Uzasadnienie
I
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem objętym skargą kasacyjną oddalił skargę D. M. na postanowienie Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej z dnia [...] maja 2011 r. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.
Stan sprawy przyjęty przez Sąd I instancji przedstawiał się następująco:
Dyrektor Oddziału Regionalnego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w B., działając jako wierzyciel, wystawił przeciwko skarżącemu tytuł wykonawczy w związku z nieuregulowaniem kwoty określonej w upomnieniu. Tytuł wykonawczy w dniu 17 marca 2011 r. został opatrzony przez ten organ - działający jako organ egzekucyjny – klauzulą wykonalności. Na jego mocy dokonano zajęcia wynagrodzenia za pracę skarżącego.
W wyniku wniesionych przez skarżącego zarzutów w sprawie prowadzonej egzekucji administracyjnej, obejmujących między innymi błąd co do osoby zobowiązanego, Dyrektor Oddziału Regionalnego WAM w B. postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2011 r. odmówił ich uwzględnienia. Postanowienie to została utrzymane w mocy postanowieniem Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej z dnia [...] maja 2011 r.
Sąd I instancji oddalając skargę na postanowienie Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej stwierdził, że skarżący D. M. jest uprawniony do zajmowania lokalu mieszkalnego w związku, z którym wszczęto postępowanie egzekucyjne. Uprawnienie to wynika z decyzji z dnia [...] sierpnia 2006 r. o prawie zamieszkiwania w tym lokalu mieszkalnym. Cytując treść art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczpospolitej Polskiej (Dz. U. z 2010 r., Nr 206 poz. 1367 ze zm., dalej: ustawa o zakwaterowaniu sił zbrojnych), Sąd stwierdził, że opuszczenie przez skarżącego lokalu w kwietniu 2007 r. nie wynikało z objęcie nowego stanowiska, lecz z przyczyn rodzinnych. W tej sytuacji Sąd uznał, że skarżący był zobowiązany do wnoszenia opłat związanych z tym lokalem. Za takim stanowiskiem przemawia także art. 32 ust. 3 ustawy o zakwaterowaniu sił zbrojnych określający, że przekazanie i przyjęcie lokalu mieszkalnego następuje protokołem sporządzonym przez przedstawiciela Agencji.
Protokół ten jest podstawą rozliczeń dokonanych przy opróżnieniu lokalu. Protokolarne zwolnienie lokalu przewidziane zostało również przepisami rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 23 czerwca 2010 r. w sprawie gospodarowania lokalami mieszkalnymi przez Wojskową Agencję Mieszkaniową (Dz. U. z 2010 r., Nr 116, poz. 777 ze zm.,). Sąd I instancji stwierdził, że wobec nieprzekazania przez skarżącego lokalu do dyspozycji Agencji ciąży na skarżącym odpowiedzialność z tytułu zajmowania lokalu mieszkalnego na podstawie art. 37 ust. 1 ustawy o zakwaterowaniu sił zbrojnych.
Sąd I instancji podkreślił przy tym, że na mocy ust. 2 powołanego przepisu, za uiszczanie opłat za używanie lokalu i opłat pośrednich z tytułu zajmowania lokalu mieszkalnego odpowiadają solidarnie pełnoletnie osoby stale zamieszkujące w tym lokalu. Wskazał także, że skarżący zawierając z Wojskową Agencją Mieszkaniową umowę z dnia 6 lipca 2009 r. uznał w sposób jednoznaczny zasadność zadłużenia dotyczącego zajmowanego lokalu.
W podstawie prawnej wyroku Sąd I instancji powołał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.).
II
Skargą kasacyjną D. M. zaskarżył wyrok Sądu I instancji w całości zarzucając mu naruszenie prawa materialnego przez:
- 1. błędne zastosowanie przepisu art. 24 ust. 2 ustawy o zakwaterowaniu sił zbrojnych w brzemieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonego wyroku nadanym przez art. 1 pkt 25 ustawy z dnia 22 stycznia 2010 r. o zmianie ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej oraz niektórych innych ustaw (dz. U. Nr 28, poz. 143, dalej: ustawa zmieniająca ustawę o zakwaterowaniu sił zbrojnych) w zw. z art. 20 tej ustawy, pomimo:
- a) wygaśnięcia decyzji Dyrektora OR WAM nr [...], stanowiącej tytuł prawny skarżącego do spornego lokalu, a tym samym – utraty przez skarżącego uprawnienia do lokalu przed dniem wejścia w życie art. 24 ust. 2 ustawy o zakwaterowaniu sił zbrojnych w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą;
- b) niezaistnienia przesłanek przewidzianych w art. 24 ust. 2 ustawy o zakwaterowaniu sił zbrojnych w brzmieniu obowiązującym w dniu orzekania;
- 2. błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 37 ust. 1 i 2 w zw. z art. 1a ust. 1 pkt 5 i 6 ustawy o zakwaterowaniu sił zbrojnych polegającą na uznaniu, że osoba niezajmująca lokal i niezamieszkująca w nim w rozumieniu przepisów ustawy o zakwaterowaniu sił zbrojnych jest osobą zobowiązaną do uiszczenia opłat za jego użytkowanie, a tym samym – zobowiązaną w rozumieniu ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i dopuszczalne jest prowadzenie przeciwko niej egzekucji administracyjnej.
Podnosząc te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi w trybie art. 188 p.p.s.a. i uwzględnienie jej w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.
III
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes Wojskowej Agencji Mieszkaniowej wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
IV
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionej podstawie. Kontroli instancyjnej sprawowanej w jej granicach poddany został wyrok Sądu I instancji oddalający skargę na postanowienie w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Rozstrzygając o legalności kontrolowanego postanowienie Sąd I instancji przyjął następujące ustalenia faktyczne: skarżący posiada tytuł prawny do lokalu ustanowiony w drodze decyzji administracyjnej, nie zamieszkuje w tym lokalu od 2007 r. z przyczyn rodzinnych oraz nie przekazał lokalu Agencji. Nadto Sąd jeszcze odniósł się do umowy zawartej pomiędzy dłużnikiem a wierzycielem z dnia 6 lipca 2009 r., przyjmując, że skarżący uznał zasadność zadłużenia. Żadne inne elementy stanu faktycznego nie zostały powołane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, a skarga kasacyjna, co nader istotne, nie kwestionuje w tym zakresie wyroku Sądu I instancji.
Przenosząc ustalenie przyjęte przez Sąd I instancji na pierwszy z zarzutów skargi kasacyjnej zauważyć należy, że opiera się on na niewłaściwym zastosowaniu art. 24 ust. 2 ustawy o zakwaterowaniu sił zbrojnych zarówno dlatego, że według autora skargi kasacyjnej Sąd zastosował przepis w brzmieniu obowiązującym w dacie wyrokowania mimo, że przed dniem wejścia w życie nowego brzmienia przepisu decyzja "stanowiąca tytuł prawny do spornego lokalu" wygasła, jak i wobec niespełnienia przesłanek określonych w tym przepisie w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że objęty zarzutem przepis art. 24 ust. 2 ustawy o zakwaterowaniu sił zbrojnych w brzmieniu obowiązujący od dnia 11 marca 2005 r. do dnia 30 czerwca 2010 r. stanowił, że przypadku braku możliwości zrealizowania wniosku dowódcy jednostki wojskowej o wydanie decyzji o prawie zamieszkiwania w lokalu mieszkalnym dyrektor oddziału regionalnego Agencji informuje o tym dowódcę i wydaje decyzję o prawie zamieszkiwania w kwaterze zastępczej albo kwaterze internatowej bądź skierowanie do internatu na warunkach określonych w rozdziale 5 ustawy. Zmiana treści przepisu nastąpiła z dniem 1 lipca 2010 r., art. 1 pkt 25 ustawy z 22 stycznia 2010 r. o zmianie ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 28, poz. 143, dalej ustawa zmieniająca) i od tej daty przepis ten stanowi, że w przypadku przeniesienia żołnierza zawodowego do rezerwy kadrowej, dyspozycji lub wyznaczenia na stanowisko służbowe w innej miejscowości żołnierz ma prawo nadal zajmować kwaterę albo inny lokal mieszkalny na podstawie decyzji o przydziale kwatery albo innego lokalu mieszkalnego, nie dłużej jednak niż do dnia:
- 1) w którym kolejna decyzja o przydziale kwatery albo innego lokalu mieszkalnego stała się ostateczna albo odmowy przyjęcia przydzielonej kolejnej kwatery albo innego lokalu mieszkalnego;
- 2) ostatniego w miesiącu poprzedzającym miesiąc, w którym następuje wypłata świadczenia mieszkaniowego;
- 3) zwolnienia z czynnej służby wojskowej.
Przepis ten w brzmieniu nadanym mu art. 1 pkt 25 ustawy zmieniającej obowiązywał w czasie prowadzenia postępowania przez organy obydwu instancji, a tym samym co do zasady stanowił wzorzec kontroli zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia. Cytując treść tego przepisu Sąd I instancji przyjął w istocie, że nie miał on w sprawie zastosowania, bo nie zaistniały określone w nim przesłanki, gdyż opuszczenie lokalu "nie wynikało z faktu objęcia nowego stanowiska, lecz z powodów rodzinnych". Wobec tego nieusprawiedliwione i niezrozumiale jest zarzucenie Sądowi I instancji, że dopuścił się naruszenie art. 24 ust. 2 ustawy o zakwaterowaniu sił zbrojnych błędnie stosując ten przepis pomimo "niezaistnienia przesłanek".
Nieusprawiedliwiony jest także oceniany zarzut w części obejmującej niezastosowanie art. 24 ust. 2 w brzmieniu obowiązującym przed 1 lipca 2010 r. Z przedstawionych i przyjętych przez Sąd I instancji ustaleń faktycznych nie wynika, aby przed tą datą została wydana decyzja o prawie zamieszkiwania w kwaterze zastępczej albo kwaterze internetowej bądź skierowania do internatu, a to są elementy określone art. 24 ust. 2 ustawy o zakwaterowaniu sił zbrojnych w ówczesnym brzmieniu. Powoływanie się w uzasadnieniu skargi kasacyjnej na to, że decyzja przyznająca prawo do zamieszkiwania w lokalu "wygasła z mocy prawa z chwilą wyznaczenia zobowiązanego na nowe stanowisko służbowe z dniem 7 sierpnia 2007 r." mogłoby mieć znaczenie dla wyników postępowania kasacyjnego tylko wówczas, gdyby było to ustalenie przyjęte przez Sąd I instancji a argumentacja ta odnosiłaby się do art. 24 ust. 1 w ówczesnym brzmieniu a nie do art. 24 ust.
2. To, bowiem przepis art. 24 ust. 1 ustawy o zakwaterowaniu sił zbrojnych stanowił o decyzji o prawie do zamieszkiwania na czas pełnienia określonych obowiązków służbowych lub zajmowania określonego stanowiska w lokalu mieszkalnym, w miejscowości, w której żołnierz został wyznaczony na stanowisko lub zajmuje takie stanowisko. Natomiast art. 24 ust. 2 ustawy o zakwaterowaniu sił zbrojnych w omawianym brzmieniu określa sytuacje związane z brakiem możliwości zrealizowania wniosku dowódcy jednostki wojskowej o wydanie decyzji o prawie zamieszkiwania w lokalu mieszkalnym (decyzja o prawie zamieszkiwania w kwaterze zastępczej albo internatowej, skierowanie do internatu).
Naczelny Sąd Administracyjny za nieusprawiedliwiony uznał także drugi zarzut skargi kasacyjnej. Obejmuje on zarówno błędną wykładnie jak i niewłaściwe zastosowanie art. 37 ust. 1 i 2 w związku z art. 1a ust.1 pkt 5 i 6 ustawy o zakwaterowaniu sił zbrojnych. Pierwszy z powołanych przepisów stanowi, że opłaty i opłaty pośrednie za używanie lokalu mieszkalnego zajmowanego przez żołnierza zawodowego, nieuiszczone w ustalonym terminie płatności, podlegają, wraz z odsetkami w wysokości ustawowej za zwłokę, przymusowemu ściągnięciu na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego zgodnie z przepisami ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W myśl natomiast art. 37 ust. 2 ustawy o zakwaterowaniu sił zbrojnych za uiszczanie opłat za używanie lokalu i opłat pośrednich z tytułu zajmowania lokalu mieszkalnego odpowiadają solidarnie pełnoletnie osoby stale zamieszkujące w tym lokalu.
Pojęcie zajmowania lokalu, którym posłużono się w art. 37 ust. 1 zostało zdefiniowane w art. 1 a pkt 6 omawianej ustawy i oznacza ono posiadanie tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego ustanowionego w drodze decyzji administracyjnej albo umowy najmu albo umowy użyczenia. Natomiast w art. 37 ust. 2 ustawy o zakwaterowaniu mowa jest o solidarnej odpowiedzialności osób pełnoletnich stale zamieszkujących w lokalu. Zamieszkiwanie to – stosownie do art. 1a pkt 5 ustawy o zakwaterowaniu sił zbrojnych- przebywanie i korzystanie z lokalu mieszkalnego.
Wychodząc z definicji zamieszkiwania autor skargi kasacyjnej prezentuje pogląd, że zajmujący lokal w rozumieniu art. 1a pkt 6 ustawy o zakwaterowaniu sił zbrojnych, ale nieprzebywający i niekorzystający z lokalu nie jest zobowiązany do uiszczenia opłat za używanie lokalu. Pogląd ten jest całkowicie błędny. Przepis art. 37 ust. 2 ustawy o zakwaterowaniu sił zbrojnych nie zawęża kręgu osób odpowiedzialnych (solidarnie) za uiszczenie opłat za używanie lokalu jedynie do osób stale zamieszkujących w lokalu lecz rozszerza podmiotowo tę odpowiedzialność, stanowiąc, przy uwzględnieniu treści art. 37 ust. 1 omawianej ustawy, że nie tylko zajmujący lokal, ale także osoby w nim na stale zamieszkałe odpowiadają za uiszczenie opłat za jego używanie i wprowadza w tym zakresie odpowiedzialność solidarną. Idąc tokiem rozumowania skarżącego należałoby przyjąć, że dla uiszczenie opłat za lokal nie wystarczającym jest tytuł prawny do lokalu i jego protokolarne przyjęcie na podstawie art. 32 ust. 3 ustawy o zakwaterowaniu sił zbrojnych, konieczną bowiem przesłanką jest jeszcze ustalanie faktu stałego zamieszkiwania.
Odnosząc się do treści pisma procesowego skarżącego z dnia 27 czerwca 2012 r., w którym skarżący wskazuje, że w tożsamym stanie faktycznym Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 9 maja 2012 r. uchylił postanowienie w przedmiocie zarzutów, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że wbrew twierdzeniom skarżącego stan sprawy przyjęty przez Sąd I instancji w powołanym wyroku znacząco różnił się od stanu faktycznego, który przyjął Sąd I instancji w rozpoznawanej, na skutek skargi kasacyjnej sprawie.
Wobec braku usprawiedliwionych podstaw kasacyjnych Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono w oparciu o art. 204 pkt 1 p.p.s.a. oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust.2 pkt 2 c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t.j. Dz.U. 2013, poz.490).