Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 16 czerwca 2015 r., sygn. akt II GSK 783/14

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem dniu 12 grudnia 2013 r. (sygn. akt III SA/Wr 518/13) oddalił skargę J. S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] maja 2013 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.

I

Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie prawnym i faktycznym sprawy.

Kierownik Biura Powiatowego w L. decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2009 r. przyznał J. S. (dalej skarżący), na jego wniosek, płatność rolnośrodowiskową na rok 2008, w łącznej wysokości 66 674,45 zł. Kolejną decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2010 r. Kierownik Biura Powiatowego w L. przyznał skarżącemu, na jego wniosek, płatność rolnośrodowiskową na rok 2009, w łącznej wysokości 69.731,75 zł.

Pismem z dnia 18 maja 2010 r. skarżący poinformował Kierownika Biura Powiatowego w L. o zaprzestaniu prowadzenia działalności rolnośrodowiskowej na gruntach zgłaszanych do płatności w roku 2008 r. i 2009 r., w związku z rozwiązaniem umów dzierżawy przez właścicieli tych gruntów. Wskazał w piśmie, że wypowiedzenie umów dzierżawy otrzymał w dniu 11 maja 2010 r.

W dniu 8 czerwca 2010 r. do akt sprawy zostały dołączone trzy umowy dzierżawy działek rolnych objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym oraz umowy o ich rozwiązaniu na mocy porozumienia stron z dnia 8 października 2009 r., poświadczone przez notariusza. Notariusz poświadczył, że umowy te przedłożono 15 grudnia 2009 r.

Decyzją z [...] lutego 2013 r. (nr [...]) Kierownik Biura Powiatowego Agencji w L. ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego w wysokości 136.406,20 zł. W uzasadnieniu wskazał, że ta kwota wynikała z niedotrzymania zobowiązań wieloletnich z tytułu realizacji tego programu.

Po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia [...] maja 2013 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR we W. utrzymał w mocy decyzję (nr [...]) z dnia [...].02.2013 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego w wysokości 136.406,20 zł. W uzasadnieniu wskazano, że w sprawie bezspornym jest, że skarżący zaprzestał realizacji zobowiązania podjętego na mocy decyzji z dnia 4 maja 2009 r. Potwierdził to skarżący w złożonym piśmie z dnia 18 maja 2010 r., wskazując jako przyczynę zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej na gruntach objętych zobowiązaniem, rozwiązanie dzierżawy tych gruntów. Podniesiono w uzasadnieniu, że zasadą jest, że w przypadku zaprzestania realizacji podjętego zobowiązania producent rolny zobowiązany jest do zwrotu wcześniej udzielonej pomocy. Przedstawione przez skarżącego okoliczności nie stanowiły siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności w rozumieniu art. 47 ust 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. oraz § 35 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich nalata 2007-2013 (Dz. U. Nr 33, poz. 262), zwanego dalej: rozporządzeniem rolnośrodowiskowym, zatem brak jest podstaw do odstąpienia od żądania zwrotu przyznanych skarżącemu płatności rolnośrodowiskowych za lata 2008 i 2009. Skarżący składając wniosek na rok 2010 nie zadeklarował działek objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym.

Dla powstania obowiązku zwrotu kwoty nienależnie pobranej z tytułu programu rolnośrodowiskowego wystarczającą przesłanką było zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej na gruntach rolnych wnioskowanych do płatności rolnośrodowiskowych w związku z przeniesieniem gospodarstwa rolnego bez przejęcia zobowiązania rolnośrodowiskowego, co skarżący potwierdził w złożonym piśmie z dnia 18 maja 2010 r.

Skarżący wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu.

W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR we W. podtrzymał argumentację i stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznał skargę za niezasadną.

Sąd pierwszej instancji wskazał, iż skarżący zobowiązał się do realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego przez okres pięciu lat, co wynika z jego wniosku z dnia 19 maja 2008 r., jak i z decyzji z dnia 4 maja 2009 r. przyznającej na wniosek skrzącego płatność rolnośrodowiskową na rok 2008. Realizacja tego zobowiązana została potwierdzona decyzją z dnia 3 marca 2010 r. przyznającą - na wniosek skarżącego - płatność rolnośrodowiskową na rok 2009. Zobowiązanie powyższe obejmowało grunty wskazane w umowach dzierżawy, które następnie zostały rozwiązane. Rozpoczęciem 5-letniego okresu zobowiązania był dzień 1 marca 2008 r. Pismem z dnia 18 maja 2010 r. skarżący poinformował Kierownika Biura Powiatowego w L. o zaprzestaniu prowadzenia działalności rolnośrodowiskowej na gruntach zgłaszanych do płatności w roku 2008 r. i 2009 r., w związku z rozwiązaniem umów dzierżawy przez właścicieli tych gruntów.

W związku z powyższym w ocenie Sądu pierwszej instancji w sprawie bezspornym jest, że skarżący zaprzestał realizacji zobowiązania podjętego na mocy decyzji z dnia 4 maja 2009 r., kontynuowanego w oparciu o decyzję z 3 marca 2010 r., na gruntach objętych umowami dzierżawy.

W ocenie WSA we Wrocławiu organ prawidłowo ocenił, iż w rozpatrywanej sprawie nie zachodzą przypadki wskazane w art. 28 ust. 2a rozporządzenia rolnośrodowiskowego, nie występują przypadki siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności w rozumieniu art. 47 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006, a jedyną okolicznością wymagającą rozważenia jest, wskazana w § 35 pkt 8 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, inna okoliczność, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, mająca wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego i będąca wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika. Jako zdarzenie zaistnienia tej przesłanki skarżący wskazał przekroczenie przez pełnomocnika skarżącego zakresu pełnomocnictwa przy rozwiązaniu przedmiotowych umów dzierżawy i jego działanie na szkodę mocodawcy.

W ocenie Sądu pierwszej instancji ewentualne błędy w działaniu pełnomocnika, czy wręcz celowe działanie na szkodę mocodawcy nie jest siłą wyższą ani szczególną okolicznością, o których mowa § 35 pkt 8 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Niewątpliwie nie można ich uznać za przyczyny niezależne od rolnika. Skarżący nie może czynić prawa ze skutków swojego zaniechania i niedbalstwa w zakresie wyboru pełnomocnika. Wszelkie działania pełnomocnika, które zdaniem skarżącego były nieprawidłowe i godziły w jego interes powinny być kwestionowane w drodze cywilnoprawnej, a nie w ramach przedmiotowego postępowania. Zwłaszcza wobec jednoznacznego oświadczenia skarżącego o zaprzestaniu realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego.

Podsumowując, WSA we Wrocławiu wskazał, iż niezasadne są zarzuty skarżącego o braku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, o braku podstaw do uznania wypłaconych należności za nienależne, o naruszeniu przepisu § 35 pkt 8 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Skoro skarżący nie dołączył do odwołania dodatkowych dowodów, nie może czynić organowi zarzutu ich nierozważenia. Zaskarżone rozstrzygnięcie utrzymujące w mocy decyzje organu pierwszej instancji wydane zostało w oparciu o prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy i obowiązujące przepisy prawa, było poprzedzone wyczerpującym i dokładnym ustaleniem i rozważeniem stanu faktycznego istotnego w sprawie oraz było należycie uzasadnione z wymienieniem m.in. ustaleń faktycznych i prawnych oraz materiałów dowodowych, na podstawie których podjęto rozstrzygnięcie.

II

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu pierwszej instancji złożył J. S.. Zaskarżył orzeczenie w całości. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz uchylenie przedmiotowych decyzji, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego radcy prawnego według norm przepisanych.

Skarżący wniósł jednocześnie o dopuszczenie nowych dowodów uzyskanych przez skarżącego po wydaniu zaskarżonego wyroku przez WSA we Wrocławiu, tj.:

1. - odpowiedź na pozew z dnia 20-01-2014 r.;
2. - wezwanie do zapłaty z dnia 21-04-2012 r.;
3. - pisma J. S. do ARMIR w L. z dnia 12-02-2014 r. na okoliczność złożenia przez M. K. deklaracji o przejęciu zobowiązania rolnośrodowiskowego skarżącego i dalszego jego kontynuowania na gruntach dzierżawionych przez skarżącego od M. K..

Strona wnosząca skargę kasacyjną zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi:

1. - naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest § 28 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 lit. b/ oraz § 35 pkt 8 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczególnych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objęty Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, przez błędną wykładnię polegającą na zawężeniu wykładni pojęcia realizacji podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego w okresie 5 lat i przyjęciu, że w przypadku złożenia oświadczenia o zaprzestaniu realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego a następnie prowadzeniu nieprzerwanie takiego samego programu rolnośrodowiskowego przez kolejnego posiadacza gospodarstwa rolnego na tych samych gruntach o tym samym areale, następuje skutek w postaci zwrotu płatności rolnośrodowiskowej, w sytuacji zachowania (spełnienia) celu całej regulacji dotyczącej przedsięwzięć rolnośrodowiskowych, polegającego na utrzymaniu preferowanych upraw przez ściśle określony czas 5 lat;
2. - naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w zw. z art. 136 k.p.a. i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez brak stwierdzenia naruszeń prawa w zakresie wskazanym przez stronę w jej skardze, podczas gdy skarga zasługiwała na uwzględnienie z powodu nie wyjaśnienia przez organ zagadnienia nieprzerwanego wykonywania zobowiązania rolnośrodowiskowego przez kolejnego posiadacza gospodarstwa rolnego w identycznym zakresie jak skarżący i ograniczenia postępowania dowodowego jedynie do oświadczenia skarżącego o zaprzestaniu zobowiązania rolnośrodowiskowego, w sytuacji gdy nowe dowody wskazane przez stronę oraz dowody, które skarżący uzyskał po wydaniu skarżonego wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, wskazują na fakt przejęcia zobowiązania rolnośrodowiskowego przez kolejnego posiadacza gospodarstwa rolnego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przytoczono uzasadnienie wskazanych zarzutów.

Organ nie skorzystał z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Rozpoznając sprawę w granicach postawach kasacyjnych, należy przede wszystkim wskazać, że nie jest zrozumiały zarzut naruszenia § 28 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 lit. b/ rozporządzenia rolnośrodowiskowego, ponieważ uzasadnienie tego zarzutu sprowadza się do twierdzenia skarżącego, że Sąd I instancji naruszył ten przepis, gdyż przyjął, że płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, mimo iż zobowiązanie rolnośrodowiskowe na tych samych gruntach jest kontynuowane przez kolejnego posiadacza gospodarstwa rolnego.

To samo dotyczy zarzutu naruszenia § 35 pkt 8 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, choć w tym przypadku skarżący nie przytacza żadnych argumentów, które odnosiłyby się do tego przepisu. Można jednak przyjąć, że zdaniem skarżącego obowiązek zwrotu płatności rolnośrodowiskowej, o którym mowa w § 28 ust. 1 rozporządzenia nie istnieje, jeżeli po zaprzestaniu realizacji programu rolnośrodowiskowego przez skarżącego, kolejny posiadacz gospodarstwa rolnego na tych samych działkach rolnych realizuje ten sam program.

To stanowisko skarżącego jest wadliwe, ponieważ nie uwzględnia treści § 29 rozporządzenia MRiRW z dnia 26 lutego 2009 r. Stosownie do tego przepisu w przypadku przeniesienia posiadania działek rolnych przez rolnika, któremu została przyznana płatność rolnośrodowiskowa, na inny podmiot, płatność nie podlega zwrotowi, jeżeli zostaną spełnione warunki określone w tym przepisie, w szczególności jeżeli rolnik złoży niezwłocznie po przeniesieniu posiadania oświadczenie tego podmiotu o kontynuowaniu realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego przez rolnika, na rzecz którego zostało przeniesione posiadanie.

Skarżący nie twierdzi nawet, że dopełnił warunki określone w § 29 rozporządzenia, a podnosi jedynie, że po zaprzestaniu przez niego realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego M. K. na tych samych działkach rolnych prowadzi taką samą działalność rolniczą jak skarżący.

Podstawą odstąpienia od żądania zwrotu płatności rolnośrodowiskowych jest spełnienie przez rolnika warunków, o jakich mowa w § 29 ww. rozporządzenia, w tym złożenie wymaganego tym przepisem oświadczenia, a skarżący takiego oświadczenia nie złożył.

W tym stanie rzeczy nie jest zasadny podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia § 28 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 lit. a/ oraz 35 pkt 8 powołanego rozporządzenia MRiRW.

Nie zmieniają tej oceny okoliczności podniesione przez skarżącego, a wskazywane w pismach dołączonych do skargi kasacyjnej.

To, że M. K. proponował skarżącemu kontynuację zobowiązania rolnośrodowiskowego (pismo z dnia 21 kwietnia 2010 r.) nie stanowi spełnienia warunku, o którym mowa w § 29 rozporządzenia, również nie uzasadnia zarzutu naruszenia ww. przepisu powołanie się na okoliczności podnoszone w odpowiedzi na pozew.

Z tych względów nie można podzielić także zarzutów dotyczących naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania. Po pierwsze, organ ustalił a Sąd pierwszej instancji prawidłowo zaakceptował ustalenia co do braku wystąpienia okoliczności nadzwyczajnych.

Należy podzielić stanowisko Wojewódzkiego Sądu, iż zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o prawidłowo ustalony stan faktyczny, a w uzasadnieniu organ odnosił się do całości zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Po drugie, Sąd zasadnie przyjął, iż skarżący nie wykazał, by zostało złożone oświadczenie, o jakim mowa w § 29 rozporządzenia MRiRW, a ustalony stan faktyczny sprawy nie wypełnia żadnej z przesłanek powołanych w przepisach mających zastosowanie w sprawie, w tym w § 35 pkt 8 rozporządzenia.

Reasumując powyższe, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak jest usprawiedliwionych podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej i podlega ona oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.