Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 3 listopada 2015 r. sygn. akt VI SA/Wa 728/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę W. I. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty elektronicznej.
Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że w dniu [...] kwietnia 2013 r. na drodze ekspresowej [...], inspektor Inspekcji Transportu Drogowego zatrzymał do kontroli pojazd marki [...] o numerze rej. [...] poruszający się waz z przyczepą marki [...] o numerze rej. [...]. Pojazdem kierował W. I. Dopuszczalna masa całkowita zespołu pojazdów przekraczała 3,5 tony. Urządzenie DSRC (skaner) zainstalowane w pojeździe służbowym Inspekcji Transportu Drogowego nie wykryło urządzenia służącego do poboru opłat elektronicznych (jednostki pokładowej viabox) w zespole pojazdów.
W związku z powyższym decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] Główny Inspektor Transportu Drogowego nałożył na W. I. karę pieniężną w wysokości 3.000 zł.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona podniosła m.in., że nie wiedziała, iż droga, którą się porusza, jest drogą płatną, nie była ona bowiem oznakowana.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ stwierdził, że z całokształtu materiału dowodowego w sposób niebudzący wątpliwości wynika, iż kontrolowany pojazd poruszał się po drodze wymienionej w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 1263 ze zm.) i za kontrolowany przejazd nie została uiszczona opłata, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. 2013 r., poz. 260 ze zm., powoływanej dalej jako u.d.p.), gdyż kierujący nie posiadał urządzenia viabox.
Odnosząc się do zarzutu strony, że droga nie była dostatecznie oznakowana, organ poinformował skarżącego, że w dniu przejazdu, tj. [...] kwietnia 2013 r. na płatnym odcinku drogi ekspresowej [...] były umieszczone tabliczki informacyjne T-34 informujące o konieczności dokonania opłaty elektronicznej za wykonywany przejazd. Na podstawie pisma Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad Oddział w S. nr [...] organ ustalił bezspornie, że na tym odcinku drogi tabliczki T-34 informujące o konieczności uiszczania opłaty elektronicznej zostały prawidłowo umieszczone w dniu 27 października 2011 r.
W. I. wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając organowi m.in. brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy dotyczącego sprawdzenia prawidłowego oznakowania drogi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 3 listopada 2015 r., wydanym na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: p.p.s.a., oddalił skargę.
W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji stwierdził, że w aktach sprawy znajduje się pismo Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad Oddział w S., z którego treści wynika, iż odcinek drogi, po którym realizowany był przejazd bez uiszczenia należnej opłaty, był prawidłowo oznakowany znakami informacyjnymi mówiącymi, iż jest to droga płatna (znak T-34). Tym samym skarżący wiedział, a przynajmniej powinien wiedzieć, że przejazd jest możliwy tylko przy uiszczeniu stosownej opłaty. Kierujący pojazdami samochodowymi mają ponadto bezwzględny obowiązek znajomości podstawowego zakresu przepisów dotyczących korzystania z dróg publicznych. Brak wiedzy czy też brak świadomości w zakresie obowiązującej w Polsce kategorii dróg publicznych i zasad ponoszenia opłat elektronicznych nie może być usprawiedliwieniem dla naruszania przepisów.
W. I. złożył od wyroku WSA w Warszawie z dnia 3 listopada 2015 r. sygn. akt VI SA/Wa 728/15 skargę kasacyjną, zaskarżając go w całości. Skarżący wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie, na podstawie art. 189 p.p.s.a., o uchylenie zaskarżonego wyroku i umorzenie postępowania, a także o zasądzenie kosztów postępowania.
Skarżący zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 4 u.d.p. (w powiązaniu z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji uznanie, że zasadne jest wymierzenie kierującemu kary, w sytuacji gdy ustalony w toku postępowania stan faktyczny nie pozwalał na przyjęcie, że oznaczenie drogi dojazdowej do płatnego odcinka drogi było prawidłowe.
Skarżący postawił również zarzut naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- 1. art. 3 § 1 i art. 145 § 1 ust. 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez niewłaściwą kontrolę legalności działalności administracji publicznej przejawiającą się w nieuchyleniu przez Sąd I instancji zaskarżonej decyzji, w sytuacji oczywistego naruszenia przez organy administracji publicznej przepisów postępowania administracyjnego, w tym art. 7, 77 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267), w szczególności poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności w celu dokładnego wyjaśnienia okoliczności dotyczących oznaczenia drogi dojazdowej do płatnego odcinka drogi [...], który umożliwiałby użytkownikowi drogi zorientowanie się, na jakiej drodze znajduje się, i dokonanie odpowiedniego wyboru pomiędzy drogą płatną a alternatywną drogą bezpłatną,
- 2. art. 3 § 1 i art. 145 § 1 ust. 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez niewłaściwą kontrolę legalności działalności administracji publicznej przejawiającą się w nieuchyleniu przez Sąd I instancji zaskarżonej decyzji, w sytuacji zaistnienia podstawy do umorzenia postępowania ze względu na treść art. 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 2014 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych, ustawy o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym oraz ustawy o transporcie drogowym (Dz. U. z 2014 r., poz. 1310) nakazującego umorzenie postępowania, jeżeli naruszenie zostało popełnione przed dniem wejścia w życie ww. ustawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący stwierdził, że pismo Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad Oddział w S. nr [...] jest niewiarygodne jako dowód, przede wszystkim ze względu na dużą rozbieżność czasową pomiędzy dopuszczeniem tego dowodu (7 października 2014 r.), a momentem samego zdarzenia ([...] kwietnia 2013 r.). Fakt ustawienia znaków w dacie określonej w piśmie GDDKiA nie musi przesądzać o prawidłowości tego oznakowania w dniu przejazdu. Ponadto pismo to dotyczy tylko samego odcinka drogi ekspresowej [...], nie ma tam zaś mowy o drogach dojazdowych. Tymczasem brak oznaczenia na takiej właśnie drodze (tj. drodze dojazdowej) uniemożliwił skarżącemu zorientowanie się, na jakiej drodze się znajduje, tym samym skarżący nie mógł dokonać odpowiedniego wyboru pomiędzy drogą płatną a alternatywną drogą niepłatną.
W ocenie skarżącego, w takiej sytuacji nieoznakowanie tabliczką T- 34 w miejscu, gdzie wykonalne jest jeszcze skierowanie się na drogę niepłatną, nie może skutkować obciążeniem go odpowiedzialnością za nieuiszczenie opłaty.
Organ nie skorzystał z uprawnienia do sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zarzuty skargi kasacyjnej nie są uzasadnione i dlatego skarga została oddalona.
Nie jest sporne w rozpoznawanej sprawie, że skarżący w dniu [...] kwietnia 2013 r. kierował zespołem pojazdów, który nie był wyposażony w urządzenie służące uiszczeniu opłaty elektronicznej – viabox. W konsekwencji, poruszając się drogą ekspresową [...] na odcinku węzeł [...] - węzeł [...], czyli po drodze wymienionej w załączniku nr 1 pkt 8 lit. b) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. Nr 80, poz. 433), naruszył określony w art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy o drogach publicznych obowiązek uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd po drodze publicznej.
Zdaniem skarżącego kasacyjnie, organ niedostatecznie wyjaśnił, czy odcinek drogi, po którym poruszał się kontrolowany pojazd, był odpowiednio oznaczony jako droga płatna w sposób umożliwiający użytkownikowi drogi zorientowanie się, czy znajduje się na odcinku drogi, za przejazd którym winna zostać uiszczona opłata elektroniczna.
Z powyższym stanowiskiem nie można się zgodzić. Jak zasadnie zauważył Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku, w znajdującym się w aktach administracyjnych piśmie z dnia 27 stycznia 2014 r. Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad potwierdziła, że droga ekspresowa [...] w dniu spornego przejazdu była prawidłowo oznakowana (znakami: T-34, D-39a). Z pisma tego wynika, że na tym odcinku drogi tabliczki T-34 informujące o konieczności uiszczania opłaty elektronicznej zostały umieszczone w dniu 27 października 2011 r., a następnie ich prawidłowe umiejscowienie było poddawane okresowym kontrolom.
Wbrew twierdzeniu skarżącego kasacyjnie, organ ustalił zatem w sposób niebudzący wątpliwości okoliczność dotyczącą oznakowania drogi znakiem T-34 i zasadnie uznał, że droga, po której poruszał się skarżący była prawidłowo oznakowana w dniu kontroli.
Odnosząc się do zarzutu skarżącego, że organ powinien ustalić jednoznacznie, czy oznakowanie płatnego odcinka drogi umożliwiało użytkownikowi zorientowanie się, czy za przejazd drogą, którą się porusza, jest zobowiązany uiścić opłatę elektroniczną, należy wyjaśnić, że sposoby umieszczania znaków drogowych są określone przez odpowiednie przepisy prawne. Do organu wymierzającego karę za przejazd bez uiszczenia opłaty elektronicznej nie należy zatem ocena przyjętych w tych przepisach zasad umieszczania znaków.
Ponadto należy podkreślić, że stan świadomości kierującego pojazdem co do tego, że wjeżdża lub znajduje się na drodze objętej obowiązkiem uiszczenia opłaty za przejazd zależy również od niego samego. Obowiązek umieszczania na drogach odpowiednich znaków drogowych nie zwalnia poruszającego się po drogach ze znajomości odpowiednich przepisów prawa, w tym przypadku przepisów określających drogi objęte obowiązkiem uiszczenia za przejazd opłaty elektronicznej. Jeżeli droga była oznakowana odpowiednimi znakami, a okoliczność ta została przez organ prawidłowo ustalona, to wynika z tego, że kierujący nie tylko nie znał tych przepisów, ale również w ogóle nie dostrzegł oznakowania drogi albo je zignorował.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza ponadto, że w niniejszej sprawie brak było podstaw do zastosowania art. 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 2014 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych, ustawy o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym oraz ustawy o transporcie drogowym, który stanowi, że nie wszczyna się postępowania administracyjnego na podstawie art. 13k ust. 1 lub 2 ustawy o transporcie drogowym, a wszczęte umarza się, jeżeli naruszenie zostało popełnione przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy. Zgodnie z art. 7 tej ustawy, weszła ona w życie w dniu 1 stycznia 2015 r., tymczasem w rozpoznawanej sprawie decyzja ostateczna została przez GITD wydana w dniu [...] grudnia 2014 r. Decyzja została wprawdzie doręczona stronie w dniu 9 stycznia 2015 r., jednak należy podkreślić, że organ wydaje decyzję na podstawie przepisów obowiązujących w dniu jej wydania, nie zaś w dniu jej doręczenia. Również ten zarzut skargi kasacyjnej okazał się zatem niezasadny.
Mając to wszystko na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach NSA orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).