Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. wyrokiem z dnia 3 września 2014 r. o sygn. akt II SA/Ol 726/14 oddalił skargę Syndyka masy upadłości "S." Spółki z o.o. w upadłości likwidacyjnej w W. (dalej: syndyk) na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w O. (dalej: Dyrektor) z dnia [...] kwietnia 2014 r. o odmowie uchylenia kary porządkowej.
Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia.
Postanowieniem z dnia [...].02.2014 r. Dyrektor utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego (NUC) w O. z dnia [...].01.2014 r. nakładające na syndyka karę porządkową w wysokości 1000 złotych z tytułu bezzasadnej odmowy przekazania automatu do gier o niskich wygranych o wskazanej nazwie i numerze jednostce badającej do przeprowadzenia badania sprawdzającego tego automatu.
Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2014 r. Dyrektor, działając na podstawie art. 216, art. 233 § 1 pkt 1 w związku z art. 239 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.; dalej jako o.p.), utrzymał w mocy postanowienie NUC w O. z dnia [...] lutego 2014 r. o odmowie uchylenia kary porządkowej nałożonej na syndyka postanowieniem z dnia [...].01.2014 r. W ocenie Dyrektora niedostarczenia automatu do badania sprawdzającego nie usprawiedliwiają okoliczności podane przez syndyka, a zwłaszcza twierdzenie, że powodem jest fakt, iż znajduje się on w magazynie spółki, gdzie magazynowane automaty są w znacznej części pozbawione oznaczeń. Organ II instancji uznał, że mimo to automat da się zidentyfikować, podane przez syndyka usprawiedliwienie jest błahe, a podjęte przez niego działania nie noszą znamion należytej staranności, więc nie tłumaczą niewykonania nałożonego obowiązku.
Zdaniem organu niezasadne jest także twierdzenie, że syndyk nie jest adresatem art. 23b ust. 1 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540 ze zm.; dalej: u.g.h.), z którego wynika obowiązek poddania automatu badaniu sprawdzającemu. W ocenie organu nie ma przy tym znaczenia fakt braku eksploatacji automatu przez syndyka. Ze wskazanych powodów nie było podstaw do uchylenia wymierzonej kary porządkowej.
Oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał kontrolowane postanowienie za zgodne z prawem i wskazał, że w odpowiedzi na wezwania organów syndyk potwierdził, że automat znajduje się w magazynie upadłej spółki, jednak jego identyfikacja, a tym samym przekazanie jednostce do badania sprawdzającego nie jest możliwe z powodu pozbawienia oznaczeń znajdujących się tam automatów. Na tym etapie postępowania syndyk nie kwestionował, że jest adresatem zobowiązania.
Sąd stwierdził, że skoro likwidowana spółka posiadała zezwolenie na urządzanie gier na automatach o niskich wygranych, to obowiązkiem syndyka było zapoznanie się z przepisami regulującymi tę dziedzinę i sprawdzenie statusu prawnego pozostających w magazynie spółki automatów do gry. W gestii syndyka było uporządkowanie sytuacji prawnej tych automatów. Przepis art. 23c pkt 2 u.g.h. stanowi wprost, że podmiot eksploatujący zarejestrowany automat (tutaj odpowiednio zgodnie z art. 144 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze – Dz. U. z 2012 r., poz. 1112 ze zm.; syndyk masy upadłości) jest obowiązany informować pisemnie naczelnika urzędu celnego o zawieszeniu lub wycofaniu z eksploatacji automatu w terminie 7 dni od dokonania tej czynności.
Również § 11 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 9 marca 2012 r. w sprawie szczegółowych warunków rejestracji i eksploatacji automatów i urządzeń do gier (Dz. U. poz. 312) wymaga poinformowania właściwego miejscowo naczelnika urzędu celnego o zawieszeniu lub wycofaniu z eksploatacji automatu lub urządzenia do gier. Skutkuje to wygaśnięciem rejestracji (§ 12 rozporządzenia). Zatem, gdyby skarżący należycie wykonywał swoje obowiązki zarządcy masy upadłości, to zidentyfikowałby wchodzące w jej skład automaty do gier i wycofał z eksploatacji skoro nie funkcjonują, zalegając w magazynie. Okoliczność ta czyniłaby bezprzedmiotowym postępowanie w sprawie cofnięcia poświadczenia rejestracji automatu. Wobec niezgłoszenia wycofania z eksploatacji żądanego automatu, skoro oficjalnie automat jest zarejestrowany i funkcjonuje w obrocie prawnym, organy miały obowiązek prowadzenia postępowania w sprawie cofnięcia poświadczenia rejestracji tego automatu w związku z podejrzeniem, że nie spełnia warunków ustawowych.
W postępowaniu tym rozstrzygające znaczenie ma badanie sprawdzające, przeprowadzone przez upoważnioną jednostkę badającą i organ nie miał podstaw do odstąpienia od jego przeprowadzenia. Zatem, w ocenie Sądu, prawidłowo najpierw zobowiązano syndyka do dostarczenia automatu wyznaczonej jednostce badającej w odpowiednim terminie, a następnie wobec bezskuteczności wezwania wymierzono karę porządkową.
Zdaniem Sądu w czasie wymierzania kary porządkowej na podstawie art. 262 § 1 o.p. wykonanie obowiązku musi być aktualne. W tej sprawie wskazany warunek został spełniony, gdyż w dacie wydania zaskarżonego postanowienia przedmiotowy automat do gier znajdował się w obiegu i mógł być eksploatowany, więc należało rozstrzygnąć o dopuszczalności jego eksploatacji.
Za bezsporne Sąd uznał, że uchylenie kary porządkowej na podstawie art. 262 § 6 o.p. ma charakter wyjątkowy, a jedyną możliwością zastosowania tego przepisu jest uprawdopodobnienie przez wnioskodawcę, że dokonanie nakazanej czynności w wyznaczonym terminie nie było możliwe z powodu obiektywnej przeszkody, której przy zachowaniu należytej staranności nie dało się ominąć. Przy uwzględnieniu obowiązków syndyka jako zarządcy masy upadłości, podejmowane przez niego działania WSA ocenił jako niewystarczające, a tym samym niemogące usprawiedliwiać bezczynności.
Skargą kasacyjną syndyk domagał się uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania wg norm prawem przepisanych, zarzucając naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:
- – art. 262 § 1 pkt 2 i § 6 o.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że niewydanie przez syndyka automatu z powodu niemożliwości jego zidentyfikowania spośród innych znajdujących się w magazynie, w sytuacji gdy automat ten nie był eksploatowany w okresie upadłości likwidacyjnej spółki, zaś syndyk nie jest przedsiębiorcą hazardowym i podjął wszystkie możliwe w zaistniałych okolicznościach działania celem jego zidentyfikowania i przekazania na żądanie organu, było zachowaniem zawinionym, które nie może zostać uznane za usprawiedliwione, co skutkowało błędną oceną, że odmowa uchylenia kary porządkowej była zgodna z prawem;
- – art. 23c pkt 2 u.g.h. przez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że automat, który jest przechowywany w magazynie powinien zostać wycofany z eksploatacji, w związku z czym niepoinformowanie organu o wycofaniu z eksploatacji przedmiotowego automatu stanowiło uchybienie obowiązkom wynikającym z obowiązujących przepisów prawa i uzasadniało odmowę uchylenia kary porządkowej.
W uzasadnieniu podkreślono, że syndyk – wbrew twierdzeniom Sądu – nie miał możliwości ustalenia stanu prawnego każdego z kilkuset automatów znajdujących się w magazynie, tym bardziej że gier na nich nie urządzał, a automaty w dużej części były pozbawione oznaczeń identyfikacyjnych. Za nieuprawnione uznał traktowanie go na równi z czynnym przedsiębiorcą urządzającym gry na automatach. Nadto, jak stwierdził, nie zignorował wezwań i podjął działania zmierzające do znalezienia i przekazania automatu, a jeśli uchybił obowiązkowi przekazania automatu to bez swojej winy. Stwierdził też, że nie miał obowiązku informowania organu o wycofaniu automatu z eksploatacji wobec zawieszenia jego eksploatacji, zaś obowiązek poddania automatu badaniu dotyczy tylko automatów wykorzystywanych do urządzania gier.
Dyrektor udzielił odpowiedzi na skargę kasacyjną i wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania wg norm prawem przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie opiera się na usprawiedliwionych podstawach i z tego względu podlega oddaleniu.
Tytułem wstępu należy przypomnieć, że kontrola kasacyjna dotyczy zaskarżonego wyroku, a nie kontrolowanego przez Sąd I instancji rozstrzygnięcia organu i przebiega wyłącznie w granicach zakreślonych skargą kasacyjną, co wynika z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest władny w żaden sposób modyfikować bądź uzupełniać czy wyjaśniać wniesiony środek zaskarżenia, zatem ewentualne jego braki lub pominięcia nie będą mogły być przez sąd kasacyjny naprawione.
W kontrolowanej przez Sąd I instancji sprawie, opartej na art. 262 § 1 pkt 2 i § 6 o.p., organ nie uznał racji syndyka, że wykonanie obowiązku udostępnienia konkretnego automatu do badań było niemożliwe z powodu braku oznakowania i odmówił uchylenia kary. WSA uznał, że zaskarżone postanowienie nie naruszało prawa, bowiem jak wyjaśnił, uchylenie kary porządkowej może nastąpić wyjątkowo, a u podstaw takiego rozstrzygnięcia może lec wyłącznie uprawdopodobnienie, iż wykonanie obowiązku nie było z obiektywnych powodów możliwe, czego skarżący syndyk nie uczynił.
Skarżący kasacyjnie, w oparciu o podstawę wskazaną w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., postawił zarzut nieprawidłowego zastosowania art. 262 § 1 pkt 2 i § 6 o.p. wskutek wadliwego przyjęcia, że syndyk masy upadłości spółki "S." w upadłości likwidacyjnej, który nie był przecież przedsiębiorcą hazardowym i podjął wszelkie działania celem zidentyfikowania automatu i przekazania go organowi, ponosi winę za nieudostępnienie tego automatu do badania. Tak sformułowany zarzut jest niepełny i w istocie uniemożliwia przeprowadzenie kontroli w żądanym zakresie. Zauważyć bowiem należy, że skarżący kasacyjnie, kwestionując stan faktyczny oparty na określonych ustaleniach i ocenach, pozostawia na uboczu zarówno przepisy Ordynacji podatkowej regulujące postępowanie dowodowe jak też przepisy art. 23b ust. 1 u.g.h. oraz art. 144 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze, których wykładnia doprowadziła Sąd I instancji do konkluzji, że art. 262 § 1 pkt 2 o.p. został przez organ zastosowany prawidłowo.
W szczególności istotne znaczenie ma przepis art. 23b ust. 1 u.g.h. stanowiący podstawę prawną żądania udostępnienia automatu do badania w przypadku podejrzenia, że nie spełnia on warunków określonych w ustawie. Niedopełnienie tej czynności przez podmiot eksploatujący automat, a za taki należy uznać syndyka, który zarządza majątkiem upadłego i dokonuje w tym zakresie czynności na rachunek upadłego we własnym imieniu, skutkować może sankcją z art. 262 § 1 pkt 2 o.p. tak jak to miało miejsce wobec skarżącego kasacyjnie.
Odnosząc się do zarzutu błędnej wykładni art. 23c pkt 2 u.g.h. stwierdzić należy, że ma on wtórne, żeby nie powiedzieć żadne znaczenie dla rozpatrywanej sprawy i pozostaje niejako w tle istoty rzeczy, którą stanowi odmowa uchylenia kary za nieprzedłożenie automatu do badania. Stosownie do treści wskazanego przepisu, podmiot eksploatujący zarejestrowany automat (...) jest obowiązany informować pisemnie naczelnika urzędu celnego o zawieszeniu lub wycofaniu z eksploatacji automatu lub urządzenia w terminie 7 dni od dnia dokonania tej czynności. Nie jest w sprawie sporne, że takiego powiadomienia syndyk organowi nie złożył, jednak należy wyjaśnić, iż nałożona kara dotyczy nieprzekazania automatu do badania, nie zaś jak to zostało sformułowane w drugim zarzucie kasacyjnym za niedoinformowanie organu o wycofaniu automatu z eksploatacji.
Nawiązując do argumentacji skargi kasacyjnej można tytułem wyjaśnienia stwierdzić, że WSA, odwołując się do przepisów Prawa upadłościowego i naprawczego, trafnie wskazał, że w przypadku ogłoszenia upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego, postępowania sądowe i administracyjne dotyczące masy upadłościowej mogą być wszczęte i dalej prowadzone jedynie przez syndyka lub przeciw niemu. Naczelny Sąd Administracyjny w całości podziela stanowisko Sądu I instancji co do obowiązków syndyka, który sprawując zarząd majątkiem upadłego i dokonując w zakresie masy upadłości czynności za upadłego lecz we własnym imieniu oraz mając legitymację procesową w postępowaniach administracyjnych, miał obowiązek podejmować wszelkie działania wynikłe w związku z faktycznym zaprzestaniem prowadzenia przez upadłego działalności i reagować na wezwania organu w sprawach dotyczących niewyrejestrowanych automatów.
Za trafną należy uznać ocenę Sądu I instancji tak co do nieuchronnych, niekorzystnych skutków niezgłoszenia wycofania automatów z eksploatacji, jak też co do wyjątkowego charakteru uchylenia kary porządkowej uzasadnionego wyjątkowymi i niezależnymi od strony okolicznościami, których syndyk nie wykazał.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono stosownie do art. 204 pkt 1 p.p.s.a.