniej oczywiste – zakres postępowania wyjaśniającego w sprawie i koniecznych do przeprowadzenia w nim ustaleń oraz dowodów. To bowiem normy prawa materialnego, stanowiąc podstawę przyznania uprawnienia, zwolnienia z obowiązku, nałożenia obowiązku, cofnięcia lub uszczuplenia uprawnień, wyznaczają zbiór koniecznych do załatwienia sprawy prawnie relewantnych faktów.
Skoro tak, to punktem wyjścia dla ustalenia koniecznego zakresu postępowania wyjaśniającego w konkretnej sprawie są normy prawa materialnego, a w istocie rzeczy – co istotne z punktu widzenia omawianej kwestii – przyjmowane przez organ i WSA ich rozumienie.
Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela wykładnię przepisów prawa i oceny zastosowane w tym zakresie w zaskarżonym wyroku i dlatego nie ma potrzeby powtarzania w tym miejscu całkowicie trafnej i wyczerpującej argumentacji sądu pierwszej instancji. Wystarczające więc będzie przytoczenie jedynie jej głównych tez.
Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji w pełni zasadnie przyjął, że z art. 336 k.c. wynika, iż posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny), a za uznaniem J. P. za posiadacza zależnego przemawiają następujące, skutecznie niepodważone dowody i fakty, wynikające ze skrupulatnie przeprowadzonego postępowania dowodowego. Trafnie podkreślono, że strona prowadziła działalność gospodarczą w przedmiotowym lokalu w dniu kontroli ([...] kwietnia 2017 r.) w ogólnodostępnym pomieszczeniu barowym, przy ścianie którego stał niezarejestrowany automat do gier. Z umowy najmu zawartej w dniu 23 listopada 2011 r. pomiędzy J. S. (właścicielem) a Skarżącym (co potwierdzono w zeznaniach właścicielki lokalu) wynikało, że najemcy nie wolno oddawać przedmiotu najmu w podnajem osobom trzecim (§ 8 umowy).
Ponadto z notatki służbowej z dnia 16.04.2018 wynika, że lokal gastronomiczny [...] w A., w którym przeprowadzono kontrolę w dniu [...].04.2017 r., w wyniku której zatrzymano 3 urządzenia do gier składał się z trzech pomieszczeń: sali barowej, toalety i zaplecza. Urządzenia do gier stały w ogólnodostępnym dla klientów pomieszczeniu barowym przy ścianie i nie były w żaden sposób wydzielone, oddzielone trwałymi ścianami od części gastronomicznej, z której korzystali klienci baru.
Wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie, Sąd I instancji słusznie przyjął, że powyższej oceny nie może zmienić przedstawiona przez Skarżącego umowa najmu części lokalu, zawarta w dniu 1 kwietnia 2017 r. pomiędzy C. s.r.o. spółka z siedzibą w P. (wynajmujący) a [...] J. P. z siedzibą w A. (najemca) dotycząca najmu części lokalu położonego w A. przy ul. [...] przy bloku nr [...] o powierzchni 40 m2 do prowadzenia działalności gastronomicznej. Zasadnie zauważył WSA, iż z przedłożonej do złożonych wyjaśnień umowy nie wynika aby wynajmujący posiadał tytuł prawny do władania przedmiotowym lokalem oraz brak w sprawie również dowodów potwierdzających płatności z firmą. Z powyższych względów prawidłowa jest konstatacja WSA, iż przeprowadzenie dowodu czy ww. Spółka zawarła umowę ze Skarżącym w ocenie Sądu jest bezzasadne. Trafnie również podkreślono w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, że dowody zebrane w sprawie są wystarczające do prawidłowej i obiektywnej oceny stanu faktycznego w sprawie.
Tym bardziej, że właściciel lokalu wielokrotnie podkreślał, że nie zawarł żadnej innej umowy w zakresie rozporządzania lokalem. Z powyższych względów prawidłowa jest konstatacja WSA, iż dowód w postaci ww. umowy jest typowym przykładem na próbę obejścia prawa i uniknięcia odpowiedzialności Skarżącego za faktyczne i pozaprawne działania w lokalu w którym znajdowały się trzy automaty do gier (w tym przedmiotowy).
Mając powyższe uwagi na względzie, zarzut naruszenia art. 89 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych w zw. z art. 336 k.c. zawarty w pkt 1 petitum skargi kasacyjnej okazał się niezasadnym.
Dodać należy, że w świetle przywołanych przepisów, za prawnie relewantne fakty ustalone w postępowaniu administracyjnym w sprawie zastosowania omawianej sankcji administracyjnej były również inne okoliczności – jak zaznaczył WSA - w uzasadnieniu skargi Skarżący podniósł, że Pani J. S. "zawarła umowę z jakimś podmiotem zagranicznym, ale osoba która przywiozła jej umowę, potem tę umowę zabrała". Z akt sprawy wynika (protokół przesłuchania Pani S. J. z dnia [...] czerwca 2017 r.), że "(...) Z tego co pamiętam, pod koniec kwietnia przyszła do mnie nieznajoma kobieta i zaproponowała mi podpisanie umowy na wynajem mojego lokalu, ona mi tłumaczyła w jakim celu jest ten lokal potrzebny, ale ja nie rozumiałam o co chodzi. Ja podpisałam tą umowę, ale nie wiem co w niej było. Umowa została zerwana 15 maja 2017 roku, w ten sposób, że przyjechała ponownie ta kobieta, zabrała umowę i powiedziała, że przyjdzie do mnie pismo i przyszła faktura, którą dołączam do akt(...)".
Z zeznań wynika, że nie była to umowa z podmiotem zagranicznym (rachunek [...] z dnia [...] kwietnia 2017 dotyczył firmy K. sp. z o.o. z P.) a umowę zawarto pod koniec kwietnia 2017 r. W związku z tym, organ zasadnie uznał, że podnoszone zarzuty w tym zakresie są bezzasadne, ponieważ kontrola w lokalu w A. przy ul. [...] przy bloku nr [...] była przeprowadzona w dniu [...] kwietnia 2017 r. Powyższe oznacza, że WSA prawidłowo i dokładnie wyjaśnił wykładnię omawianych przepisów prawa materialnego i ocenił przeprowadzone postępowanie dowodowe.
W tej sytuacji, nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego kasacyjnie, jakoby w niniejszej sprawie miało dojść do naruszenia przepisów prawa procesowego tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 187 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa poprzez niezebranie całego materiału dowodowego w sprawie. W szczególności nie została naruszona zasada prawdy materialnej - art. 187 § 1 o.p. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na uznanie tego zarzutu za uzasadniony, gdyż organy działały na podstawie obowiązujących przepisów prawa i podjęły niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu. Zebrany materiał jest kompletny, a jego ocena jest wszechstronna i przekonująca, czym spełniono wymóg z art. 187 § 1 o.p. W nauce prawa zwraca się uwagę na konieczność dołożenia starań, aby swobodna ocena dowodów nie przekształciła się w samowolę. Dlatego też musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem określonych reguł tej oceny. Regułami tymi są:
- - opieranie się na materiale dowodowym zebranym przez organ, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w przepisach prawa (np. pomoc prawna);
- - dokonywanie oceny w oparciu o wszechstronną analizę całokształtu materiału dowodowego;
- - dokonywanie przez organ oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy (zob. B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki, Ordynacja Podatkowa. Komentarz 2014, Oficyna Wydawnicza Unimex Wrocław, str. 847).
W omawianej sprawie organy zastosowały się do powyższych reguł. W sprawie tej, wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, zebrano wyczerpujący materiał dowodowy niezbędny do jej rozstrzygnięcia.
Aprobaty Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zyskał również zarzut naruszenia art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że gry na automacie do gier Apollo Games Quizomat nr [...] znajdującym się w lokalu przy ul. [...], są grami na automatach w rozumieniu przepisów ustawy, w sytuacji gdy, organ nie ustalił prawidłowo cech przedmiotowego automatu, a przygotowane przez Dział Laboratorium Podlaskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białymstoku sprawozdanie z badań było nieprawidłowe, gdyż zostało przeprowadzone nierzetelnie - automat w trakcie badań nie uruchomił się prawidłowo, a ocenę wydano w oparciu o film nagrany przez funkcjonariusza delegatury UCS w Suwałkach, a zatem przeprowadzone badanie ma charakter odtwórczy.
Trafnie bowiem podkreślono w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, że w dniu [...] kwietnia 2017 r. funkcjonariusze celni przeprowadzili w ww. lokalu kontrolę w zakresie urządzania i prowadzenia gier hazardowych. W protokole z kontroli wskazano, że zatrzymany automat jest urządzeniem elektronicznym, realizuje wygrane pieniężne i rzeczowe, gry na tym automacie zawierają element losowości. W konsekwencji organ pierwszej instancji wszczął postępowanie, w trakcie którego jako dowód dopuścił sporządzone przez Dział Laboratorium Celne Podlaskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białymstoku sprawozdanie, z których wynika, że: gry prowadzone są na urządzeniu elektronicznym, w tym komputerowym; automat realizuje wygrane pieniężne za pomocą urządzenia wypłacającego; automat umożliwia uzyskanie wygranej rzeczowej, polegającej na rozpoczęciu nowej gry przez wykorzystanie wygranej rzeczowej w postaci punktów uzyskanych w poprzedniej grze; gry zawierają elementy losowości, a uzyskiwane wyniki są nieprzewidywalne i niezależne od woli i zręczności grającego; w celu rozpoczęcia gry na automacie konieczne jest jego zakredytowanie przez grającego poprzez wprowadzenie monet do akceptora monet.
Dopiero na tej podstawie zarówno WSA, jak Dyrektor Izby Administracji Skarbowej uznały, że automat spełnia kryteria ustawowe określone w przepisach art. 2 ust. 3 i 5 u.g.h., co nie budzi wątpliwości NSA.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że za nieprawidłowościami przemawia to, że w toku przeprowadzanej analizy przez Dział Laboratorium Podlaskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białymstoku okazało się, że automat nie uruchamia się - pojawia się błąd połączenia z serwerem. Odnosząc się do tej kwestii należy podkreślić, że zasady logiki i doświadczenia życiowego wskazują, iż w przypadku automatów połączonych z siecią Internet mogą być one kontrolowane od strony serwera, a administrator serwera mógł blokować połączenie, bądź też poszczególne funkcje automatu i elementy oprogramowania (por. wyrok NSA z 23.07.2021 r., II GSK 1335/18). Powoduje to, że sam fakt braku połączenia z serwerem podczas badania automatu już po jego zajęciu przez Dział Laboratorium Podlaskiego Urzędu Celno-Skarbowego nie może świadczyć o braku rzetelności badania, gdyż połączenie mogło być zablokowane przez administratora.
W takiej sytuacji prawidłowo posłużono się dodatkowo filmem nagranym przez funkcjonariuszy (w toku postępowania karno-skarbowego), a omawiany dowód jest miarodajny i był wystarczający do dokonania ustaleń istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w zakresie sposobu funkcjonowania automatu oraz celu i charakteru gier, do jakich miał on służyć. Argumentacji zmierzającej do podważenia tego dowodu przeciwstawić należy treść art. 180 § 1 Ordynacji podatkowej, z którego wynika, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem oraz treść art. 181 tej ustawy, zgodnie z którym, dowodami w postępowaniu podatkowym mogą być w szczególności księgi podatkowe, deklaracje złożone przez stronę, zeznania świadków, opinie biegłych, materiały i informacje zebrane w wyniku oględzin, informacje podatkowe oraz inne dokumenty zgromadzone w toku czynności sprawdzających lub kontroli podatkowej, z zastrzeżeniem art. 284a § 3, art. 284b § 3 i art. 288 § 2, oraz materiały zgromadzone w toku postępowania karnego albo postępowania w sprawach o przestępstwa skarbowe lub wykroczenia skarbowe.
Z przywołanych przepisów wynika, że organ administracji celno-skarbowej jest uprawniony do wykorzystania w prowadzonym postępowaniu, bez potrzeby ponownego i bezpośredniego ich przeprowadzenia, materiałów (dowodów) z postępowania karno-skarbowego, jak również postępowania kontrolnego, o ile dowody te, z punktu widzenia celu i przedmiotu postępowania, są istotne dla wyjaśniania wszystkich okoliczności sprawy oraz, o ile zostały włączone do akt postępowania administracyjnego.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej są chybione i na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.). Zasądzona kwota 4050 zł stanowi zwrot kosztów za sporządzenie i wniesienie w terminie przewidzianym w art. 179 p.p.s.a. odpowiedzi na skargą kasacyjną przez profesjonalnego pełnomocnika organu, który nie występował przed sądem pierwszej instancji.