Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 12 marca 2019 r. sygn. akt VI SA/Wa 2090/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A., [...] na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia patentu europejskiego.
Z uzasadnienia wyroku wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia Sąd I instancji przyjął następujące ustalenia.
Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2014 r. K. K. prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą B. w G. wystąpił do Urzędu Patentowego RP o unieważnienie patentu europejskiego nr [...] na wynalazek pt. "Układ transportowy do elementów parkanu i podpór mocujących" w całości co do terytorium Rzeczypospolitej Polskiej udzielonego na rzecz A., [...], zgłoszony do ochrony w Europejskim Urzędzie Patentowym w dniu 27 kwietnia 2006 r. z pierwszeństwem od dnia 29 kwietnia 2005 r.
Wnioskodawca - powołując się na art. 52, art. 54, art. 56 i art. 138 ust. 1a Konwencji o udzielaniu patentów europejskich (Dz. U. z 2004 r., Nr 79, poz. 737, powoływanej dalej jako Konwencja), w zw. z art. 24, art. 25, art. 26, art. 89 i art. 921 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2013 r., poz. 1410, powoływanej dalej jako p.w.p.) - stwierdził, że przedmiot patentu nie posiada zdolności patentowej ze względu na brak cech nowości oraz brak poziomu wynalazczego. Na dowód braku nowości wnioskodawca przedstawił europejski opis patentowy [...] z datą publikacji 07.11.2001 r. Zdaniem wnioskodawcy, w rozwiązaniach ujawnionych w tym patencie widoczna jest tożsamość wszystkich porównywanych środków technicznych w stosunku do spornego patentu.
W odpowiedzi uprawniony podniósł, że przeciwstawione przez wnioskodawcę rozwiązania w żaden sposób nie podważają nowości ani nie świadczą o braku nieoczywistości spornego patentu. Dotyczą one innych urządzeń o innych środkach technicznych.
Decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. Urząd Patentowy, działając na podstawie art. 52 i art. 54 Konwencji w zw. z art. 921 p.w.p. oraz art. 98 k.p.c. w zw. z art. 256 ust. 2 p.w.p. unieważnił patent europejski nr [...] na sporny wynalazek.
W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ wskazał, że dla udowodnienia braku nowości rozwiązania musi być udowodnione spełnienie łącznie trzech przesłanek, tj.: udostępnienie rozwiązania technicznego do wiadomości powszechnej, udostępnienie musi nastąpić w takim zakresie, aby dla znawcy danej dziedziny ujawnione zostały dostateczne dane do stosowania wynalazku i udostępnienie to musi nastąpić przed datą, według której oznacza się pierwszeństwo do uzyskania patentu.
Organ przytoczył następnie zakres ochrony spornego patentu wynikający z zastrzeżenia niezależnego nr 1, tj.:
"Układ transportowy, z co najmniej jednym elementem parkanu, który posiada stojaki rurowe, a pomiędzy stojakami rurowymi posiada dolną krawędź, oraz z paletą transportową, przy czym belki podłużne i belki poprzeczne tworzą poziomą, prostokątnie ukształtowaną ramę nośną palety transportowej, w przypadku której skierowane do góry układy ustalające służą do wtykowego ustalania końców rur stojaków rurowych elementów parkanu, znamienny tym, że między belkami podłużnymi a belkami poprzecznymi rozciąga się dno palety, przy czym na palecie transportowej umieszczona jest co najmniej jedna podpora mocująca, i przy czym odległość krawędzi dolnych osadzonych przez wetknięcie elementów parkanu w odcinku między stojakami rurowymi od dna palety odpowiada co najmniej 1,2-krotnej swobodnej długości końca rury, wystającej poza krawędzie dolne do dołu."
Organ uznał, że istnieje tożsamość wszystkich cech ujawnionych w dokumentacji patentowej przeciwstawionego rozwiązania nr [...] i cech zastrzeganych w zastrzeżeniu niezależnym spornego patentu, co stanowi o braku jego nowości. Niezależnie od różnic konstrukcyjnych, polegających na zastosowaniu bolców i rynienki - zamiast elementów rurowych - rozwiązanie przeciwstawione zawiera skierowane do góry układy ustalające, które służą do wtykowego ustalania końców rur stojaków rurowych elementów parkanu, analogicznie jak w rozwiązaniu spornym.
W ocenie organu, bezprzedmiotowe są rozważania dotyczące cech konstrukcji przeciwstawionej, które nie są objęte zastrzeżeniem niezależnym spornego patentu, w tym, do czego służą ściana tylna i poprzeczne zukosowania według przeciwstawionego rozwiązania. Nie jest również istotne dla oceny spornego patentu, jak został zastrzeżony przeciwstawiony wynalazek.
Z uwagi na fakt, że brak nowości spornego patentu stanowi samodzielną przesłankę do jego unieważnienia, organ odstąpił od badania zasadności zarzutu braku poziomu wynalazczego.
A. wniosła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej m.in. naruszenie art. 89 ust. 1 w zw. z art. 921 p.w.p. poprzez błędne zastosowanie polegające na unieważnieniu patentu w całości, podczas gdy dokumenty złożone przez wnioskodawcę na poparcie wniosku o unieważnienie patentu dotyczyły jedynie częściowej nieważności tego patentu, tymczasem unieważnienie patentu jedynie w części było możliwe bez szkody dla istoty wynalazku objętego przedmiotowym patentem.
Skarżąca zarzuciła również organowi zastosowanie do oceny spełnienia przesłanki nowości dowolnie przyjętych kryteriów niemających oparcia w przepisach prawa, a także dokonanie tej oceny bez jakiejkolwiek podstawy prawnej.
Zdaniem skarżącej, organ pominął zasadę, zgodnie z którą ocena nowości rozwiązania polega na porównaniu środków technicznych, służących do uzyskania zamierzonego skutku, z tego samego rodzaju środkami wynikającymi ze stanu techniki; przy czym przez ujawnienie rozwiązania w stanie techniki rozumie się ujawnienie tych cech technicznych danego wynalazku zasadniczo w pojedynczym dokumencie. Jednak w rozpoznawanej sprawie pomiędzy rozwiązaniem ujawnionym w europejskim opisie patentowym [...] a spornym wynalazkiem występują wyraźne różnice konstrukcyjne, wobec czego nie doszło do ujawnienia wynalazku w sposób zaprzeczający jego nowości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 lutego 2016 r., sygn. akt VI SA/Wa 2443/15, uchylił zaskarżoną decyzję z uwagi na stwierdzone naruszenie prawa procesowego.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 18 września 2018 r., sygn. akt II GSK 3314/16, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. W uzasadnieniu NSA stwierdził, że stwierdzone przez Sąd I instancji uchybienie procesowe nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy.
W ponownym postępowaniu przed WSA w Warszawie K. K. powołał się na wyrok Federalnego Sądu Patentowego Republiki Federalnej Niemiec z dnia [...] maja 2017 r. na okoliczność stwierdzenia przez ten sąd braku nowości patentu europejskiego nr [...].
A. podniosła, że złożyła odwołanie od wyroku Federalnego Sądu Patentowego z dnia [...] maja 2017 r.
Skarżąca podkreśliła ponadto, że istotą spornego wynalazku nie jest pojemnik specjalnie przystosowany do transportu, jak w przeciwstawionym patencie. Rozwiązanie skarżącego ujawnia po raz pierwszy układ transportowy z płaską paletą bez ścian bocznych wykonaną z metalu oraz wynikające z tego nieoczekiwane, korzystne własności samonośności tej konstrukcji pozwalające na usprawnienie transportu elementów ogrodzeniowych, w szczególności parkanów. Tymczasem przeciwstawiony wynalazek posiada system mocowania oparty na pionowych sworzniach wystających z ramy pojemnika (z jednej strony) oraz koszu-rynnie, w której element parkanu jest umieszczony luźno (z drugiej strony). Umieszczenie parkanów w pojemniku nie wpływa na sztywność całej konstrukcji i to tłumaczy fakt, dlaczego dla usztywnienia całej konstrukcji niezbędne są w tym rozwiązaniu ściana tylna oraz boczne usztywnienia. Dla porównania zaś, sporny wynalazek charakteryzuje się obecnością dwóch układów ustalających (po obu stronach konstrukcji) służących do wtykowego ustalenia końców parkanu, co potwierdza część znamienna zastrzeżenia nr 1: krawędzie dolne osadzone przez wetknięcie elementów parkanu.
Dzięki takiemu sztywnemu połączeniu parkanu z paletą cała konstrukcja jest stabilna i nie są konieczne dodatkowe, wspomagające elementy, takie jak np. ścianka tylna czy boczne wzmocnienia. Takie specyficzne elementy konstrukcji sprawiają, że rozwiązanie według patentu [...] stanowi urządzenie o budowie typu samonośnego, którego konstrukcja nie jest usztywniana przez obecność dodatkowych ścian bocznych, a zatem jest zupełnie odmienna od konstrukcji według [...].
Różnice w budowie porównywanych wynalazków pozwalają stwierdzić, że należą one do zupełnie odmiennych typów urządzeń (tj. konstrukcja samonośna vs. konstrukcja nieniosąca).
K. K. podniósł z kolei, że w trakcie postępowania przed organem skarżący nie był w stanie i nie wymienił konkretnie żadnej cechy nowej, która rzekomo ma występować w zastrzeżeniu niezależnym 1 według [...] i jednocześnie nie występuje w dokumencie [...], co mogłoby sugerować i uzasadniałoby możliwość unieważnienia patentu w części.
Uczestnik podkreślił, że ocena nowości rozwiązania polega na porównaniu środków technicznych, służących do uzyskania zamierzonego skutku, z tego samego rodzaju środkami wynikającymi ze stanu techniki. Wskazał, że rozwiązanie ujawnione w dokumencie [...] oraz rozwiązanie według dokumentu [...] zaspokajają dokładnie takie same potrzeby ludzkie, to znaczy, że należą do tej samej dziedziny techniki, jaką jest logistyka, ponieważ porównywane rozwiązania są przeznaczone dla transportu i przechowywania elementów parkanu oraz środków dla ich posadowienia. Ponieważ w części znamiennej zastrzeżenia niezależnego 1 wg dokumentu [...] nie ma jakichkolwiek odniesień co do kształtu poszczególnych elementów rozwiązania, możliwe jest wyłącznie porównywanie cech technicznych funkcjonalnych a nie kształtów, jak to sugeruje skarżący. Skoro zaś sam skarżący w taki a nie inny - w tym przypadku bardzo ogólny - sposób zdefiniował cechę techniczną w dokumencie [...], która to cecha została dokładnie ujawniona w dokumencie [...], to kreowanie na tym etapie różnic i doprecyzowanie w sposób nieuprawniony zakresu ochrony jest niedopuszczalne i nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd I instancji postanowił dopuścić wnioski dowodowe strony skarżącej i uczestnika, tj. wyrok Federalnego Sądu Patentowego Republiki Federalnej Niemiec z dnia [...] maja 2017 r., apelację strony skarżącej oraz odpowiedź na tę apelację złożoną przez uczestnika.
W kolejnym piśmie procesowym skarżący podkreślił, że różnice funkcjonalne pomiędzy układem transportowym z paletą i parkanami według patentu [...] a pojemnikiem ujawnionym w patencie [...] wyrażają się m.in. w sposobie transportu tych urządzeń. Dotyczą one także sposobu zapewnienia stabilności konstrukcji oraz sposobu mocowania parkanów. Zdaniem skarżącego, uczestnik nie odniósł się do cechy znamiennej spornego wynalazku, zgodnie z którą odległość krawędzi dolnych osadzonych przez wetknięcie elementów parkanu w odcinku między stojakami rurowymi od dna palety odpowiada co najmniej 1,2-krotnej swobodnej długości końca rury, wystającej poza krawędzie dolne do dołu. Informacja o tej cesze nie jest ujawniona w żadnym fragmencie opisu czy też zastrzeżeń patentowych patentu [...].
Dodatkowo, nie jest możliwe ustalenie tej odległości w oparciu jedynie o rysunki zawarte w patencie [...], a próba dokonania takiego ustalenia byłaby wysoce niekompletna. Żeby zmierzyć wspomnianą odległość konieczne byłoby skorzystanie ze zwymiarowanego rysunku technicznego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 marca 2019 r. oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; powoływanej dalej jako p.p.s.a.).
W uzasadnieniu Sąd I instancji stwierdził, że zgodnie z art. 54 Konwencji, wynalazek nie spełnia wymogu nowości, jeżeli można wskazać dowody, w świetle których wszystkie cechy rozwiązania uwzględnione łącznie są już częścią stanu techniki. Przy czym zarzut braku nowości musi dotyczyć całego rozwiązania, a nie jego poszczególnych cech.
Zdaniem Sądu I instancji, wbrew stanowisku strony skarżącej, przeciwstawiony dokument ujawnia paletę transportową o takiej samej konstrukcji ramy jak w przypadku patentu spornego. Rozwiązanie przeciwstawione także bowiem zawiera po obu stronach skierowane do góry układy ustalające służące do wtykowego ustalania końców rur stojaków rurowych elementów parkanu analogicznie jak w rozwiązaniu spornym, w którym w tym zakresie mowa jest o osadzaniu ww. elementów poprzez wetknięcie. Dno konstrukcji (palety) w przypadku spornego wynalazku jest ażurowe i stanowi płaski spód rozciągnięty między belkami poprzecznymi i podłużnymi ramy, a w konstrukcji według przeciwstawionego dokumentu ten element budują pręty poprzeczne, a dno określa się jako typ "sito".
Sąd I instancji zauważył, że w zastrzeżeniu niezależnym ze spornego patentu nie ma informacji o kształcie poszczególnych elementów zastrzeganego rozwiązania, ich strukturze, czy o sposobie zapewnienia sztywności konstrukcji. W zastrzeżeniach nie ma też żadnego wskazania dotyczącego doboru gatunku materiału, z którego ma być wykonany układ transportowy według spornego wynalazku ani informacji naprowadzającej na sposób transportu wynalazku.
Sąd I instancji podzielił ustalenia organu, że podstawa nośna ujawniona w opisie [...] składa się z takich samych elementów połączonych ze sobą tak jak w rozwiązaniu według patentu [...], a elementy podstawy nośnej ujawnionej w opisie [...], pełnią funkcje rozwiązania według patentu [...].
W konsekwencji, zdaniem Sądu I instancji, organ słusznie zakwestionował nowość wynalazku. W postępowaniu przed organem uwzględniono przy tym zasadę, że przedmiotami porównań mogą być cechy tego samego rodzaju, tj. odpowiadające kategorii danego wynalazku, czyli w analizowanej sprawie - konstrukcje dwóch urządzeń.
Sąd I instancji zaakceptował również dokonanie przez organ unieważnienia patentu w całości, uznając że gdy istnieją przesłanki unieważnienia prawa wyłącznego w zakresie określonym w tzw. zastrzeżeniu niezależnym, to skutki tego unieważnienia rozciągają się także na treść tzw. zastrzeżeń zależnych, a w konsekwencji unieważnieniu podlega całe prawo wyłączne.
A. zaskarżyła powyższy wyrok w całości skargą kasacyjną, wnosząc o jego uchylenie w całości oraz o rozpoznanie skargi poprzez uchylenie w całości decyzji Urzędu Patentowego i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia; ewentualnie o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania.
Zaskarżonemu wyrokowi strona skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że organ administracji prawidłowo ustalił okoliczności istotne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz rozstrzygnięcia sprawy, jak również, że wyczerpująco i prawidłowo ocenił materiał dowodowy, w szczególności poprzez przyjęcie, że organ właściwie ustalił zakres patentu [...] oraz należycie ocenił spełnienie przesłanki nowości przez wynalazek chroniony patentem [...], podczas gdy Urząd Patentowy RP:
- i) nie porównał wszystkich cech rozwiązania według wynalazku z wszystkimi cechami rozwiązania opisanego w dokumencie [...], a jedynie zacytował zastrzeżenie nr 1 z patentu [...], a następnie wybrał z rozwiązania [...] pojedyncze cechy (np. dno palety) i dopasował je do pojedynczych, arbitralnie wybranych cech z zastrzeżenia 1 patentu [...] (w uzasadnieniu decyzji brak jest porównawczego, całościowego zestawienia cech przeciwstawianych sobie rozwiązań), ii) zastosował nielogiczne i sprzeczne z zasadami nauk technicznych metody oceny materiału dowodowego, polegające m.in. na szacowaniu odległości na niezwymiarowanym rysunku, iii) zlekceważył (tj. nie wziął pod uwagę przy wydawaniu decyzji) zidentyfikowane różnice konstrukcyjne pomiędzy rozwiązaniem według patentu [...] a przeciwstawionym mu rozwiązaniem według patentu [...], co miało wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkiem powyższych uchybień bezpodstawnie uznano, że europejski opis patentowy [...] dowodzi braku nowości spornego wynalazku według patentu [...] co najmniej w zakresie zastrzeżenia niezależnego 1, podczas gdy z decyzji rozpatrywanej w zaskarżonym wyroku wynika, że pomiędzy rozwiązaniem ujawnionym w tym dokumencie a przedmiotowym wynalazkiem występują wyraźne różnice konstrukcyjne, wobec czego nie doszło do ujawnienia wynalazku w sposób zaprzeczający jego nowości;
- 2. art. 133 § 1 i art. 106 § 3 w zw. z art. 106 § 5 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez dokonanie przez WSA odmiennych ustaleń faktycznych co do podobieństw konstrukcyjnych ramy wynalazku skarżącego w porównaniu z ramą pojemnika wg patentu [...], pomimo że kontrola decyzji administracyjnej powinna oprzeć się na materiale dowodowym zebranym w sprawie, a ocena różnic konstrukcyjnych wymaga wiadomości specjalnych, których Wojewódzki Sąd Administracyjny nie posiada, co miało wpływ na wynik sprawy, gdyż dokonanie ustaleń faktycznych w zakresie podobieństw konstrukcyjnych ram porównywanych urządzeń doprowadziło do oddalenia skargi, a wymagało wiadomości specjalnych, a więc powinno zostać przeprowadzone przez Urząd Patentowy, do czego konieczne było uchylenie zaskarżonej decyzji;
- 3. art. 3 § 1 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak ustosunkowania się Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego do zarzutu naruszenia art. 89 ust. 1 w zw. z art. 921 p.w.p., co miało wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło do utrzymania w mocy decyzji Urzędu Patentowego RP, którą bezpodstawnie unieważniono patent [...] w całości, a więc również w części, która spełniała ustawowe przesłanki zdolności patentowej, gdy dodatkowo unieważnienie patentu jedynie w części było możliwe bez szkody dla istoty wynalazku objętego przedmiotowym patentem.
Strona skarżąca kasacyjnie postawiła również zarzuty naruszenia prawa materialnego, tj.:
- 1. art. 69 ust. 1 Konwencji poprzez jego niezastosowanie polegające na tym, że Sąd, dokonując interpretacji zastrzeżeń patentowych:
- i) nie uwzględnił treści opisu patentowego i rysunków, mimo że według art. 69 ust. 1 Konwencji zakres ochrony patentowej określają zastrzeżenia patentowe, przy czym opis i rysunki służą do interpretacji zastrzeżeń, co oznacza, że zastrzeżenia patentowe nie mogą być interpretowane w oderwaniu od pozostałych elementów zgłoszenia, tj. opisu patentowego i rysunków;
ii) stwierdził, że dla ustalenia zakresu ochrony patentu znaczenie ma wyłącznie część znamienna zastrzeżenia niezależnego, a następnie pominął istotną cechę zawartą w tej części, definiującą odległość krawędzi dolnych w stosunku do końców rur, oraz iii) pominął zasadę, że cechy techniczne zawarte w zastrzeżeniach patentowych należy interpretować z perspektywy znawcy właściwej dziedziny techniki, uwzględniając wskazania zawarte w opisie patentowym;
- 2. art. 54 ust. 1 i 2 Konwencji poprzez jego błędną wykładnię i niezastosowanie polegające na tym, że Sąd, przeprowadzając ocenę przesłanki nowości, pominął obowiązujące wytyczne, zgodnie z którymi ocena nowości rozwiązania polega na porównaniu środków technicznych wskazanych w zastrzeżeniu patentowym z tego samego rodzaju środkami ujawnionymi w stanie techniki, przy czym przez ujawnienie rozwiązania w stanie techniki rozumie się ujawnienie wszystkich cech technicznych zasadniczo w pojedynczym dokumencie, a rozwiązanie uważa się za nowe, jeżeli różni się chociażby nawet w nieistotny sposób od rozwiązań składających się na stan techniki, w wyniku czego:
- i) Sąd nie porównał wszystkich cech rozwiązania z patentu europejskiego [...] ze wszystkimi cechami rozwiązania opisanego w dokumencie [...];
ii) w zaskarżonym wyroku Sąd uznał wynalazek za pozbawiony nowości, pomimo że Sąd nie ustalił, aby dokument [...] ujawniał także cechę zawartą w części znamiennej zastrzeżenia nr 1 patentu [...], definiującą odległość krawędzi dolnych w stosunku do końców rur;
3. art. 89 ust. 1 w zw. z art. 921 p.w.p. poprzez błędne zastosowanie polegające na uznaniu, że Urząd Patentowy RP prawidłowo unieważnił patent [...] w całości, podczas gdy dokumenty złożone przez wnioskodawcę na poparcie wniosku o unieważnienie patentu dotyczyły jedynie częściowej nieważności tego patentu.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca stwierdziła, że Sąd I instancji pominął zaakceptowaną w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadę, zgodnie z którą do uznania wynalazku za nowy wystarczy wystąpienie minimalnego poziomu różnic w stosunku do rozważania ujawnionego w stanie techniki: rozwiązanie uważa się za nowe, jeżeli różni się chociażby nawet w nieistotny sposób od znanych dotychczas rozwiązań składających się na tzw. stan techniki. Kryterium braku nowości wymaga zaś, aby przeciwstawione rozwiązanie było tożsame pod względem budowy i elementów przeciwstawionych. Dla skuteczności zarzutu braku nowości nie wystarcza więc podobieństwo później zgłoszonego rozwiązania do opatentowanego wynalazku z wcześniejszym pierwszeństwem, zwłaszcza w sytuacji gdyby wykazano, że doszło do uzyskania nieoczywistego efektu wynalazku w świetle wcześniejszego stanu techniki.
Ponadto zarzut braku nowości jest uzasadniony wyłącznie, gdy istnieje pojedynczy dokument samodzielnie ujawniający rozwiązanie określone zestawem cech technicznych określonych w zastrzeżeniu niezależnym patentu. Niedopuszczalne jest przy tym łączenie elementów oddzielnie ujawnionych w jednym dokumencie, a tym samym łączenie obiektu, do którego nie ma odniesienia w dokumencie.
Skarżąca podniosła także, że organ nie podjął się rozstrzygnięcia o unieważnieniu patentu tylko w takim zakresie, jaki wynikał z przeprowadzonego postępowania dowodowego i porównania rozwiązań przeciwstawionych ze spornym wynalazkiem, a zamiast tego uznał, jakoby patent miał być nieważny w całości. Jest to rozstrzygniecie błędne, gdyż Urząd Patentowy zadecydował o nieważności patentu w części, co do której wnioskodawca nie przedstawił nawet dowodów wskazujących na brak zdolności patentowej.
Zdaniem skarżącej, Sąd I instancji całkowicie pominął zarzut skargi w zakresie oszacowania przez Urząd Patentowy odległości krawędzi dolnych wetkniętych elementów parkanu na odcinku między stojakami rurowymi, mierzonej na figurze 1. W zaskarżonym wyroku nie można bowiem doszukać się jakiegokolwiek odniesienia do tego zarzutu.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnik postępowania – K. K. Firma B. wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania.
W piśmie z dnia 18 listopada 2019 r. K. K. wniósł o przeprowadzenie dowodu z załączonych dokumentów stanowiących wyrok Trybunału Federalnego Niemiec z dnia [...] czerwca 2019 r., wraz z poświadczeniem jego prawomocności, w sprawie o unieważnienie patentu europejskiego nr [...] co do terytorium Republiki Federalnej Niemiec z powództwa K. K., B. przeciwko A., [...], na okoliczność stwierdzenia przez niemiecki sąd braku nowości patentu europejskiego nr [...], co skutkowało unieważnieniem powyższego patentu w całości co do terytorium Niemiec, a także na okoliczność podstawy prawnej unieważnienia patentu (art. 54 i 56 Konwencji).
W piśmie z dnia 6 maja 2020 r. strona skarżąca kasacyjnie wniosła o oddalenie wniosku dowodowego ze względu na to, że - wbrew stanowisku uczestnika - w przywoływanym wyroku z dnia [...] czerwca 2019 r. Trybunał nie potwierdził braku nowości rozwiązania będącego przedmiotem patentu europejskiego nr [...].
Na rozprawie w dniu 20 sierpnia 2020 r. Naczelny Sąd Administracyjny postanowił dopuścić dowód z wyroku Trybunału Federalnego Niemiec z dnia [...] czerwca 2019 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarżonym kasacyjnie wyrokiem Sąd I instancji za zgodną z prawem uznał decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] czerwca 2015 r. unieważniającą, należący do skarżącej firmy [...], patent europejski nr [...] na wynalazek "Układ transportowy do elementów parkanu i podpór mocujących". Sąd zgodził się z Urzędem, iż wynalazek, o którego unieważnienie wystąpił przedsiębiorca polski, nie spełnia przesłanki nowości.
Skarga kasacyjna od powyższego wyroku oparta została na obu wskazanych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. podstawach, w ramach których kwestionowane są przede wszystkim ustalenia faktyczne; zdaniem skarżącego kasacyjnie, zaaprobowana przez WSA nieprawidłowa i naruszająca przepisy postępowania ocena materiału dowodowego doprowadziła organ do wadliwego wniosku braku nowości objętego patentem wynalazku, a w efekcie do unieważnienia patentu. Z zarzutami naruszenia prawa procesowego skomponowane zostały zarzuty naruszenia prawa materialnego koncentrujące się głównie wokół wadliwej wykładni i zastosowania przepisów art. 54 ust. 1 i 2 oraz art. 69 ust. 1 Konwencji o udzielaniu patentów europejskich.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, iż zaskarżony wyrok nie narusza prawa w sposób podniesiony w skardze kasacyjnej.
Na wstępie przypomnieć należy, iż stosownie do treści art. 89 ust. 1 p.w.p. patent może być unieważniony w całości lub w części na wniosek każdej osoby, która ma w tym interes prawny, jeżeli wykaże ona, że nie zostały spełnione ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu. Przepis ten w odniesieniu do patentu europejskiego znajduje odpowiednie zastosowanie na mocy art. 921 p.w.p.
W niniejszym postępowaniu poza rozważaniami pozostaje kwestia interesu prawnego składającego wniosek o unieważnienie patentu, bowiem była ona przedmiotem wcześniejszej oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 18.09.2018 r. II GSK 3314/16). Natomiast zasadniczy spór sprowadza się do trafności wykazania przez wnioskodawcę i uznania przez Urząd Patentowy braku zdolności patentowej wynalazku objętego spornym patentem ze względu na europejski opis patentowy [...] opublikowany 7 listopada 2001 r. który uzasadnia twierdzenie, iż sporny wynalazek nie spełnia przesłanki nowości.
Przeprowadzona, w świetle postawionych zarzutów kasacyjnych, analiza zaskarżonego wyroku pozwala stwierdzić, że nie jest on obciążony wadliwością błędnej oceny w zakresie dokonanych przez Urząd Patentowy ustaleń stanu faktycznego przez niewyczerpującą i błędną ocenę materiału dowodowego. WSA nie oparł też swojego rozumowania na błędnej wykładni przepisów art. 54 ust. 1 i 2 Konwencji.
Z uwagi na to, iż zakres niezbędnych ustaleń dla stwierdzenia faktu niespełniania przez chroniony patentem wynalazek przesłanek zdolności patentowej określają przepisy prawa materialnego, w pierwszym rzędzie należy odnieść się do zarzutów postawionych w tym zakresie.
Prawo ochronne na sporny wynalazek udzielone zostało na gruncie przepisów Konwencji o udzielaniu patentów europejskich, stąd ocena zasadności wniosku o unieważnienie patentu przeprowadzona została w oparciu o właściwe przepisy tego aktu prawnego. Zgodnie z art. 52 ust. 1 Konwencji, który to przepis został w istocie powtórzony w art. 24 p.w.p., patenty europejskie udzielane są na wszystkie wynalazki we wszystkich dziedzinach techniki pod warunkiem, że są nowe, posiadają poziom wynalazczy i nadają się do przemysłowego stosowania. Natomiast, jak stanowi art. 54 ust. 1 i 2 Konwencji wynalazek uważa się za nowy, jeśli nie jest on częścią stanu techniki, a uważa się, że stan techniki obejmuje wszystko to, co przed datą dokonania europejskiego zgłoszenia patentowego zostało udostępnione do wiadomości powszechnej w formie ustanego lub pisemnego opisu, przez zastosowanie bądź w każdy inny sposób.
Istotne znaczenie należy przydać przepisowi art. 69 ust. 1 Konwencji, który stanowi o zakresie ochrony przyznanym patentem europejskim lub europejskim zgłoszeniem patentowym – zakres ten określa treść zastrzeżeń patentowych, zaś opis i rysunki służą do interpretacji zastrzeżeń.
Z art. 69 ust. 1 zdanie pierwsze Konwencji należy wywieść, iż wynalazek jest lub będzie chroniony wyłącznie w zakreślonym przez zgłaszającego w zastrzeżeniach ochronnych obszarze, zatem decydujące o spełnieniu poziomu wynalazczego, określone w art. 52 ust. 1 Konwencji, przesłanki, jakimi są nowość i poziom wynalazczy, muszą znajdować oparcie w tych zastrzeżeniach. Zasady tej nie modyfikuje w żaden sposób art. 69 ust. 1 zdanie drugie Konwencji, przewidujący odwołanie się do opisu i rysunków, bowiem przepis ten znajduje zastosowanie wyłącznie wówczas, gdy zachodzi potrzeba interpretacji zawartych w zastrzeżeniach treści. Oznacza to, że opisowi i rysunkom nie można przydawać funkcji określającej zakres ochrony patentowej, a jedynie funkcję pomocniczą w odniesieniu do nie dość jasnego zapisu zastrzeżeń patentowych. I mimo iż nie nasuwa większych wątpliwości twierdzenie skarżącej kasacyjnie, że zastrzeżenia patentowe nie mogą być interpretowane w oderwaniu od opisu i rysunków, to przecież jest ono prawdziwe jedynie wówczas, gdy występuje konieczność odwoływania się do tej części dokumentacji zgłoszeniowej. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, iż Sąd I instancji nie naruszył art. 69 ust. 1 Konwencji i nie naruszył go także Urząd Patentowy.
Wynalazek nr [...] według spornego patentu pod nazwą "Układ transportowy do elementów parkanu i podpór mocujących" został zgłoszony do ochrony w Europejskim Urzędzie Patentowym w dniu 27 kwietnia 2006 r. z pierwszeństwem od 29 kwietnia 2005 r.
Jak prawidłowo przyjął Sąd I instancji, a przed nim Urząd Patentowy, zakres ochrony objętego kwestionowanym patentem wynalazku został określony w zastrzeżeniu niezależnym nr 1 w sposób jasny i niewymagający odwoływania się do całości opisu patentowego. Wyjątek stanowi wymieniony w części znamiennej zastrzeżenia niezależnego element rozwiązania określony jako "dno palety", który został zidentyfikowany przez organ przy pomocy pkt [0028] opisu patentowego. Odwołanie się do opisu patentowego w tym jedynie zakresie nie oznacza, iż przez brak odwołania się do opisu w zakresie pozostałym naruszony został art. 69 ust. 1 Konwencji; jak już to zostało wyżej wyjaśnione, potrzebę interpretacji zastrzeżeń uzasadnia nasuwające wątpliwości ich brzmienie. Jeżeli zatem zakres ochrony ustalony został w sposób niewymagający dointerpretowania przy pomocy opisu i rysunków (za wyjątkiem opisanym wyżej), prawidłowe było odniesienie zawartej w zastrzeżeniu ochronnym nr 1 istoty rozwiązania spornego do ujawnionych publicznie cech wcześniejszego rozwiązania przeciwstawionego, objętego europejskim dokumentacją patentową [...] z datą publikacji 7 listopada 2001 r.
Zgodnie z treścią zastrzeżenia niezależnego nr 1 zakres ochrony wynalazku objętego spornym patentem sformułowano w następujący sposób" "1. Układ transportowy, z co najmniej jednym elementem parkanu, który posiada stojaki rurowe, a pomiędzy stojakami rurowymi posiada dolną krawędź, oraz z paletą transportową, przy czym belki podłużne i belki poprzeczne tworzą poziomą, prostokątnie ukształtowaną ramę nośną palety transportowej, w przypadku której skierowane do góry układy ustalające służą do wtykowego ustalania końców rur stojaków rurowych elementów parkanu, znamienny tym, że między belkami podłużnymi, a belkami poprzecznymi rozciąga się dno palety, przy czym na palecie transportowej umieszczona jest co najmniej podpora mocująca, i przy czym odległość krawędzi dolnych osadzonych przez wetknięcie elementów parkanu w odcinku między stojakami rurowymi od dna palety odpowiada co najmniej 1,2-krotnej swobodnej długości końca rury wystającej poza krawędzie dolne od dołu."
Należy zgodzić się z Sądem I instancji, w ocenie którego organ prawidłowo przyjął brak zdolności patentowej spornego wynalazku, porównując wynikającą z zastrzeżenia niezależnego istotę rozwiązania ze spornego patentu z cechami wcześniej ujawnionego rozwiązania przeciwstawionego [...] o nazwie "Pojemnik na ogrodzenia budowlane i ich części luzem", wynikającymi z dokumentacji m.in. z opisu patentowego i rysunków, a dowodzącymi jednoznacznie braku nowości spornego rozwiązania, przy czym Sąd nie naruszył art. 54 ust. 1 i 2 Konwencji w sposób opisany w kasacji. Nie można zasadnie zarzucić Sądowi, iż dokonując oceny porównania obu rozwiązań uczynił to w inny sposób, niż przy uwzględnieniu środków technicznych wskazanych w przypadku spornego patentu - w zastrzeżeniu niezależnym, a w przypadku rozwiązania przeciwstawionego – w ujawnionych opisie patentowym i rysunkach.
Skarżąca kasacyjnie twierdzi, iż rozwiązanie uważa się za nowe, jeśli różni się chociażby w nieistotny sposób od rozwiązań składających się na stan techniki. Tymczasem skarżąca kasacyjnie nie przedstawiła żadnej określonej zastrzeżeniem patentowym cechy technicznej swego rozwiązania, która odróżniałaby to rozwiązanie od mierzonego środkami technicznymi rozwiązania przeciwstawionego. Z pewnością nie można domniemywać określających istotę rozwiązania cech technicznych, a tak czyni autor skargi kasacyjnej, zarzucając Sądowi wadliwą ocenę braku określenia w zastrzeżeniu takich cech jak kształt lub struktura elementów rozwiązania i widząc potrzebę zidentyfikowania tych cech na podstawie opisu lub odniesienia ich do określonych w zastrzeżeniu funkcji, jaką te elementy spełniają, czego Sąd nie uczynił. Pogląd wyrażony w kasacji jest błędny, dystansuje się bowiem od zasady, jaka wynika z art. 69 ust. 1 zd. pierwsze Konwencji, o czym była już wyżej mowa.
Odnosząc się do akcentowanej przez skarżącą cechy zawartej w części znamiennej zastrzeżenia niezależnego nr 1 tzn. odległości krawędzi dolnych w stosunku do końców rur, cecha ta została wzięta pod uwagę przez specjalistyczny organ, jakim jest Urząd Patentowy i oceniona na podstawie rysunku wg fig. 1 jako znana. Jak stwierdził organ: "odległość krawędzi dolnych wetkniętych elementów parkanu na odcinku między stojakami rurowymi (dolnej powierzchni poprzeczki) mierzona na fig. 1 od dna palety, odpowiada tak jak w rozwiązaniu spornym, co najmniej 1,2-krotnej swobodnej długości końca rury wystającej poza te krawędzie dolne i wynosi około 1,7 tej długości". Skarżąca kasacyjnie zakwestionowała, milcząco zaakceptowaną przez WSA, ocenę organu podnosząc, iż w dokumentacji rozwiązania przeciwstawionego brak jest takiej informacji, a dokonany przez organ pomiar jest niemożliwy bez zwymiarowanego rysunku.
Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, iż w postępowaniu przed tym sądem nie jest możliwe co do zasady prowadzenie postępowania dowodowego, zatem kwestionowanie stanowiska organu winno znaleźć miejsce w toku postępowania administracyjnego, ewentualnie w toku postępowania przed Sądem I instancji, przez np. złożenie opinii biegłego uzasadniającej wątpliwości co do prawidłowości wyliczeń dokonanych przez specjalistyczny organ. Próba podważenia stanowiska Urzędu Patentowego w postępowaniu kasacyjnym nie może przynieść oczekiwanego przez składającą kasację spółkę skutku.
Natomiast sformułowane w kasacji twierdzenie, iż rozwiązanie uważa się za nowe, jeśli różni się nawet w nieistotny sposób od rozwiązań składających się na stan techniki sprowadza się do rozstrzygnięcia w kwestii, czy można wynalazkowi postawić zarzut braku nowości, jeśli przeciwstawione mu rozwiązanie nie jest identyczne. Twierdzenie to jest prawdziwe pod określonymi warunkami. Przede wszystkim cecha ta musi zostać uwzględniona w zastrzeżeniach patentowych. Poza tym dla oceny nowości rozwiązania ekwiwalentnego identyfikowanego określonym środkiem technicznym, niezbędna jest odpowiedź na pytanie, czy zasadnicze znaczenie w rozwiązaniu będzie przypisane środkowi technicznemu, czy też roli, jaką dany środek techniczny będzie spełniał. Jeśli to rola środka technicznego ma decydujące znaczenie, rozwiązanie nie będzie nowe (vide: M. Du Vall, Prawo własności przemysłowej, wynalazki, wzory użytkowe, projekty racjonalizatorskie, T. I Zakamycze 2005, str. 31 – 32).
Skarżąca kasacyjnie na żadnym etapie postępowania nie wykazała, że jej wynalazek ze względu na określony środek techniczny zastosowany w rozwiązaniu różni się od rozwiązania przeciwstawionego. Wniosek Sądu w tej kwestii jest prawidłowy.
Z przedstawionych już wyżej rozważań wynikają skutki dla oceny zarzutów naruszenia prawa procesowego tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Z treści zaskarżonego wyroku i konfrontowanej z nim decyzji Urzędu Patentowego wynika, iż ostateczny wniosek braku nowości wynalazku według spornego patentu, oparty został na porównaniu wszystkich cech tego rozwiązania ujętych w zastrzeżeniu niezależnym nr 1 i mierzonych środkami technicznymi ujawnionych cech wynalazku [...]. Pod uwagę wzięto wszystkie te znane z wcześniejszego rozwiązania elementy techniczne, które określiły istotę wynalazku spornego. Kwestia redakcji wyników porównania, a więc czy to będzie zestawienie czy też inaczej uporządkowana relacja pozostaje poza zainteresowaniem Sądu kasacyjnego, jeśli nie ma wątpliwości, że porównanie zostało przeprowadzone w sposób zupełny tzn. objęło wszystkie cechy znamienne i nieznamienne rozwiązania.
Nie można zgodzić się z twierdzeniem skargi kasacyjnej, że do oceny wybrano pojedyncze cechy z zacytowanego zastrzeżenia nr 1, skoro wyłącznie w tym zastrzeżeniu zawarto zakres ochrony definiujący wynalazek, a ich zestawienie z rozwiązaniem [...] pozwoliło na wniosek, iż rozwiązanie nie jest nowe.
Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził też naruszenia art. 133 § 1 i art. 106 § 3 w związku z art. 106 § 5 w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd dokonując oceny różnic konstrukcyjnych przeciwstawionych rozwiązań czynił to niewątpliwie w oparciu o materiał zebrany w aktach sprawy sądowoadministracyjnej, których integralną część stanowią akta administracyjne sprawy. Przeprowadzana przez Sąd I instancji, w ramach kontroli sądowej, analiza poprawności wywodów organu zawartych w zaskarżonej decyzji często sprowadza się do twierdzeń, które pozostają w sferze dokonywanych w toku postępowania administracyjnego ustaleń faktycznych, co nie oznacza, że sąd czyni własne ustalenia. Skonfrontowanie rozważań i wniosków zaskarżonego rozstrzygnięcia z materiałem dowodowym zebranym w sprawie przez organ jest obowiązkiem sądu wynikającym właśnie z art. 133 1 p.p.s.a., a wynik tej konfrontacji stanowi o treści wyroku i musi zostać omówiony w uzasadnieniu zgodnie z dyspozycją art. 141 § 4 p.p.s.a. Przepisów tych Sąd I instancji nie naruszył, w szczególności trudno zarzucić Sądowi, że dokonał jakichkolwiek ustaleń.
Nie jest też usprawiedliwiony zarzut naruszenia prawa procesowego sformułowany w pkt 3 petitum skargi kasacyjnej. Wniosek o unieważnienie dotyczył całości udzielonego patentu, co żądający unieważnienia podtrzymywał w toku całego postępowania. Brak odniesienia się Sądu do tej kwestii stanowi wprawdzie naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. jednak pozostające bez wpływu na wynik sprawy, a tego wymaga art. 174 pkt 2 p.p.s.a dla uwzględnienia skargi kasacyjnej na tej podstawie.
Wreszcie wyjaśnienia wymaga kwestia złożonego przez uczestnika postępowania wniosku dowodowego o przeprowadzenie dowodu z dokumentu – wyroku Trybunału Federalnego Niemiec z dnia [...] czerwca 2019 r. wraz z poświadczeniem jego prawomocności, w sprawie o unieważnienie patentu europejskiego [...] na terytorium Niemiec z pozwu uczestnika postępowania przeciwko Spółce [...] A. z siedzibą w [...] na okoliczność braku nowości patentu europejskiego, co skutkowało unieważnieniem tego patentu w całości.
Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, iż kontrolując zaskarżone orzeczenie, czyni to na gruncie stanu prawnego i faktycznego, jaki istniał w dacie orzekania. Stąd co do zasady w postępowaniu przed tym Sądem nie prowadzi się postępowania dowodowego, a przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. stosuje się przy uwzględnieniu art. 193 cyt. ustawy a więc odpowiednio. W niniejszym postępowaniu Naczelny Sąd Administracyjny dopuścił dowód z wyroku wyżej przywołanego, mając na uwadze, iż w postępowaniu przed Sądem I instancji dopuszczony został dowód ze złożonych przez skarżącą i uczestnika dokumentów związanych z unieważnieniem spornego wynalazku na terytorium Niemiec. Złożony przed tym Sądem dowód z wniesionego odwołania od wyroku Federalnego Sądu Patentowego dokumentował toczące się postępowanie w tej sprawie, zakończonej prawomocnie wyrokiem, o przeprowadzenie dowodu z którego wnioskował uczestnik.
Sąd kasacyjny uznał za uzasadnione dopuścić dowód, który stanowi o zakończeniu postępowania prowadzonego i zakończonego przez strony sporu na terytorium Niemiec w toku postępowania przed Sądem I instancji, w wyniku którego to postępowania unieważniono patent europejski [...] na terytorium Niemiec. Ostatecznie wyrokiem Trybunału Federalnego oddalono odwołanie od wyroku Federalnego Sądu Patentowego, nie podzielając stanowiska tego Sądu co do braku nowości rozwiązania, (Sąd Patentowy uznał "przedmiot zastrzeżenia patentowego 1 za antycypowany przez europejski opis patentowy [...], a w każdym razie sugerowany"). Trybunał oddalił odwołanie od wyroku unieważniającego sporny patent, stwierdzając brak poziomu wynalazczego.
Przywołany wyrok nie wiąże Naczelnego Sądu Administracyjnego, który mając prawo do własnej oceny (odpowiadającej treści utrzymanego w mocy wyroku Federalnego Sądu Patentowego) uznał oddalenie skargi na decyzję unieważniającą patent europejski [...] na terytorium Polski z powodu niespełnienia przesłanki nowości za zgodne z prawem.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.