Uzasadnienie
Zaskarżonym skargą kasacyjną wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny W (dalej: Sąd I instancji) oddalił skargę B Ł na uchwałę Krajowej Rady Rzeczników Patentowych (dalej: KRRP) z dnia [...] listopada 2012 r. w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację rzecznikowską.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym:
Uchwałą z dnia [...] października 2012 r. Komisja Egzaminacyjna Polskiej Izby Rzeczników Patentowych stwierdziła, że B Ł uzyskała negatywny wynik egzaminu konkursowego na aplikację rzeczniowską. W uzasadnieniu podała, że kandydatka nie uzyskała wymaganej ilości punktów za odpowiedź na pytania nr 2 i 3 z części ustnej egzaminu.
Uchwałą z dnia [...] listopada 2012 r. KRRP, po rozpatrzeniu odwołania strony, utrzymała zaskarżoną uchwałę w mocy. W uzasadnieniu przypomniano, że przedmiotem pytania nr 2 było wymienienie dwóch zastosowań mleka wapiennego. W odpowiedzi na to pytanie, odwołująca się stwierdziła, że mleko wapienne ma właściwości neutralizujące oraz że jest ono używane w zaprawach budowlanych. W odpowiedzi tej odwołująca się wymieniła jednak tylko jedno zastosowanie mleka wapiennego. Treść pytania wskazywała jasno na wymienienie dwóch zastosowań mleka wapiennego, a nie jego właściwości. Zdająca nie sprecyzowała, czego konkretnie dotyczą odkażające właściwości mleka wapiennego, z treści odpowiedzi można wywnioskować, że odkażające właściwości mleka wapiennego mogą dotyczyć odkażania ran, podczas gdy mleko wapienne jest substancją żrącą i stosuje się je do odkażania zanieczyszczonych powierzchni magazynowych.
W odniesieniu natomiast do pytania nr 3 organ odwoławczy wskazał, że nie wykraczało ono poza zakres materiału, mieszcząc się w tematyce zasad wykonywania zawodu. W kontekście tego pytania skarżąca pominęła kompetencje Nadzwyczajnego Krajowego Zjazdu Rzeczników Patentowych. Pytanie nr 3 nie było "mylące" z racji tego, że kompetencje Nadzwyczajnego Krajowego Zjazdu Rzeczników Patentowych znajdują się w ustawie z dnia 11 kwietnia 2001 r. o rzecznikach patentowych (tekst jednolity: Dz.U. z 2011 r. Nr 155, poz. 925 ze zm.) dalej: u.rz.p. Według organu zakres materiału na egzamin konkursowy nie był ograniczony do konkretnych aktów normatywnych.
Co więcej, poruszona przez odwołującą się kwestia możliwości rozszerzania przez Nadzwyczajny Krajowy Zjazd Rzeczników Patentowych porządku obrad również stanowi jego kompetencję, a więc uprawnienie, a nie, jak wskazała odwołująca się, "czynność prawnie doniosłą".
WSA w W oddalając skargę na powyższą uchwałę nie podzielił argumentów skarżącej co do naruszenia art. 7, 77, 107 § 3, 8 oraz 10 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej: k.p.a. Skarżąca na każdym etapie miała możliwość wglądu w akta sprawy dotyczące jej egzaminu konkursowego na aplikację rzecznikowską i możliwość ta nie była w żaden sposób i na żadnym etapie skarżącej ograniczana. W dniu 8 lutego 2013 r. skarżąca zapoznała się z protokołem z egzaminu ustnego.
Zdaniem Sądu I instancji, wywody organu w zakresie pytań merytorycznych i udzielonych na nie odpowiedzi przez skarżącą nie nasuwają zastrzeżeń. Przedmiotem pytania nr 2 było wymienienie dwóch zastosowań mleka wapiennego, a skarżąca wskazała na jedno zastosowanie (w zaprawach budowlanych). Podczas rozprawy przed Sądem I instancji B Ł stwierdziła, że na egzaminie "odnośnie mleka wapiennego powiedziała, że ma zastosowanie neutralizujące, natomiast sformułowania, że ma właściwości neutralizujące używała w odwołaniu jedynie ze względów stylistycznych". W ocenie Sądu powyższe wyjaśnienia nie zasługują na uwzględnienie, zważywszy na treść odwołania skarżącej w konfrontacji z notatkami sporządzonymi przez każdego z członków komisji na karcie A. Sąd I instancji podkreślił, że każdy z członków komisji poczynił uwagę dotyczącą braku pełnej odpowiedzi na to pytanie.
Nie jest przekonywająca argumentacja skarżącej, że w odwołaniu od uchwały z [...] października 2012 r. wyłącznie ze względów stylistycznych użyła sformułowania "właściwości neutralizujące", podczas gdy faktycznie miała na myśli "zastosowanie neutralizujące" mleka wapiennego. Różnica między powyższymi terminami jest aż nadto widoczna. Zastosowanie mleka wapiennego wynika bowiem z jego szczególnych właściwości.
Sąd nie podzielił także poglądu B Ł, że pytanie nr 3 wychodziło poza zakres egzaminu konkursowego. Rację ma organ twierdząc, że celem egzaminu konkursowego jest sprawdzenie wiedzy kandydatów z zakresu zadań rzecznika patentowego i zasad wykonywania zawodu. Powyższe wynika wprost z art. 28b ust. 2 pkt 1 u.rz.p. Niewątpliwie pytanie dotyczące władz samorządu rzecznikowskiego mieści się w zakresie sprawdzenia wiedzy dotyczącej zasad wykonywania zawodu rzecznika patentowego.
B Ł zaskarżając wyrok w całości, domagała się jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie:
- 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., poprzez nieuwzględnienie skargi mimo naruszenia przez organ w toku postępowania administracyjnego przepisów postępowania, tj. art. 8 k.p.a. poprzez niezałączenie do akt sprawy notatek sporządzonych przez skarżącą w trakcie egzaminu a także nagrania przebiegu egzaminu skarżącej, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, doprowadziło bowiem do uznania za zgodną z prawem decyzji wydanej z naruszeniem wskazanego przepisu;
- 2) art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez zaaprobowanie błędnego ustalenia organu, że skarżąca nie udzieliła prawidłowej odpowiedzi na pytanie dotyczące kompetencji Nadzwyczajnego Krajowego Zjazdu Rzeczników Patentowych, podczas gdy z akt sprawy wynika, że skarżąca wskazała kompetencje Zwyczajnego Krajowego Zjazdu Rzeczników Patentowych i podniosła, że kompetencje Nadzwyczajnego Krajowego Zjazdu Rzeczników Patentowych są takie same, co jest zgodne ze stanem prawnym, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, doprowadziło bowiem do uznania za zgodną z prawem decyzji wydanej z naruszeniem wskazanego przepisu;
- 3) art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez zaaprobowanie błędnego ustalenia organu, że skarżąca nie udzieliła prawidłowej odpowiedzi na pytanie dotyczące zastosowania mleka wapiennego, podczas gdy z kart indywidualnych członków zespołu egzaminacyjnego wynika, że skarżąca podała co najmniej jedno zastosowanie mleka wapiennego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, doprowadziło bowiem do uznania za zgodną z prawem decyzji wydanej z naruszeniem wskazanego przepisu;
- 4) art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 134 p.p.s.a. poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do zarzutów skarżącej, że:
- a) podczas egzaminu wymieniła kompetencje Zwyczajnego Krajowego Zjazdu Rzeczników Patentowych, które odpowiadają kompetencjom Nadzwyczajnego Krajowego Zjazdu Rzeczników Patentowych,
- b) w aktach sprawy brak jest notatek sporządzonych przez skarżącą w trakcie postępowania, a także nagrania przebiegu egzaminu skarżącej, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, doprowadziło bowiem do uznania za zgodną z prawem decyzji wydanej z naruszeniem wskazanego przepisu.
W uzasadnieniu autor skargi kasacyjnej podał, że Sąd I instancji nie odniósł się do kwestii braku nagrania oraz notatek skarżącej, a swoje rozważania co do naruszenia przepisów postępowania, w tym art. 8 k.p.a., ograniczył do jednego lakonicznego akapitu, w którym wskazał, że skarżąca na każdym etapie miała możliwość wglądu w akta sprawy dotyczące jej egzaminu.
Sąd I instancji w kontekście zastrzeżeń do pytania 3 odniósł się jedynie do zarzutu wykraczania przedmiotowego pytania poza zakres egzaminu konkursowego określonego w art. 28b u.rz.p. Tymczasem oprócz wskazanej kwestii skarżąca podnosiła również, że kompetencje Nadzwyczajnego Krajowego Zjazdu Rzeczników Patentowych pokrywają się z kompetencjami Krajowego Zjazdu Rzeczników Patentowych, co w jej opinii było już wystarczające do uzyskania pozytywnej oceny za to pytanie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z treścią art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA lub Sąd II instancji) rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania z art. 183 § 2 p.p.s.a., tym samym zostały spełnione warunki do merytorycznego rozpoznania skargi kasacyjnej.
Stosownie do treści art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu, albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarga kasacyjna B Ł jako podstawę kasacyjną wskazuje art. 174 pkt 2 p.p.s.a. W ramach tej podstawy strona podnosi naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w związku z art. 8 k.p.a. oraz naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 77 k.p.a. oraz art. 134 p.p.s.a. W ocenie NSA skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Z tego powodu nie mogła prowadzić do uchylenia wyroku będącego przedmiotem zaskarżenia.
Sąd II instancji nie dopatrzył się naruszenia prawa procesowego w postępowaniu przed WSA w W, zatem nie może przyjąć jako trafnego poglądu skargi kasacyjnej, w myśl którego w postępowaniu przed Krajową Radą Rzeczników Patentowych doszło do naruszenia art. 8 k.p.a., a przez to oddalenie skargi było działaniem nieuprawnionym. Strona wnosząca skargę kasacyjną przyjmuje, że wskazany przepis k.p.a. został naruszony, gdyż KRRP nie dołączyła do akt sprawy notatek sporządzonych przez skarżącą na użytek egzaminu ustnego oraz nagrania z przebiegu egzaminu. Te braki postępowania administracyjnego, w ocenie skarżącej, dają podstawę do przyjęcia, że organ działał w sposób, który nie budził zaufania do organów władzy publicznej. Zdaniem NSA takie stanowisko skargi kasacyjnej nie ma prawnego uzasadnienia. Niewątpliwie z treści art. 8 k.p.a. wynika nakaz prowadzenia postępowań administracyjnych przy zachowaniu standardów, które będą budziły zaufanie do organów, jednak określenie wymogów jakie powinno spełniać postępowanie prowadzone przed organem musi zawsze być odnoszone do konkretnej sprawy załatwianej przez organ.
Tym samym kwestionowanie poprawności takiego postępowania musi być wiązane z formalnymi wymogami, jakie stawia prawo dla konkretnego postępowania. Zasada wynikająca z art. 8 k.p.a. nie może być ujmowana abstrakcyjnie, ale ma odnosić się do wymogów wynikających z przepisów prawa. Oznacza to, że postawienie organowi zarzutu naruszenia art. 8 k.p.a. musi wiązać się z wykazaniem naruszenia przez organ przepisów prawa, bo tylko wtedy można przyjąć, że organ swoim działaniem nie buduje zaufania.
W rozpoznawanej sprawie strona twierdzi, że KRRP naruszyła art. 8 k.p.a. bo nie wyjaśniła stanu faktycznego sprawy, przebiegu egzaminu ustnego, w ramach postępowania konkursowego na aplikację rzecznikowską, gdyż do akt sprawy nie dołączono dowodów, które potwierdzałyby poprawność odpowiedzi na pytania nr 2 i 3. Zdaniem NSA niedołączenie do akt notatek skarżącej oraz nagrania z przebiegu egzaminu nie może być traktowane jako niezgodne z art. 8 k.p.a. Byłoby niezgodne z treścią tego przepisu wówczas, gdy KRRP działałaby z naruszeniem przepisów regulujących sposób przeprowadzania egzaminu. Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że w sprawie objętej skargą kasacyjną nie doszło do naruszenia zasad przeprowadzania i dokumentowania egzaminu. Na tej podstawie można jednoznacznie przyjąć, jak uczynił to Sąd I instancji, że KRRP poprawnie oceniła odpowiedzi skarżącej na 2 i 3 pytanie w części ustnej egzaminu.
Podnoszone w zarzucie braki postępowania wyjaśniającego nie mają istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia, skoro przebieg egzaminu i jego wynik znajdują odzwierciedlenie w prawem wymaganej dokumentacji egzaminacyjnej. Z tego powodu Sąd II instancji przyjmuje, że kontrolowany wyrok nie naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ w związku z art. 8 k.p.a., to oznacza, że tak postawiony zarzut kasacyjny musi być uznany za chybiony.
W ocenie NSA nietrafny jest także zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 77 k.p.a. Ten zarzut kwestionuje uzasadnienie wyroku Sądu I instancji ze względu na to, że Sąd błędnie przyjął za organem ustalenia co do przebiegu egzaminu i prawidłowości wystawienia oceny za dwa pytania. Sąd II instancji stwierdza, że tak postawiony zarzut jest merytorycznie niezasadny. Podkreślić należy, że z treści art. 141 § 4 p.p.s.a. wynika jakie obligatoryjne elementy ma zawierać uzasadnienie wyroku. Zatem naruszenie tego przepisu może mieć miejsce tylko wtedy, gdy uzasadnienie nie zawiera tych elementów. Nigdy nie może być ono łączone z ocenami i stanowiskiem jakie prezentuje Sąd I instancji uzasadniając swoje rozstrzygnięcie. Wadą uzasadnienia wyroku jest brak poszczególnych części uzasadnienia określonych w art. 141 § 4 p.p.s.a., a nie brak zgody ze stanowiskiem i twierdzeniami prezentowanymi przez stronę.
Poza tym zauważyć należy, że art. 141 § 4 p.p.s.a. nie może być łączony z przepisami procesowymi stosowanymi przez organy, czyli przepisami k.p.a., bowiem te przepisy są stosowane na różnych poziomach sprawy. Przepisy k.p.a. stosuje organ i tylko on może je naruszyć, natomiast art. 141 § 4 p.p.s.a. jest skierowany do sądu administracyjnego, który kontrolując sposób stosowania przepisów przez organ, ma obowiązek wypowiedzieć się w tej materii w uzasadnieniu wyroku, które ma spełniać warunki określone w art. 141 § 4 p.p.s.a. Z tego powodu należy przyjąć, że zarzut kasacyjny łączący naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. z art. 77 k.p.a. jest nietrafny. Tak samo należy ocenić powiązanie art. 141 § 4 w związku z art. 134 p.p.s.a., ponieważ brak odniesienia się przez Sąd I instancji do zarzutów skargi związanych z poprawnością udzielanych odpowiedzi na 2 i 3 pytanie nie może być łączony z treścią przepisu. Art. 134 p.p.s.a. wyznacza granice sądowoadministracyjnej kontroli administracji publicznej, zatem nie może być odnoszony do kompletności i poprawności uzasadnienia wyroku.
Mając na uwadze powyższe oraz treść art. 184 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt. 1 p.p.s.a.