Uzasadnienie
Wyrokiem z 5 grudnia 2014 r., sygn. akt III SA/Po 1572/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę E. B. na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu z [...] maja 2013 r. w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2009 r., po stwierdzeniu nieważności decyzji ostatecznej.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:
Decyzją z [...] marca 2012 r. Dyrektor ARiMR stwierdził nieważność decyzji kierownika ARiMR z [...] stycznia 2010 r. przyznającej płatność w ramach systemu wsparcia bezpośredniego na rok 2009. Podstawą stwierdzenia nieważności było wydanie jej z rażącym naruszeniem prawa, bowiem płatności przyznano do gruntów E. B., pomimo iż nie był on ich posiadaczem. W dacie składania wniosku o płatność wydzierżawił on sporne grunty i tym samym zaprzestał prowadzenia na nich działalności rolniczej. E. B. od decyzji tej złożył odwołanie, a gdy została ona decyzją Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] lipca 2012 r. utrzymana w mocy, zaskarżył ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Decyzją z [...] listopada 2012 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR odmówił przyznania E. B. jednolitej płatności obszarowej i nałożył sankcję w kwocie 6007,71 zł oraz uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych i nałożył sankcję w kwocie 3928,30 zł, a także uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę uprawianych na trwałych użytkach zielonych.
Organ stwierdził, iż E. B. nie użytkował zgłoszonych we wniosku na 2009 r. gruntów rolnych, bowiem z informacji uzyskanej z KRUS w Pile wynika, iż aby E. B. mógł uzyskać prawo do renty rolniczej w pełnej wysokości zobowiązany był do przeniesienia posiadanych gruntów w celu zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej. Zaistniała więc sytuacja, gdy producent rolny przekazując w dzierżawę sporne działki na rzecz dzierżawcy, nie był ich posiadaczem zgodnie z art. 77 ust.1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2008 r., Nr 170, poz.1051 ze zm.; dalej ustawa o płatnościach), nie był więc uprawniony do przyznania płatności.
Decyzją z [...] maja 2013 r. Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Poznaniu utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ uznał, że sam fakt bycia właścicielem nie jest przesłanką do otrzymania płatności. Przepisy te bowiem nakazują rzeczywiste posiadanie (użytkowanie) gruntów, osoba chcąca uzyskać dopłaty musi grunty uprawiać rzeczywiście tzn. decydować, jakie rośliny uprawiać i dokonywać swobodnie odpowiednich zabiegów agrotechnicznych oraz zbierać plony. Fakt, iż E. B. przekazywał dopłaty faktycznemu dzierżawcy nie mają znaczenia w przedmiotowej sprawie.
WSA w Poznaniu oddalił skargę na powyższą decyzję.
Sąd uznał, że brak jest jakichkolwiek podstaw, aby uznać, że zaskarżona decyzja z [...] maja 2013 r. oraz poprzedzająca decyzja organu I instancji nie są zgodne z prawem.
WSA stwierdził, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż E. B. wniosek o przyznanie płatności złożył [...] kwietnia 2009 r. Tymczasem z dokumentacji przekazanej przez KRUS w P. wynika, iż wnioskodawca wydzierżawił grunty objęte wnioskiem [...] października 2002 r. W. T.. Dokonał przeniesienia gospodarstwa, ponieważ było to warunkiem uzyskania renty rolniczej. Sam wnioskodawca w piśmie z [...] lutego 2010 r. oświadczył, iż istotnie działki wydzierżawił, umowa nadal jest wykonywana i realizowana, z tym że środki z tytułu dopłat E. B. przekazywał dzierżawcy. Także w odwołaniu potwierdził fakt zawarcia umowy dzierżawy, ale podkreślił, iż wielokrotnie zgłaszał się do organów Agencji w celu przepisania użytkowania gospodarstwa na dzierżawcę, jednak był przez pracowników Agencji wprowadzany w błąd. Powyższe dowodzi, że osobą uprawnioną do płatności był dzierżawca, czyli W. T., bowiem to on użytkował będące w jego posiadaniu grunty rolne.
Wobec tego WSA uznał, że prawidłowo ustalony stan faktyczny w sprawie dał organom podstawę do odmowy przyznania skarżącemu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.
Sąd nie stwierdził naruszeń art. 7, 8, 9 i 12 k.p.a., dających podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej p.p.s.a.).
Ponadto WSA uznał, że uwzględniając treść art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd nie mógł uwzględnić wniosku dowodowego E. B. o przesłuchanie świadka W. T.. Przed sądem administracyjnym bowiem możliwe jest jedyne uzupełniające postępowanie dowodowe, ograniczone do możliwości przeprowadzenia dowodu z dokumentu. Przeprowadzenie innych środków dowodowych jest niedopuszczalne. W kontekście drugiego wniosku, uwzględniając zasadność oczekiwania na prawomocne rozstrzygnięcie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji z [...] stycznia 2010 przyznającej dopłaty, postępowanie zawieszono w celu uzyskania prawomocnego rozstrzygnięcia, a jego wynik uwzględniono przy rozpoznaniu skargi.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył E. B., wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Poznaniu, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zarzucił naruszenie:
- 1) naruszeniu prawa materialnego, tj., art. 7 k.p.a. poprzez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na tym, że Organ administracji jest zobowiązany do rozpatrzenia słusznego interesu prawnego i uwzględnienia go w miarę wątpliwości oraz, ze istnieje domniemanie załatwienia sprawy w sposób pozytywny dla strony, a takie z uwagi na fakt, iż organ administracyjny za złe i błędne zbadanie sprawy przerzuca odpowiedzialność na skarżącego E. B.;
art. 8 k.p.a. poprzez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na tym, że Organ administracji jest zobowiązany do rozpatrzenia słusznego interesu prawnego i uwzględnienia go w miarę wątpliwości oraz, że istnieje domniemanie załatwienia sprawy w sposób pozytywny dla strony, a także z uwagi na fakt, iż organ administracyjny za złe i błędne zbadanie sprawy przerzuca odpowiedzialność na skarżącego E. B.;
art. 9 k.p.a. poprzez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na tym, że Organ administracji jest zobowiązany do rozpatrzenia słusznego interesu prawnego i uwzględnienia go w miarę wątpliwości oraz, że istnieje domniemanie załatwienia sprawy w sposób pozytywny? dla strony, a także z uwagi na fakt, iż organ administracyjny za złe i błędne zbadanie sprawy przerzuca odpowiedzialność na skarżącego E. B.;
art. 12 § 1 k.p.a. poprzez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na tym, te Organ administracji jest zobowiązany do rozpatrzenia słusznego interesu prawnego i uwzględnienia go w miarę wątpliwości oraz, ze istnieje domniemanie załatwienia sprawy w sposób pozytywny dla strony, a także z uwagi na fakt, iż organ administracyjny za złe i błędne zbadanie sprawy przerzuca odpowiedzialność na skarżącego E. B.;
2) naruszeniu przepisów postępowania, tj. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. polegające na tym, że decyzja Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nie znajduje oparcia w powoływanych przez nią przepisach prawa;
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. polegający na tym ze Sąd I instancji oddalił skargę, podczas gdy skarżący wykazał, ii postępowanie organów administracji publicznej dotknięte było wadami, które uniemożliwiły prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, albowiem uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik art. 106 § 3 p.p.s.a. i pominięcie kluczowego w niniejszej sprawie dokumentu - wniosku o przyznanie płatności na rok 2010 czyli spersonalizowany formularz - na okoliczność dalszego uporczywego wprowadzania skarżącego w błąd przez Agencję mimo wiedzy, że dzierżawi grunty Panu W. T. od 2002 r.
Skarżący uważa, że ta okoliczność zasługuje na uwagę, ponieważ Agencja po wydaniu przedmiotowej decyzji przesłała mu kolejny wniosek o przyznanie płatności na rok 2010, który jest elektronicznie wypełniony danymi skarżącego i praktycznie wystarczy tylko uzupełnić go o podpis i datę. Przez co, w ocenie, skarżącego nakłania do jego złożenia.
W uzasadnieniu przedstawiono argumenty na poparcie zarzutów.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych zarzutów, więc podlega oddaleniu.
W pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że stosownie do art. 3 ust. 1 ustawy o płatnościach, w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. W art. 3 ust. 2 ustawy o płatnościach zostały wskazane zasady ogólne postępowania w sprawie przyznania płatności bezpośrednich, sformułowane odmiennie niż w k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ stoi na straży praworządności (pkt 1) ma obowiązek rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący (pkt 2), udzielania pouczeń stronom na ich wniosek (pkt 3). Ponadyo, zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy o płatnościach ciężar udowodnienia faktów spoczywa na osobie, która z niego wywodzi skutki prawne.
Z tego przepisu wynika, że ustawodawca zdecydował się na odejście niektórych od zasad ogólnych postępowania administracyjnego, wyrażonych w k.p.a. Modyfikacji doznają zasada praworządności i prawdy obiektywnej, informowania stron, a także zapewnienia stronom czynnego udziału w postępowaniu.
Wobec tego stwierdzić należy, że zarzuty skargi kasacyjnej, koncentrujące się na naruszeniu art. 7 i 9 k.p.a. nie mogły zostać uwzględnione. Przepisy te nie znajdują bowiem zastosowania w postępowaniu w sprawie o udzielenie płatności, więc organ nie mógł ich naruszyć.
Również zarzuty naruszenia art. 8 i art. 12 § 1 k.p.a. nie są zasadne. W ocenie skarżącego Sąd I instancji naruszył powyższe przepisy poprzez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na tym, że organ administracji jest zobowiązany do rozpatrzenia słusznego interesu prawnego i uwzględnienia go w miarę możliwości oraz, że istnieje domniemanie załatwienia sprawy w sposób pozytywny dla strony, a także z uwagi na fakt, iż organ administracyjny za złe i błędne zbadanie sprawy przerzuca odpowiedzialność na skarżącego. Dodatkowo skarżący kasacyjnie podniósł, że organy wprowadzały go w błąd poprzez przesłanie mu spersonalizowanego formularza wraz z pismem przewodnim z [...] stycznia 2010 r. Odnosząc się do tej ostatniej okoliczności należy zauważyć, że w załączonym do akt sprawy (k. 85 akt sądowych) piśmie ARiMR z [...] stycznia 2010 r. wyraźnie zaznaczono, że prosi się o sprawdzenie aktualności danych, skorygowanie występujących niezgodności i ich ewentualne uzupełnienie.
Powyższe wskazuje, że zarzuty skarżącego w tym zakresie są niezasadne. Odnosząc się także do innych twierdzeń skarżącego, iż postępowanie organów administracji publicznej dotknięte było wadami, które uniemożliwiły prawidłowe ustalenie stanu faktycznego należy stwierdzić, że Sąd I instancji zasadnie uznał, iż postępowanie przed Agencją Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zostało przeprowadzone zgodnie z przepisami wynikającymi z ustawy o płatnościach, a organy administracyjne w pełni wywiązały się z obowiązku rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.
W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nie ma usprawiedliwionych podstaw, by Sądowi I instancji zarzucić naruszenie art. 8 i art. 12 § 1 k.p.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny za niezasadny uznał również zarzut naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., polegający na tym, że decyzja ARiMR nie znajduje oparcia w powoływanych przez nią przepisach prawa. Jak trafnie podkreślił WSA wydanie kwestionowanej decyzji poprzedzone zostało nadzwyczajnym postępowaniem w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z [...] stycznia 2010 r., przyznającej pierwotnie E. B. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Należy zauważyć, iż wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 stycznia 2013 r., o sygn. V SA/Wa 1982/12, sąd ten oddalił skargę na decyzję w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, a następnie Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 26 sierpnia 2014 r. (sygn. II GSK 1005/13) oddalił skargę kasacyjną E. B. od tego orzeczenia. Powoduje to, że prawomocnie rozstrzygnięto, iż decyzja o przyznaniu płatności wydana została z rażącym naruszeniem prawa.
Jak podkreślono w uzasadnieniu tego wyroku, rażącym naruszeniem prawa było przyznanie płatności osobie, która w dacie składania wniosku o przyznanie płatności nie była faktycznym użytkownikiem gruntów.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, na uwzględnienie nie zasługuje także zarzut naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a. Podkreślić bowiem należy, że złożony na etapie postępowania przed WSA wniosek dotyczył przesłuchania świadka, a – jak słusznie stwierdził sąd I instancji – w postępowaniu sądowoadministracyjnym dopuszczalne jest jedynie przeprowadzenie dowodu z dokumentów. Wobec powyższego Sąd I instancji zasadnie nie dopuścił tego dowodu.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w rozpoznawanej sprawie stwierdził, iż Sąd I instancji prawidłowo dokonał oceny legalności zaskarżonej decyzji.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.
Rozstrzygnięcie w zakresie kosztów postępowania kasacyjnego oparto na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. i odstąpiono od zasądzania ich zwrotu w całości z uwagi na trudną sytuację materialną skarżącego.