Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 11 lipca 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 431/17, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.), oddalił skargę D. J. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Przemyślu z dnia [...] lutego 2017 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry.
D. J. złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając orzeczenie w całości oraz wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi co do istoty na mocy art. 188 p.p.s.a., a także o zasądzenie należnych kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych za obie instancje.
Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
- 1. naruszenie prawa materialnego, tj.:
- - art. 152a § 3 i 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 201 ze zm.; powoływanej dalej jako: o.p.) w zw. z art. 138c § 1 o.p. oraz z art. 144 § 5 o.p. poprzez nieuprawnione przyjęcie, że datą skutecznego doręczenia decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w Krośnie był dzień 20 października 2016 r., a tym samym odwołanie złożone w sprawie zostało złożone po terminie, podczas gdy nie nastąpiło skuteczne doręczenie ww. decyzji z uwagi na jej przesłanie przez organ I instancji na znajdujący się na prywatnym serwerze adres skrzynki poczty elektronicznej (faktycznie nieistniejący do dnia 24 listopada 2016 r.), nie zaś na "adres w systemie elektronicznym wykorzystywanym przez organ podatkowy", co pozwalałoby na przyjęcie po stronie wnoszącego odwołanie uchybienia terminu do jego złożenia, co uzasadniało wniosek Strony o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania.
- 2. mogącą mieć istotny wpływ na wynik sprawy obrazę przepisów postępowania w postaci naruszenia:
- - art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. poprzez nieuzasadnione oddalenie skargi, w sytuacji, gdy przy rozważeniu całokształtu sprawy istniały podstawy do uchylenia postanowienia i uwzględnienia skargi.
Argumentację na poparcie zarzutów sformułowanych w petitum skargi kasacyjnej przedstawiono w jej uzasadnieniu.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna jest niezasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny bada bowiem legalność wyroku Sądu pierwszej instancji jedynie w zakresie zakwestionowanym przez autora skargi kasacyjnej, a nie rozpoznaje sprawy ponownie w jej całokształcie.
W świetle zarzutów skargi kasacyjnej istota sprawy - na obecnym jej etapie - sprowadza się głównie do odpowiedzi na pytanie, czy prawidłowo doszło do zastosowania przez organ fikcji prawnej doręczenia decyzji na podstawie art. 152a § 3 Ordynacji podatkowej.
Przypomnienia w związku z tym wymaga, że w obecnie rozpatrywanej sprawie przedmiotem sądowej kontroli jest postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania wydane na podstawie art. 162 § 1 i 2 oraz art. 163 § 2 Ordynacji podatkowej.
Należy zgodzić się z wyrażonym w orzecznictwie poglądem, że przepisy zawarte w art. 162 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej nie pozostawiają wątpliwości co do tego, że aby rozstrzygać w przedmiocie przywrócenia terminu, termin musi być uchybiony. Instytucja przywrócenia terminu została przewidziana dla takich sytuacji, w których już doszło do uchybienia terminu. Natomiast inną sprawą jest, aczkolwiek także mającą rację bytu i związek z tą pierwszą, procedowanie nad wnioskiem o przywrócenie terminu w płaszczyźnie dla niego kluczowej, a mianowicie z punktu widzenia oceny braku zawinienia w zakresie uchybienia terminu, którego wniosek dotyczy, przy spełnieniu wymogów formalnych oraz co do właściwego czasu jego złożenia. Te właśnie zagadnienia są istotne dla przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej z punktu widzenia art. 162 § 1 i § 2 w zw. z § 3 Ordynacji podatkowej. Ocena skuteczności doręczenia jest więc elementem oceny dochowania terminu, nie zaś elementem oceny "braku winy w uchybieniu terminowi" (zob. wyrok z 29 maja 2018 r. sygn. II GSK 3337/17; dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z omówionych względów, za trafne uznać należy stanowisko wyrażone w zaskarżonym wyroku, że podstawą do zastosowania art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej określającego przesłanki przywrócenia terminu jest ustalenie, że termin do dokonania czynności procesowej - w tym przypadku do wniesienia odwołania - został uchybiony.
Podkreślenia wymaga, że autor skargi kasacyjnej wykazuje tu pewną niekonsekwencję, ponieważ skoro – jego zdaniem - nie doszło do doręczenia decyzji, to nie byłoby też potrzeby przywracania terminu do wniesienia przysługującego od niej środka prawnego.
Odnosząc się zatem do zarzutów skargi kasacyjnej w sposób komplementarny (a konieczność taka wynika z ich wzajemnego powiązania) należy zauważyć, iż w judykaturze i w doktrynie zarysowało się kilka poglądów na temat interpretacji pojęcia "adresu elektronicznego" użytego na gruncie omawianej regulacji. Jeden z nich polega na twierdzeniu, że pojęcie to oznacza adres w systemie elektronicznym wykorzystywanym przez organ podatkowy tj. adres skrzynki elektronicznej udostępnionej w ramach systemu teleinformatycznego organu podatkowego lub na platformie ePUAP. Taka interpretacja znajduje odzwierciedlenie w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 28 grudnia 2015 r. w sprawie wzorów pełnomocnictwa szczególnego i pełnomocnictwa do doręczeń oraz wzorów zawiadomienia o zmianie, odwołaniu lub wypowiedzeniu tych pełnomocnictw (Dz. U. z 2015 r., poz. 2330) w pkt 6 pouczenia wprowadzonego wzoru pełnomocnictwa szczególnego.
Zdaniem jej zwolenników, wprowadzone zmiany Ordynacji podatkowej obligują profesjonalnych pełnomocników do posiadania adresu elektronicznego właściwego do wymiany informacji z wykorzystaniem portalu podatkowego lub adresu elektronicznego właściwego do wymiany informacji w ramach ePUAP, co jest niezbędne z punktu widzenia wymagań prawidłowej identyfikacji podmiotów uczestniczących w postępowaniu administracyjnym podatkowym i prawidłowego przebiegu tego postępowania z poszanowaniem gwarancji ochrony praw strony. Brak tego adresu uniemożliwia prawidłowe doręczenie za pomocą środków komunikacji elektronicznej.
W orzecznictwie prezentowany jest również pogląd skonstruowany na założeniu, że przepisy o doręczeniu pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej nie wymagają, aby w treści pełnomocnictwa wskazywane było konto na ePUAP. Pod pojęciem adresu elektronicznego profesjonalnego pełnomocnika (adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego), o którym mowa w art. 138c § 1 w związku z art. 144 § 5 i art. 152a Ordynacji podatkowej należy rozumieć jakikolwiek wskazany przez niego adres elektroniczny, w tym także adres e-mail. Ten ostatni pogląd uznawany jest obecnie za dominujący (zob.: wyrok z 18 maja 2017 r. sygn. II FSK 454/17, postanowienie z 23 maja 2018 r. sygn. I FSK 852/18, wyrok z 16 października 2020 r. sygn. II GSK 3601/17, - publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W wyroku z 29 maja 2018 r. sygn. akt II GSK 3336/17 Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że konsekwentne przyjęcie jednej ze wspomnianych koncepcji doktrynalnych i orzeczniczych jako wzorca uniwersalnego, pozwalającego na ocenę skuteczności doręczeń pełnomocnikowi za pomocą środków komunikacji elektronicznej w każdej sprawie, w której występuje zbliżony problem prawny, mogłoby - w określonych okolicznościach faktycznych - doprowadzić do naruszenia prawa strony do rozpatrzenia sprawy przez organy podatkowe w dwuinstancyjnym postępowaniu, a w konsekwencji także prawa do sądowej kontroli ostatecznej decyzji. Kwestie z tym związane wymagają zatem rozstrzygnięć o charakterze kazuistycznym, uwzględniających ocenę całokształtu okoliczności konkretnej sprawy (zob. też wyrok NSA z 22 października 2020 r., II GSK 3926/17 - publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Naczelny Sąd Administracyjny w swym orzecznictwie podkreśla, że przepisy regulujące dokonywanie doręczeń przez organy administracji publicznej, w tym organy administracji podatkowej pełnomocnikowi strony mają przede wszystkim charakter gwarancyjny (por. m.in. wyroki: z 29 maja 2018 r. sygn. II GSK 3336/17 i z 15 września 2020 r. sygn. II GSK 3929/17- publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Niewątpliwym celem takiej regulacji jest ochrona interesów strony, która wskutek braku znajomości prawa potencjalnie może być narażona na konsekwencje niewłaściwego działania czy zaniechania. Wprowadzenie regulacji służącej podwyższeniu sprawności i uproszczeniu postępowania poprzez dokonywanie doręczeń profesjonalnym pełnomocnikom za pomocą środków komunikacji elektronicznej i uprawnienie do zastosowania fikcji doręczenia w przypadku nieodebrania powtórnego zawiadomienia o możliwości odebrania pisma na podstawie art. 152a § 3 Ordynacji podatkowej, nie zwalnia organów podatkowych z podstawowych obowiązków działania na podstawie prawa (art. 120 Ordynacji podatkowej), w sposób budzący zaufanie (art. 121 §1 i 2 Ordynacji podatkowej), dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w celu załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym (art. 122 Ordynacji podatkowej), a przy tym zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania (art. 123 §1 Ordynacji podatkowej - wyrok NSA z 22 października 2020 r., II GSK 3926/17 - publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Natomiast na gruncie niniejszej sprawy, wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie, Sąd I instancji słusznie przyjął, że niemożliwym jest przyjęcie, że działający w imieniu skarżącego adwokat K. B. nie ponosi winy w niedochowaniu terminu do złożenia odwołania. Trafnie również podkreślono w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, że podał on na formularzu pełnomocnictwa, które dołączył do kierowanego do NUC w Krośnie pisma z dnia 19 sierpnia 2016 r. określony adres elektroniczny, a w celu wyjaśnienia jego prawidłowości organ I instancji podjął liczne czynności (w dniu 7 września 2016 r. organ skierował do pełnomocnika skarżących pismo za pośrednictwem Poczty Polskiej z prośbą o potwierdzenie właściwego adresu elektronicznego bądź o poinformowanie o istnieniu ewentualnych przeszkód w możliwości niezakłóconego odbioru pism przekazywanych za pośrednictwem e-PUAP.
Jednocześnie organ ten wyznaczył termin siedmiu dni na udzielenie odpowiedzi zaznaczając również, że brak odpowiedzi skutkował będzie kierowaniem pism na adres podany w pełnomocnictwie. Adwokat K. B. nie odpowiedział na to wezwanie. Ponadto, w dniu 27 września 2016 r. pracownik organu skontaktował się telefonicznie z Kancelarią pełnomocnika. W trakcie tej rozmowy uzyskał informację, że podany w pełnomocnictwie adres elektroniczny jest tym, na który można wysyłać korespondencję z wykorzystaniem systemu e-PUAP. Pracownik organu poinformował w takiej sytuacji, że doręczenia będą dokonywane na ten właśnie adres).
W związku z powyższym zasadnie Sąd I instancji uznał, że przedstawione okoliczności wskazują na zawinienie po stronie pełnomocnika skarżącego, a ponadto zgodzić należy się także z sądem pierwszej instancji, że organ dokonał niezbędnych ustaleń i w wyniku przeprowadzonych czynności organ miał uzasadnione podstawy, by przesłać korespondencję na adres adw. K. B. wskazany w pełnomocnictwie i przyjąć, że jest to adres pozwalający na doręczenie w sposób umożliwiający stronom na zapoznanie się z treścią decyzji.
Na marginesie należy podkreślić, iż NSA wiadomo jest z urzędu - z akt innych spraw sądowoadministracyjnych, że adres [...]@[...] został podany także w formularzu pełnomocnictwa udzielonego w innych sprawach oraz innym organom podatkowym. Jednak poglądy przedstawione w niektórych orzeczeniach, tj. np.: wyroku NSA z 5 listopada 2020 r., sygn. akt II GSK 4366/17 oraz wyroku NSA z 5 listopada 2020 r., II GSK 4367/17 - publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl) wyrażane były na gruncie zasadniczo innego stanu faktycznego sprawy, w którym brak było weryfikacji prawidłowości podanego adresu oraz nie było informacji zwrotnej o skierowaniu korespondencji na adres nieistniejący. Konsekwencją tej sytuacji była zatem konstatacja NSA, iż stanowisko o doręczeniu pełnomocnikowi strony skarżącej decyzji (a tym samym zaktualizowaniu się wszystkich koniecznych przesłanek fikcji doręczenia), a w rezultacie np. o wniesieniu odwołania od tej decyzji z uchybieniem terminu do jego wniesienia, albo braku podstaw przywrócenia terminu do dokonania tej czynności procesowej (w okolicznościach stanu faktycznego tamtych spraw) było przedwczesne.
Jak wyjaśniono powyżej stan faktyczny niniejszej sprawy był zasadniczo odmienny, bowiem wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, pełnomocnik jako podmiot zawodowo zajmujący się reprezentacją powinien podawać w przesyłanych przez siebie dokumentach prawdziwe informacje, a mimo to w sytuacji ewentualnej pomyłki organ administracji umożliwił mu, i to dwukrotnie, dokonanie stosownych poprawek. Pełnomocnik nie skorzystał jednak z tej możliwości.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty skargi kasacyjnej za nieusprawiedliwione i na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.). Zasądzona kwota 240 zł stanowi zwrot kosztów za sporządzenie i wniesienie w terminie przewidzianym w art. 179 p.p.s.a. odpowiedzi na skargą kasacyjną przez profesjonalnego pełnomocnika organu.