Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 25 stycznia 2012 r. oddalił skargę L. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2011 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne z uwagi na ich przedawnienie oraz odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia, z następującym uzasadnieniem.
L. W. (dalej: skarżącym) wnioskiem z dnia 2 marca 2011 r. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. (zwany dalej: ZUS) o umorzenie zaległych składek ubezpieczeniowych w całości, ewentualnie o umorzenie odsetek od tych zaległości w całości. Wniosek został uzasadniony trudną sytuacją skarżącego oraz przedawnieniem części zobowiązań.
ZUS decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. umorzył postępowanie w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za luty 2001 r. z uwagi na ich przedawnienie; oraz odmówił umorzenia figurującego na koncie skarżącego zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okresy wskazane we wniosku w łącznej wysokości 80.498,87 zł. W uzasadnieniu decyzji ZUS wskazał, że w przypadku skarżącego nie zachodzi żadna okoliczność pozwalająca na uznanie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, a tym samym brak jest możliwości umorzenia przedmiotowych należności na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.; dalej: u.s.u.s.).
Niezależnie od powyższego, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) – w ocenie organu jednak wynikająca z akt sprawy sytuacja materialna skarżącego spowodowała odmowę umorzenia zaległości składkowych.
Ponownie rozpatrując sprawę ZUS decyzją z dnia [...] września 2011 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2011 r. Organ odnosząc się do zarzutu przedawnienia wskazał, że znowelizowany art. 24 ust. 4 u.s.u.s. wprowadził generalną zasadę, iż należności z tytułu składek przedawniają się po upływie 10 lat, licząc od dnia ich wymagalności. Tym samym 10-letni okres przedawnienia dotyczy wszystkich wymagalnych zobowiązań powstałych do 31 grudnia 2002 r. (o ile nie uległy przedawnieniu i niewygasły przed 1 stycznia 2003 r.), jak i zobowiązań powstałych od 1 stycznia 2003 r.
Organ wskazał również, że skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających jego twierdzenia odnośnie do stanu majątkowego i sytuacji materialnej. Natomiast na podstawie dokumentów zgromadzonych w toku postępowania nie można stwierdzić, iż regulowanie obciążających, a wynikających z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zobowiązań publicznoprawnych będzie stanowiło utrudnienie w zaspokajaniu potrzeb skarżącego i jego rodziny.
Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że chybiony jest zarzut przedawnienia zaległych należności składkowych, bowiem umorzyć można tylko należności istniejące, zatem stwierdzenie przedawnienia składek uniemożliwia prowadzenie postępowania o ich umorzenie, co powoduje konieczność umorzenia postępowania o umorzenie należności z powodu bezprzedmiotowości.
Ponadto nie jest trafny pogląd skarżącego dotyczący przedawnienia jego zobowiązania. Zaległości dotyczą okresów od marca do czerwca 2001 r., od września 2001 r. do stycznia 2002 r. oraz od kwietnia 2004 r. do stycznia 2010 r., zatem, biorąc pod uwagę obowiązujący do 1 stycznia 2003 r. 5-letni okres przedawnienia, żadne zaległości nie przedawniły się przed 1 stycznia 2003 r. Oznacza to, że w momencie wejścia w życie nowych przepisów wprowadzonych ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) zobowiązania skarżącego nie były przedawnione.
Sąd stwierdził, że do nieprzedawnionych do 31 grudnia 2002 r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony, termin przedawnienia, ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać zaś należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia. Sąd badając sprawę w zakresie przesłanek dających podstawę do umorzenia zaległych należności składkowych wskazał, że zaskarżone decyzje zawierają szczegółowe ustalenia co do sytuacji materialnej i życiowej skarżącego. Stan finansowy skarżącego wskazuje, że w odniesieniu do niego, nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności składek o jakiej jest mowa w art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s., co organ w sposób prawidłowy i dokładny wyjaśnił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Sąd podzielił pogląd organu, że w sprawie nie zostały również spełnione przesłanki określone w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W aktach sprawy brak jest bowiem dowodów, z których wynikałoby, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną wnioskodawcy nie jest w stanie opłacić należności wobec Zakładu, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.
L. W. złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku zaskarżając go w całości i wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania "pozostawiając Sądowi I instancji rozstrzygnięcie o kosztach procesu za instancję odwoławczą".
Wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego wymienionego w:
- - art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym z dnia przed 1 stycznia 2003 r. w zw. z art. 23 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074) poprzez niewłaściwe zastosowanie, w wyniku czego nie uwzględniono faktu przedawnienia zobowiązania w składkach na ubezpieczenia społeczne powstałych przed dniem 1 stycznia 2003 r.
- - art. 28 ust. 1 i nast. u.s.u.s. poprzez "pominięcie w wyniku czego osobnie która nie posiada żadnego majątku odmówiono prawa umorzenia zaległości".
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że art. 24 ust. 4 u.s.u.s. jest przepisem prawa materialnego, co do którego obowiązuje generalna zasada niedziałania prawa wstecz, chyba, że przepis szczegółowy tak stanowi. Mając jednak na uwadze brak przepisów przejściowych wszystkie roszczenia ZUS sprzed 1 stycznia 2003 r. uległy przedawnieniu. Z ostrożności procesowej wskazano, że wnioskodawca pozostaje bez żadnych środków finansowych. Stan ten jest trwały.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom określonym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Z kolei art. 183 tej ustawy stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany był granicami skargi kasacyjnej.
Według art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
- 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Autor skargi powinien wskazać konkretne, naruszone przez Sąd zaskarżonym orzeczeniem przepisy prawa materialnego i procesowego. W odniesieniu do prawa materialnego powinien wykazać, na czym polegała dokonana przez Sąd I instancji ich błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być wykładnia prawidłowa i właściwe zastosowanie. Podobnie przy naruszeniu prawa procesowego należy wskazać przepisy tego prawa naruszone przez Sąd oraz podać, na czym polegało uchybienie tym przepisom i dlaczego uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W skardze kasacyjnej L. W. nie przytoczono podstaw kasacyjnych z powołaniem się na art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Podnosząc w ramach niewskazanej wprost podstawy z art. 174 pkt 1 p.p.s.a zarzut niewłaściwego zastosowania art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2003 r. w związku z art. 23 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw kasator zaprezentował pogląd dotyczący przedawnienia, wyjaśnił w jaki sposób przepisy te winny być zastosowane w rozpoznawanej sprawie. Błędna wykładnia to mylne zrozumienie treści przepisu, mylne odczytanie dyspozycji lub sankcji.
Z kolei, naruszenie prawa przez niewłaściwe zastosowanie to błąd subsumcji, czyli wadliwe uznanie, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Kastor posługując się pojęciem "niewłaściwe zastosowanie" w istocie sformułował zarzut błędnej wykładni prawa. Wadliwie sformułowany pierwszy zarzut skargi kasacyjnej – niewłaściwe zastosowanie art. 24 ust. 4 u.s.u.s. przy jednoczesnym argumentowaniu, że zaległości uległy przedawnieniu nie jest trafny. Sąd I instancji podzielił wykładnię prawa dokonaną przez organ administracji, że do nieprzedawnionych do 31 grudnia 2002 r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony, termin przedawnienia, ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu - jego przerwanie i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie.
Skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia. Prawidłowo Sąd I instancji przyjął, że należności skarżącego nie uległy przedawnieniu, a nawet gdyby uległy przedawnieniu, to nie mogłoby to prowadzić do ich umorzenia.
W skardze kasacyjnej zarzucono również błąd w ustaleniach faktycznych polegający na nieustaleniu, że L. W. nie posiada jakichkolwiek możliwości płatniczych do uregulowania zaległości, że nie posiada i nie posiadał żadnego majątku i jest to stan trwały, ponieważ brak jest jakichkolwiek możliwości zmiany tego stanu rzeczy. Tak sformułowany zarzut wskazuje na oparcie skargi kasacyjnej na podstawie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyby tę podstawę kasacyjną kasator przytoczył i należycie uzasadnił. Przy naruszeniu prawa procesowego w skardze kasacyjnej należy wskazać przepisy tego prawa naruszone przez Sąd I instancji oraz podać, na czym polegało uchybienie tym przepisom i dlaczego uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, uprawdopodobnić jaki byłby inny wynik sprawy gdyby uchybienia nie popełniono.
Skuteczną podstawą zarzutów kasacyjnych może być naruszenie wyłącznie takich przepisów, które stosował albo miał zastosować sąd. Kwestionując ustalenia faktyczne dokonane przez organ administracji publicznej i zaakceptowane następnie przez Sąd I instancji kasator nie wskazał jakiegokolwiek przepisu prawa procesowego naruszonego przez organ administracji publicznej. Jednocześnie w skardze kasacyjnej sformułowano zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 1 i następne u.s.u.s. (bliżej niesprecyzowanego), który w istocie sprowadza się do kwestionowania oceny legalności ustalonego stanu faktycznego.
Nie można w skardze kasacyjnej skutecznie stawiać zarzutu naruszenia prawa materialnego, co do jego nietrafnego zastosowania, gdyż z jej uzasadnienia wynika, że wadliwie zostały ustalone okoliczności faktyczne, bez wskazania przy tym jakie normy postępowania naruszył Sąd I instancji w procesie kontroli legalności zaskarżonej decyzji (por. wyrok NSA z dnia 14 października 2004 r., sygn. akt FSK 568/04, opubl. ONSAiWSA 2005/4/67).
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za bezzasadną i na mocy art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.