Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 3 października 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 1597/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. (WSA) po rozpoznaniu sprawy ze skargi Z. A.-M. oddalił skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2008 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Wnioskiem z dnia 25 września 2007 r. Z. A.-B. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w P. - o umorzenie zaległych składek ubezpieczeniowych wobec Zakładu. W uzasadnieniu wnioskodawczyni podała, że stan jej zdrowia uległ pogorszeniu, a renta, którą otrzymuje nie umożliwia jej spłacania rat zaległych składek wraz z odsetkami.
Decyzją z [...] stycznia 2008 r. nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił Z. A.-M. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy wraz z odsetkami, za okres od września 2002 r. do września 2004 r.
W uzasadnieniu decyzji ZUS podał, że w sprawie zadłużenia z tytułu składek nie prowadzono postępowania egzekucyjnego, a tym samym nie stwierdzono nieściągalności składek. Nie jest zatem oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Organ wyjaśnił, że zobowiązana, co prawda, zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, jednak decyzją Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego - Oddział Regionalny w P. – przyznano jej świadczenie rentowe, z którego można skutecznie egzekwować należność, a co za tym idzie nie został spełniony warunek braku majątku, z którego można je zaspokoić. Na tej podstawie ZUS stwierdził, że skarżąca nie wykazała, że ze względu na jej stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie spłacać należności. Dlatego też uznał, że nie zachodzi przesłanka umorzenia należności, polegająca na całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205 poz. 1585) (u.s.u.s.), ani też okoliczności uzasadnione ważnym interesem osoby zobowiązanej do opłacania składek, które pomimo niezaistnienia przesłanek ustalenia stanu całkowitej nieściągalności, umożliwiają umorzenie zaległych składek ubezpieczeniowych (art. 28 ust.3 a u.s.u.s. oraz § 3 pkt.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne – Dz. U. z 2003 r., Nr 141 poz. 1365).
Po przeprowadzeniu postępowania, zainicjowanego wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] kwietnia 2008 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję, odmawiającą umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.
Organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji opisał dotychczasowy przebieg postępowania oraz wyszczególnił środki dowodowe zgromadzone w sprawie. Prezes ZUS uznał, że żadna z przesłanek zawartych w tym przepisie nie została przez wnioskodawczynię spełniona, a tym samym brak jest podstaw do umorzenia należności wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W ocenie Prezesa ZUS (działającego w imieniu ZUS) przyznanie Z. A.-M. świadczenia rentowego powoduje, że nie został spełniony warunek braku majątku, z którego można egzekwować należności.
W skardze na decyzję Prezesa ZUS Z. A.-M. wniosła o umorzenie zadłużenia z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych wobec ZUS. W uzasadnieniu skargi ponownie przedstawiła swoją sytuację materialną i zdrowotną. Opisała przebieg swojego dotychczasowego życia, a ustosunkowując się do argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdziła, że rozstrzygnięcie to jest dla niej krzywdzące, bowiem egzekwowanie należności ze świadczenia rentowego pozbawi ją środków do życia. Odnosząc się do swojego stanu zdrowia wyjaśniła, że jest osobą schorowaną, a ponadto opiekuje się niepełnosprawnym ojcem i mężem.
Pismem procesowym z dnia 15 lipca 2008 r. Z. A.-M. wniosła o pozytywne rozpatrzenie sprawy i o umorzenie zadłużenia z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę. Zdaniem WSA Prezes ZUS prawidłowo przyjął, że całkowita nieściągalność zachodzi m.in. wówczas, gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdzi brak majątku, z którego można by prowadzić skuteczną egzekucję, a w rozpoznawanej sprawie ta przesłanka nie zachodzi, ponieważ łączna kwota świadczeń rentowych Z. i S. M. wynosi ok. 850 zł miesięcznie i jest to źródło dochodu, z którego można prowadzić postępowanie egzekucyjne.
Z. A. – M. złożyła skargę kasacyjną od tego wyroku WSA w W. Zarzuciła naruszenie prawa materialnego, polegającego na błędnej wykładni art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11 poz.
74) "przez przyjęcie, że przepis ten nie odnosi się do sytuacji, w której znalazł się skarżący". Na tej podstawie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca podniosła m. in., że w pismach procesowych składanych w postępowaniu administracyjnym oraz w skardze do WSA szczegółowo opisała swój stan majątkowy oraz sytuację życiową. Jednakże WSA błędnie ustalił, że sytuacja skarżącej nie uzasadnia umorzenia ciążących na niej zobowiązań. Podzielił w tym zakresie błędy poczynione przez organ w postępowaniu administracyjnym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, w przypadkach wymienionych w § 2.
Przypomnienie tej zasady jest konieczne, ponieważ zarzut skargi kasacyjnej został niewłaściwie określony i przez to skarga kasacyjna uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu merytoryczną ocenę zaskarżonego wyroku sądu I instancji.
W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego – art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przez błędną jego wykładnię. Przepis ten stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z treści art. 28 ust. 3 b wynika jednakże, że owe "uzasadnione przypadki" wymagają konkretyzacji w akcie wykonawczym do ustawy. Oznacza to, że przepis art. 28 ust. 3 a ustawy nie stanowi wystarczającej podstawy do podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Co za tym idzie – zarzut dotyczący niewłaściwej interpretacji przepisów określających przesłanki umorzenia należności powinien również obejmować odpowiednie przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).
Poza tym treść skargi kasacyjnej wskazuje, że wnosząca skargę zarzuca Sądowi I instancji błędną ocenę ustaleń faktycznych, poczynionych w postępowaniu administracyjnym, sprowadzających się do stwierdzenia, że sytuacja materialna i życiowa Z. A. – M. nie jest na tyle zła, aby nie mogła ona spłacić zaległych składek ubezpieczeniowych. Kwestionowanie oceny sytuacji materialnej i życiowej skarżącej nie wiąże się z rozumieniem (wykładnią) przepisu prawnego. Może natomiast stanowić uzasadnienie zarzutu naruszenia przepisów postępowania i ewentualnie zarzutu naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe jego zastosowanie.
Wymaganie odpowiedniego sformułowania podstaw skargi kasacyjnej wiąże się z zasadą związania sądu kasacyjnego granicami skargi kasacyjnej. Stąd też art. 175 § 1 p.p.s.a. stanowi, że skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez profesjonalnego pełnomocnika, uznając za takiego m. in. adwokata i radcę prawnego.
Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 183 § 1 i art. 193 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu rozstrzyga Wojewódzki Sąd Administracyjny w W.