Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 9 lutego 2010 r., sygn. akt V SA/Wa 1134/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę Z. S. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] maja 2009 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oraz zasądził od Skarbu Państwa na rzecz adwokata kwotę [...] zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej.
Ze stanu faktycznego przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2005 roku Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w R. P. przyznał Z. S. płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (dalej: płatności ONW) do podanych we wniosku gruntów rolnych o powierzchni 50,36 ha w wysokości [...] zł na rok 2004.
W dniu [...] stycznia 2006 r. skarżący złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w R. P. oświadczenie, w którym stwierdził, że zmniejszenie deklarowanej powierzchni użytków rolnych położonych na terenach ONW nastąpiło w skutek zajęcia przez komornika, na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w L., części działek objętych zobowiązaniem ONW na rok 2004.
Decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2006 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w R. P. przyznał Z. S. płatność ONW do powierzchni 6,11 ha w kwocie [...] zł na rok 2005.
W dniu [...] lipca 2006 roku do Biura Powiatowego ARiMR w R. P. wpłynęło oświadczenie przejmującego działki rolne, z którego wynika, iż z dniem [...] maja 2006 roku W. S. przejął od skarżącego 50,36 ha gruntów rolnych.
W dniu [...] lutego 2007 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w R. P. wydał decyzję, w której przyznał Z. S. płatności ONW do powierzchni 9,86 w kwocie w wysokości [...] zł na rok 2006.
W dniu [...] października 2008 r. Prezes ARiMR wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych na mocy decyzji z dnia [...] marca 2005 r.
Decyzją z dnia [...] listopada 2008 roku Prezes ARiMR ustalił Z. S. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w wysokości [...] zł.
Orzekając na skutek wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, zaskarżoną decyzją z [...] maja 2009 r. Prezes Agencji utrzymał powyższą decyzję w mocy podkreślając, że z akt sprawy wynika, iż Z. S. pomimo zaciągniętego pięcioletniego zobowiązania do użytkowania działek rolnych, za które otrzymał płatność na mocy decyzji Kierownika Biura Powiatowego w R. z dnia [...] marca 2005 r. zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na części areału objętego dofinansowaniem ONW. Odnosząc się do oświadczenia skarżącego, iż zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania z uwagi na zajęcie przez komornika, na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w L., części działek objętych zobowiązaniem ONW, organ stwierdził, iż co prawda przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 73, poz. 657 ze zm.) dalej: rozporządzenie ONW, w § 9 ust 3 przewidują okoliczności, których wystąpienie zwalnia producenta rolnego z obowiązku zwrotu przyznanych płatności ONW, to jednakże rozporządzenie to nie wymienia zdarzenia losowego polegającego na zajęciu przez komornika działek objętych zobowiązaniem ONW jako okoliczności zwalniającej skarżącego z obowiązku kontynuowania działalności rolniczej na działkach objętych płatnością ONW.
Ponadto wyjaśnił, że możliwość wyłączenia obowiązku zwrotu płatności ONW w sytuacji zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej na skutek przeniesienia posiadania działek rolnych położonych na obszarze ONW na rzecz innego podmiotu w wyniku umowy, sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy została wprowadzona na mocy § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 marca 2006 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielenia pomocy finansowej na wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 42, poz, 278). Dopiero po powyższej nowelizacji producent rolny mógł uwolnić się od powyższego obowiązku, jeżeli spełnił warunki wskazane w § 9 ust. 2a znowelizowanego rozporządzenia ONW, tj. dostarczył w terminie 14 dni od dnia przeniesienia posiadania działek rolnych, oświadczenie podmiotu, na rzecz którego zostało przeniesione posiadanie tych działek.
Ponadto, na mocy § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 kwietnia 2006 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 75, poz. 522) obowiązek zwrotu płatności w związku z zaniechaniem działalności rolniczej na obszarach ONW na skutek przeniesienia posiadania działek rolnych na rzecz innego podmiotu w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, został wyłączony również w tych przypadkach, w których przeniesienie posiadania nastąpiło przed dniem wejścia w życie przepisów tejże nowelizacji, a producent rolny złożył kierownikowi biura powiatowego ARiMR na formularzu udostępnionym przez Agencję oświadczenie przejmującego działki rolne, w terminie 60 dni od dnia wejścia w życie znowelizowanych przepisów, tj. od dnia 4 maja 2006 r. do dnia 3 lipca 2006 r.
W związku z powyższym organ stwierdził, iż znajdujące się w aktach sprawy oświadczenie przejmującego działki rolne złożone zostało z uchybieniem terminu określonego nowelizacją rozporządzenia ONW z dnia 25 kwietnia 2006 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę Z. S. na powyższą decyzję, podtrzymując stanowisko organu, że rozporządzenie ONW nie wymienia zdarzenia polegającego na zajęciu przez komornika działek objętych zobowiązaniem ONW jako okoliczności zwalniającej Wnioskodawcę z obowiązku kontynuowania działalności rolniczej na działkach objętych płatnością ONW. Możliwość wyłączenia obowiązku zwrotu płatności ONW w sytuacji zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej na skutek przeniesienia posiadania działek rolnych położonych na obszarze ONW na rzecz innego podmiotu w wyniku umowy, sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy została wprowadzona na mocy § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 marca 2006 r. zmieniającego rozporządzenie ONW i dopiero po powyższej nowelizacji producent rolny mógł uwolnić się od powyższego obowiązku, jeżeli spełnił warunki wskazane w § 9 ust. 2a znowelizowanego rozporządzenia ONW.
Natomiast na mocy § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 kwietnia 2006 r. zmieniającego rozporządzenie ONW obowiązek zwrotu płatności w związku z zaniechaniem działalności rolniczej na obszarach ONW na skutek przeniesienia posiadania działek rolnych na rzecz innego podmiotu w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, został wyłączony również w tych przypadkach, w których przeniesienie posiadania nastąpiło przed dniem wejścia w życie przepisów tejże nowelizacji, a producent rolny złożył kierownikowi biura powiatowego ARiMR na formularzu udostępnionym przez Agencję oświadczenie przejmującego działki rolne, w terminie 60 dni od dnia wejścia w życie znowelizowanych przepisów, tj. od dnia 4 maja 2006 r. do dnia 3 lipca 2006 r.
W związku z powyższym organ słusznie stwierdził, iż znajdujące się w aktach sprawy oświadczenie przejmującego działki rolne złożone zostało z uchybieniem terminu określonego nowelizacją rozporządzenia ONW z dnia 25 kwietnia 2006 r. Ponadto Sąd I instancji stwierdził, że podpisując wniosek z dnia [...] czerwca 2004 r. Z. S. podjął zobowiązanie do prowadzenia działalności rolniczej, na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na powierzchni nie mniejszej niż 50,36,ha przez 5 lat, od dnia przyznania mu przedmiotowej płatności. Zobowiązanie to skarżący podjął, pomimo iż wyrok Sądu Okręgowego w L. z dnia [...] października 2003., sygn. akt [...], nakazywał mu wydanie Agencji Nieruchomości Rolnych nieruchomości o nr ew. [...] obręb P. i [...] obręb L. - tj. działek zadeklarowanych w ww. wniosku o przyznanie płatności ONW. Istotne jest również to, że od chwili wydania przez Sąd Okręgowy w L. wyroku z dnia [...] października 2003r., sygn. akt [...] do dnia wydania decyzji przez organ minęło 18 miesięcy. W tym czasie skarżący mógł dokonać korekty wniosku, jednak tego nie czynił.
W związku z powyższym ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności ONW za 2004 rok nastąpiło w sposób prawidłowy a decyzja administracyjna w tym zakresie odpowiada prawu.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Z. S. zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), dalej p.u.s.a., art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w związku z art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez oddalenie przez WSA skargi w sytuacji, gdy decyzja Prezesa Agencji Modernizacji i Restrukturyzacji Rolnictwa z dnia [...] maja 2009 roku, nr [...], została wydana z naruszeniem art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a., uzasadniającym jej uchylenie ze względu na istotne naruszenie przepisów postępowania, w szczególności polegające na niepełnym i niedokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego oraz niezawarciu w decyzji pełnego i wyczerpującego uzasadnienia, przez co wypełniona została przesłanka z art. 174 pkt 2 p.p.s.a.
W związku z powyższym wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku, rozpoznanie skargi oraz przyznanie nieopłaconych kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący zwrócił uwagę, że to na organie orzekającym w sprawie spoczywał obowiązek dokładnego wyjaśnienia, czy nie zostały spełnione przesłanki wymienione w § 9 ust. 3 pkt 1 lit. f) rozporządzenia ONW, w szczególności ustalenia, czy rozwiązanie przez wydzierżawiającego (tj. Agencję Nieruchomości Rolnych) umowy dzierżawy gruntów rolnych, na których położone są działki rolne objęte wnioskiem skarżącego, spowodowane było zaistnieniem okoliczności, za które skarżący nie ponosi odpowiedzialności.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie jako niezasadnej podkreślając, że na dzień składania wniosku skarżący dysponował wyrokiem Sądu Okręgowego w L. z dnia [...] października 2003 r., który nakazywał mu wydanie nieruchomości Agencji Nieruchomości Rolnych, tj. działek zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności ONW, a w listopadzie 2004 r. komornik dokonał zajęcia tej nieruchomości. Należało zatem przyjąć, ze umowa dzierżawy zawarta z Agencją Nieruchomości Rolnych została rozwiązana zanim rozpoczęło się zobowiązanie skarżącego z tytułu płatności ONW.
Naczelny Sąd Administracyjny, zważył co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Kasator powołał się na podstawę kasacyjną wymienioną w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., zarzucając zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 1 § 1 i § ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, art. 3 § 1 oraz 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 6, 7, 8, 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., polegającym na niepełnym i niedokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego oraz niezawarciu w decyzji wyczerpującego uzasadnienia. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej rozwinął ten zarzut w ten sposób, że w sytuacji, w której w świetle przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich, skarżący nie mógł zachować otrzymanych płatności ONW ze względu na gospodarowanie na mniejszym niż we wniosku obszarze, to i tak na organie administracji publicznej spoczywał obowiązek dokładnego wyjaśnienia, czy nie zostały spełnione przesłanki wymienione w § 9 ust. 3 pkt 1 lit. f cyt. rozporządzenia, uprawniające do zatrzymania tych płatności.
W ocenie kasatora organ zobowiązany był do wyjaśnienia, czy rozwiązanie przez wydzierżawiającą Agencję Nieruchomości Rolnych umowy dzierżawy gruntów rolnych objętych wnioskiem, spowodowane było zaistnieniem okoliczności, za które producent nie ponosił odpowiedzialności.
Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu należy stwierdzić, że stan faktyczny w sprawie został ustalony w sposób prawidłowy. Bezsporną jest okoliczność, że producent pomimo zaciągniętego pięcioletniego zobowiązania do użytkowania działek rolnych, za które otrzymał płatność na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego w R. P. z dnia [...] marca 2005 r., przy czym płatność została przekazana na jego konto w dniu [...] kwietnia 2006 r., zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na części areału objętego dofinansowaniem ONW. Ponadto, jak słusznie podkreślił Sąd I instancji, skarżący podpisując wniosek z dnia [...] czerwca 2004 r. podjął zobowiązanie do prowadzenia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na powierzchni nie mniejszej niż 50,36 ha przez okres 5 lat, od dnia przyznania płatności. Składając wniosek skarżący dysponował już wyrokiem Sądu Okręgowego w L. z dnia [...] października 2003 r. sygn. akt [...], który nakazywał mu wydanie Agencji Nieruchomości Rolnych działek zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności ONW.
Zatem umowa dzierżawy została rozwiązana zanim rozpoczęło się zobowiązanie producenta z tytułu płatności ONW. Skarżący nie dokonał stosownej korekty wniosku, pomimo upływu 18 miesięcy od wydania wyroku przez Sąd Okręgowy do dnia wydania decyzji przez organ. Dopiero w dniu [...] stycznia 2006 r. złożył oświadczenie o zmniejszeniu deklarowanej powierzchni użytków rolnych położonych na terenach ONW na skutek zajęcia przez komornika, które to zdarzenie nastąpiło w listopadzie 2004 r.
Przesłanką do zastosowania przepisu § 9 ust. 3 pkt 1 lit. f rozporządzenia ONW jest istnienie umowy dzierżawy gruntów oraz jej rozwiązanie w czasie trwania zobowiązania ONW.
Płatności ONW są przyznawane rolnikom, którzy podejmują się prowadzić działalność rolniczą na obszarze o mniej korzystnych warunkach gospodarowania, przez przynajmniej pięć lat od pierwszej wypłaty dodatku wyrównawczego. Wprowadzając taki warunek prawodawca uregulował konsekwencje zaniechania prowadzenia działalności rolnej na wszystkich działkach rolnych lub na części działek rolnych położonych na obszarze ONW w okresie objętym zobowiązaniem, nakazując zwrot całości lub części płatności. Dla powstania obowiązku wydania przez właściwy organ decyzji ustalającej kwotę nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności ONW wystarczającą przesłanką jest ustalenie zaniechania prowadzenia działalności rolniczej i wykluczenie istnienia przesłanek określonych w § 9 ust. 3 rozporządzenia z dnia 14 kwietnia 2004 r. W przepisie tym prawodawca krajowy zawarł zamknięty katalog okoliczności, których wystąpienie powoduje, iż płatność ONW nie podlega zwrotowi, wprowadzając jednocześnie warunek zawiadomienia o tych okolicznościach kierownika biura powiatowego Agencji, zgodnie art. 39 ust. 2 Rozporządzenia z dnia 29 kwietnia 2004 r. Nr 817/2004 ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenie Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) (.Dz.U.UE.L.04.153.3.).
Przywołany przepis rozporządzenia nie wymienia zdarzenia losowego polegającego na zajęciu przez komornika działek objętych zobowiązaniem ONW jako okoliczności zwalniającej wnioskodawcę z obowiązku kontynuowania działalności rolniczej na działkach objętych tą płatnością.
Tym samym zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów proceduralnych okazały się całkowicie pozbawione podstaw.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 p.p.s.a. Rozstrzygnięcie o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej pozostawiono Sądowi I instancji.