Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 5 lutego 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 1945/12 oddalił skargę R. K. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] listopada 2012 r., w przedmiocie wygaśnięcia decyzji w sprawie rozłożenia należności na raty.
Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia.
Decyzją z dnia [...] października 2012 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, działając na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 5 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008r. nr 50, poz. 291 ze zm.) orzekł o wygaśnięciu decyzji z dnia [...] czerwca 2009 r. w sprawie przyznania R. K. ulgi w spłacie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników.
Po przeanalizowaniu konta skarżącego organ stwierdził, iż ustalone raty nie wpływają w terminie. W związku z tym, na podstawie art. 41a ust. 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, zerwano istniejący układ ratalny i orzeczono o wygaśnięciu decyzji o rozłożeniu na raty w części dotyczącej nieopłaconych należności.
Decyzją z dnia [...] listopada 2012 r., Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Organ wskazał, iż zadłużenie rozłożono na [...] rat i umorzono odsetki za zwłokę od zaległości. Raty zostały ustalone w wysokości ok. [...] zł. Z [...] ustalonych rat skarżący uregulował w terminie jedynie 5 rat. Szósta i siódma zostały uregulowane częściowo. Prośba o przesunięcie układu ratalnego do czasu, aż skarżący uzyska "jakieś stałe świadczenie" nie może według organu stanowić podstawy do zachowania układu ratalnego, bowiem nie można przesunąć terminu płatności do bliżej nieokreślonego dnia. Zmiana warunków spłaty może wystąpić na pisemny wniosek dłużnika, przy czym do dnia wydania decyzji w tej sprawie jst on zobowiązany do opłacania rat w ustalonych kwotach i terminach. Z wnioskiem takim, złożonym przed upływem terminu płatności składek, strona mnie wystąpiła..
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący wskazywał na nieprawidłowości związane z oceną momentu, z którym obkęty został ubezpieczeniem społecznym (ubezpieczenie z mocą wsteczną). Podnosił, że prosił pracownice KRUS, żeby płatność przesunąć o kilka miesięcy, do czasu, kiedy otrzyma jakieś świadczenie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd I instancji wskazał, iż przedmiotem skargi w niniejszym postępowaniu jest decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] listopada utrzymująca w mocy decyzję o wygaśnięciu decyzji z dnia [...] czerwca 2009 r. w sprawie przyznania R. K. ulgi w spłacie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników poprzez rozłożenie ich spłaty na raty.
Sąd uznał, iż niemożliwym jest rozpoznanie sprawy w kierunku oczekiwanym przez skarżącego tj. oceny zasadności momentu objęcia skarżącego ubezpieczeniem społecznym rolników. Rozstrzygnięcie organów w tym zakresie nie może być oceniane w niniejszym postępowaniu.
Sąd podniósł, że w zakresie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji o rozłożeniu na raty skarżący nie sformułował żadnych zarzutów. Nie kwestionował także okoliczności związanych z faktem, iż rat nie uiszczał w terminach określonych w decyzji o przyznaniu ulgi w postaci rozłożenia na raty. Tym samym, skarżący nie podważył ustaleń organów związanych z brakiem uiszczania rat w ustalonym terminie i w ustalonej wysokości.
Jakkolwiek skarżący wskazywał w skardze, iż informował pracowników organu o tym, że nie posiada środków finansowych i nie może uiszczać w terminie przyznanych rat, to jednak okoliczność ta nie może mieć wpływu na prawidłowość rozstrzygnięcia w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji. Sąd wskazał, iż skarżącemu została przyznana ulga w postaci rozłożenia na raty zaległości z tytułu składek i umorzenia odsetek. Wyjaśnił również, że skarżący może ponownie złożyć wniosek o ulgę w spłacie należności z tytułu składek, jeżeli wykaże istnienie lub pogorszenie jego sytuacji życiowej, istnienie ważnego interesu, który uniemożliwia spłatę należności z tytułu składek.
W rekapitulacji swojego stanowiska Sąd I instancji stwierdził, iż decyzja stwierdzająca wygaśnięcie decyzji z dnia [...] czerwca 2009 r. w sprawie przyznania ulgi w spłacie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników - w związku z niewywiązywaniem się przez skarżącego z obowiązku uiszczania rat - odpowiada prawu.
R. K. wystąpił ze skargą kasacyjną od tego wyroku, zaskarżając ten wyrok w całości i wnosząc o jego chylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a nadto o zasądzenie od organu postępowania wedle norm przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
- 1. naruszenie art. 41 a ustawy z 20 grudnia 1990 r o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. nr 50, poz. 291 ze zm.), przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w sprawie tegoż przepisu prawnego, co polega na tym, ze decyzją z [...] października 2012 r Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego orzekł o wygaśnięciu decyzji z dnia [...] czerwca 2009 r. w sprawie przyznania skarżącemu R. K. ulgi z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, podczas, gdy powyższy przepis prawny nie stanowił podstawy prawnej do uchylenia ww. decyzji z [...] października 2012 r. (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.);
- 2. naruszenie art. 133 § 1 p.p.s.a. przez usankcjonowanie przez Sąd I instancji naruszenia przez organ administracyjny Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego przepisów art. 7 i 77 § 1 kpa, co polegało na braku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i braku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sprawie, poprzez sprawdzenie okoliczności i ustosunkowanie się do tych okoliczności przedkładanych w sprawie przez R. K., a uzasadniających dalsze utrzymanie w mocy w stosunku do niego decyzji z [...] czerwca 2009 r. przyznającej mu ulgi w sprawie spłaty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, a które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach i nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a., terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze.
Z powyższego wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.
Skarga kasacyjnej oparta została na obydwu podstawach określonych w art. 174 p.p.s.a.
Z postawionych w niej zarzutów wynika, że istota sporu prawnego w rozpatrywanej sprawie odnosi się do kwestii prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wydanej w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji dnia [...] czerwca 2009 r. o rozłożeniu spłaty zaległości na raty uznał, że decyzja ta nie jest niezgodna z prawem. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że skoro w rozpatrywanej sprawie nie jest sporne to, że skarżący nie uiszczał rat w terminach określonych w decyzji o przyznaniu ulgi polegającej na rozłożeniu spłaty należności na raty, to z punktu widzenia art. 41a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników to oceny, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, w żadnym razie nie mogą podważać argumenty skarżącego odnoszące się do kwestii momentu, z którym uznano, że objęty on został ubezpieczeniem społecznym – albowiem nie mają one żadnego związku z przedmiotem rozpatrywanej sprawy - ani też argumenty odnoszące się do jego trudnej sytuacji, która uniemożliwiała realizację układu ratalnego, i w związku z którą występował on o odroczenie terminów płatności poszczególnych rat należności.
W tym też kontekście Sąd I instancji podkreślił, że jakkolwiek zmiana warunków spłaty rat jest możliwa na wniosek zainteresowanego, to jednak do czasu rozstrzygnięcia tego rodzaju wniosku warunki pierwotnie ustalonego układu ratalnego powinny być jednak realizowane przez dłużnika.
Podważając prawidłowość stanowiska wyrażonego w zaskarżonym wyroku strona skarżąca kasacyjnie wywodziła natomiast, że jego wadliwość stanowi przede wszystkim konsekwencje braku rozpatrzenia całego materiału zebranego w sprawie i tym samym braku wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności jej stanu faktycznego. Strona skarżąca kasacyjnie podnosiła również, że kontrolowana decyzja wydana została z naruszeniem przesłanek określonych w art. 41a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Odnosząc się do postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów stwierdzić należy, że pozbawione są one usprawiedliwionych podstaw.
Skoro istota spornego w sprawie zagadnienia – jak wynika z powyżej przedstawionych uwag wstępnych – odnosi się do zagadnienia istnienia/braku istnienia przesłanek wydania decyzji o stwierdzeniu wygaśnięcia decyzji dnia [...] czerwca 2009 r. o rozłożenia spłaty zaległości na raty, to w sytuacji, gdy to normy prawa materialnego decydują o tym, jakie fakty mają znaczenie dla sprawy, albowiem to one właśnie wyznaczają zakres ustaleń faktycznych koniecznych do jej załatwienia, w pierwszej kolejności odnieść należy się do oceny zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie.
W punkcie wyjścia przypomnieć należy, że zarzut "błędnej wykładni" lub "niewłaściwego zastosowania" prawa materialnego wymaga wykazania i wyjaśnienia, na czym polegała błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie przepisu prawa materialnego, naruszenie którego zarzuca skarżący, przy jednoczesnym wyjaśnieniu, jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia, bądź jak powinien być on stosowany ze względu na stan faktyczny sprawy, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu, dlaczego powinien być on zastosowany. Zarzut naruszenie przepisu prawa materialnego poprzez niewłaściwe jego zastosowaniu polega na zarzuceniu tzw. błędu subsumcji, tj. gdy ustalony w sprawie stan faktyczny błędnie uznano za odpowiadający albo nieodpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w danej normie prawnej. Innym słowy, zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego (w formie pozytywnej) wiąże się z zarzuceniem zastosowania normy prawnej, która nie powinna być w danej sprawie zastosowana, albo (w formie negatywnej) z zarzuceniem niezastosowania normy prawnej, która w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną powinna być zastosowana w sprawie ze względu na ustalenia jej stanu faktycznego - niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego przez sąd, rozumiane jest, jako sytuacja polegająca albo na bezzasadnym tolerowaniu błędu subsumcji popełnionego przez organ administracyjny, albo wręcz przeciwnie, na bezzasadnym zarzuceniu organowi popełnienia takiego błędu.
Z postawionego w pkt 1 petitum skargi kasacyjnej zarzutu naruszenia prawa materialnego wynika, że jej autor zarzucił zarówno jego błędną wykładnię, jak i niewłaściwe zastosowanie, co odniósł do wskazanej powyżej formy negatywnej.
Z punktu widzenia przedstawionych powyżej uwag wstępnych stwierdzić należy jednak, że omawiany zarzut – jak wynika z uzasadnienia skargi kasacyjnej - nie spełnia opisanych w nich warunków, co czyni go nieskutecznym.
Nie mniej jednak wyjaśnić należy, że o ile regulacja zawarta w art. 41a ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników określa przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest udzielanie ulg, o których mowa w tym przepisie, to w relacji do niej, regulacja zawarta w ust. 5 art. 41a przywołanej ustawy - jak wprost wynika z jej treści - odnosi się już do zagadnienia konsekwencji wiążących się z nierealizowaniem przez zobowiązanego układu ratalnego, jako ulgi w spłacie należności wymienionej w pkt 1 ust. 1 art. 41a. To z tego więc punktu widzenia, czego zdaje się nie dostrzegać strona skarżąca kasacyjnie, dokonywać należy oceny zgodności z prawem zaskarżonego wyroku Sądu I instancji. Nie ulega bowiem żadnych wątpliwości, że to właśnie art. 41a ust. 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników stanowił wzorzec kontroli zgodności z prawem decyzji Prezesa KRUS, którą wygaszono została decyzja o rozłożenia spłaty zaległości na raty.
Zgodnie z przywołanym przepisem, jeżeli dłużnik nie opłaci w terminie odroczonej składki lub ustalonych przez Kasę rat, kwota niezapłaconych składek staje się wymagalna wraz z odsetkami za zwłokę liczonymi od dnia następującego po dniu, w którym upływa termin płatności wynikający z art. 40.
Istota przywołanej regulacji wyraża się w tym, że nie opłacanie przez zobowiązanego w terminie ustalonych rat należności skutkuje tym, że ich niezapłacona kwota staje się wymagalna, co oznacza, że z mocy prawa przestaje obowiązywać układ ratalny. Innymi słowy dezaktualizuje się on w związku z jego nierealizowaniem przez dłużnika i staje się tym samym bezprzedmiotowy. Skoro zaś tego rodzaju ulga w spłacie należności jest udzielana decyzją administracyjną, to nie ulega wątpliwości, że ziszczenie się warunków objętych hipotezą omawianego przepisu rodzi konsekwencje w postaci potrzeby stwierdzenia wygaśnięcia decyzji, którą ulga ta została przyznana. Wynika to z art. 162 § 1 pkt 2 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej, który wydał decyzję w pierwszej instancji, stwierdza jej wygaśnięcie, jeżeli decyzja stała się bezprzedmiotowa, a stwierdzenie wygaśnięcia takiej decyzji nakazuje przepis prawa albo gdy leży to w interesie społecznym lub w interesie strony.
W rozpatrywanej sprawie nie budzi wątpliwości, że na skutek określonych zdarzeń faktycznych wiążących się brakiem opłacania przez stronę ustalonych rat należności, dalsze wykonywanie decyzji, którą udzielona została ulga w spłacie należności poprzez ich rozłożenie na raty - w świetle art. 41a ust. 1 pkt 1 w związku z ust. 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników - stało się bezprzedmiotowe (por. również wyrok NSA z dnia 6 września 2007 r., sygn. akt II OSK 1179/06). Natomiast, z punktu widzenia pozostałych alternatywnych przesłanek stwierdzenia wygaśnięcia decyzji, zwrócić należy uwagę na znaczenie przesłanki interesu strony. W tej mierze, nie sposób nie uwzględnić bowiem tego aspektu zagadnienia orzekania w sprawach o udzielenie ulg w spłacie należności, który wiąże się z tym, że nie towarzyszy im, w sytuacji odmowy udzielenia ulgi, zasada res iuducata. Oznacza to, że strona może ponawiać wnioski o przyznanie jej określonych przywołaną powyżej regulacją ulg w spłacie należności, wykazując jednocześnie spełnienie przesłanek uzasadniających ich udzielenie.
W sytuacji więc, gdy tak jak w rozpatrywanej sprawie, doszło z mocy prawa do upadku układu ratalnego, a tym samym do tego, że decyzja, którą ta ulga została przyznana stała się bezprzedmiotowa, to z punktu widzenia realizacji uprawnienia strony do ewentualnego wystąpienia z wnioskiem o udzielenie jej (kolejnej; innej) ulgi, o której mowa w art. 41a ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników stwierdzić należy, że interes strony wymagał stwierdzenie wygaśnięcia pierwotnie wydanej w sprawie decyzji o rozłożeniu należności na raty która, jako decyzja pozytywna dla strony i funkcjonująca w obrocie prawnym, zamykała jej jednak drogę do ubiegania się - w związku trudną sytuacją materialną – o udzielenie dalszej pomocy w spłacie należności.
Nie ma więc żadnych usprawiedliwionych podstaw, aby twierdzić, że zaskarżony wyrok wydany został z naruszeniem art. 41a ust. 1 i ust. 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, skoro w rozpatrywanej sprawie nie jest sporne, że strona nie opłacała w terminie ustalonych rat.
Tym samym, za oczywiście niezasadny uznać należy adresowany wobec faktycznych podstaw wydanego w sprawie rozstrzygnięcia zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. zarzut naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 7 art. 77 § 1 k.p.a.
Uwzględniając powyżej przedstawione argumenty, w kontekście konsekwencji wypływających z treści art. 174 pkt 2 w związku z art. 176 p.p.s.a. podnieść należy, że autor skargi kasacyjnej w ogóle nie uprawdopodobnił istnienia wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. Innymi słowy, nie wykazał i nie uzasadnił, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia, a w sytuacji, że gdyby do nich nie doszło, to wyrok sądu administracyjnego I instancji byłby inny. Zadość temu obowiązkowi w żadnym stopniu nie czynią bowiem, formułowane na bardzo wysokim poziomie ogólności twierdzenia o zaniechaniu wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy i zaniechaniu rozpatrzenia całokształtu materiałów sprawy, ani też enigmatyczne twierdzenia odwołujące się do stanowiska samego zainteresowanego (por. pkt 3 uzasadnienia skargi kasacyjnej).
Autor skargi kasacyjnej nie podał i nie wyjaśnił również, z punktu widzenia jakich to dokładnie przesłanek natury prawnej, na które się powoływał, podważał prawidłowość ustaleń faktycznych stanowiących podstawę stwierdzenia wygaśnięcia decyzji z dnia [...] czerwca 2009 r. o rozłożeniu na raty spłaty należności.
Niezależnie od powyższego stwierdzić należy również, że zarzut naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. nie może służyć skutecznemu podważaniu ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę wyrokowania przez wojewódzki sąd administracyjny. Służą temu bowiem, w związku na przykład z pominięciem przez sąd części materiału dowodowego, inne zarzuty, które mogą być skutecznie podniesione w ramach podstawy określonej w pkt 2 art. 174 p.p.s.a.
Natomiast przepis art. 133 § 1 może być podstawą skargi kasacyjnej tylko wówczas, gdyby Sąd I instancji przyjął dany fakt na podstawie źródła znajdującego się poza aktami sprawy, a nie gdy przyjął coś na skutek niedokładnego przeczytania akt. Wobec tego, że art. 133 § 1 p.p.s.a. wyznacza pewne granice, w których może i jest zobowiązany operować wojewódzki sąd administracyjny przyjmując dany stan faktyczny, to naruszenie tego przepisu wiąże się tylko z sytuacją wyjścia przez sąd orzekający w sprawie poza tak określone granice. Tak długo więc, jak długo Sąd I instancji mieści się w tych granicach, ewentualne błędy w odczytaniu akt skutkować będą błędnym przedstawieniem stanu sprawy, a więc naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. (por. np.: wyrok NSA z dnia 27 sierpnia 2010 r., sygn. akt II FSK 558/09; wyrok NSA z dnia 24 czerwca 2009 r., sygn. akt II FSK 287/08).
W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.
- - ---------------------- 10