Uzasadnienie
Wyrokiem z 4 listopada 2016 r. (sygn. akt III SA/Wr 686/16) Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu (dalej zwany "WSA"), działając na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej zwanej "ppsa"), oddalił skargę G. P. (dalej zwanego "Skarżącym") na decyzję Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu (dalej zwanego "Dyrektorem IC") z [...] kwietnia 2016 r. (nr [...]) w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automacie poza kasynem gry.
WSA orzekał w następującym stanie sprawy.
W dniu [...] marca 2015 r. funkcjonariusze celni przeprowadzili kontrolę przestrzegania przepisów ustawy z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540 ze zm.; dalej zwanej "ugh") w (niebędącym kasynem gry) lokalu ".[...]" w C., w którym działalność gospodarczą prowadził Skarżący. Podczas kontroli stwierdzono, że we wspomnianym lokalu znajdują się włączone i gotowe do gry urządzenia do gier, w tym urządzenie o nazwie [...]. W wyniku przeprowadzonych gier kontrolnych ustalono, że gry na tym urządzeniu są grami na automatach w rozumieniu art. 2 ust. 3 ugh. Ustalono też, że Skarżący zawarł 9 grudnia 2014 r. z właścicielem automatu (P. Sp. z o.o. z siedzibą we Wrocławiu) umowę najmu powierzchni we wspomnianym lokalu w zamian za czynsz w wysokości 50% sumy przychodów uzyskiwanych z eksploatacji urządzeń do gier zainstalowanych w lokalu. W umowie wskazano, że powierzchnię lokalu wynajęto w celu prowadzenia gier na automatach przez ich właściciela.
Decyzją z [...] grudnia 2015 r. Naczelnik Urzędu Celnego w Wałbrzychu wymierzył Skarżącemu karę pieniężną w wysokości 12 000 zł za urządzanie gier na wspomnianym automacie poza kasynem gry.
Skarżący złożył odwołanie od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego.
Decyzją z [...] kwietnia 2016 r. Dyrektor IC utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego. Dyrektor IC stwierdził m.in., że materiał dowodowy potwierdza, że Skarżącego można uznać za urządzającego gry na automatach. Wynika to przede wszystkim z treści umowy najmu powierzchni lokalu zawartej z P. Sp. z o.o., z której to umowy wynika, że Skarżący wynajmuje część powierzchni lokalu spółce w celu prowadzenia przez nią gier na automatach w zamian za czynsz stanowiący 50% miesięcznych przychodów z automatów. Zdaniem Dyrektora IC, oznacza to, że Skarżący udostępniał swój lokal w godzinach jego otwarcia i czerpał pożytki z urządzania gier na automatach. Dyrektor IC dodał, że ze wspomnianej umowy wynika, że Skarżący posiada również takie uprawnienia i obowiązki, jak: zapewnianie dostępu do automatu serwisantom, dostarczanie do automatów energii elektrycznej, zapewnianie właściwych warunków przewidzianych dla prowadzenia działalności w zakresie gier na automatach losowych, posiadanie kluczy do urządzenia, otwieranie urządzenia, posiadanie kontraktu z serwisem, używanie opcji serwisowych, posiadanie poufnych informacji o przychodach z automatu, reprezentowanie właściciela automatu w przypadku ingerencji osób trzecich czy organów administracji państwowej w odniesieniu do automatu. Wobec tego Skarżący w odniesieniu do automatu umieszczonego w jego lokalu spełniał rolę urządzającego gry na tym urządzeniu.
Skarżący złożył do WSA skargę na decyzję Dyrektora IC. Zarzucił m.in. naruszenie art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ugh przez błędną wykładnię pojęcia "urządzającego gry" jako obejmującego również podmiot, którego czynności sprowadzały się wyłącznie do wynajęcia powierzchni lokalu podmiotowi eksploatującemu automaty do gier, bez dokonywania, zgodnie z materiałem zebranym w sprawie, żadnych innych czynności, a tym samym niezasadne objęcie Skarżącego zakresem podmiotowym normy z art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ugh w zw. z art. 14 ust. 1 ugh i niezasadne nałożenie kary pieniężnej za "urządzanie gier na automatach poza kasynem gry".
WSA oddalił skargę.
W szczególności WSA stwierdził, że sankcję z art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh ustawodawca przewidział m.in. wobec tego, kto jest urządzającym gry na automatach. Pojęcie "urządzania gier" nie ma jednak definicji legalnej i dlatego wymaga wykładni literalnej, uwzględniającej potoczne znaczenie tego terminu. W związku z tym WSA przyjął, że pojęcie "urządzanie" należy rozumieć jako: tworzenie, uporządkowanie, zagospodarowanie, organizowanie, przedsiębranie ("Słownik poprawnej polszczyzny", Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1994), a "urządzanie gier" należy zdefiniować w kategoriach podejmowanych (aktywnych) działań, czynności dotyczących zorganizowania i prowadzenia przedsięwzięcia w zakresie gier hazardowych (eksploatacji automatów), w znaczeniu art. 2 ust. 3 i ust. 5 ugh. W rezultacie WSA uznał, że za urządzającego gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 ugh należy uznać podmiot realizujący (wykonujący) te działania, czynności.
Zdaniem WSA, w realiach tej sprawy Skarżącego można uznać za podmiot urządzający gry. Wbrew twierdzeniom Skarżącego, jego czynności nie sprowadzały się wyłącznie do wynajęcia powierzchni lokalu podmiotowi eksploatującemu automaty do gier, bez dokonywania żadnych innych czynności. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika bowiem, że do kompetencji Skarżącego należało również podejmowanie takich czynności, jak: przechowywanie kluczy do zainstalowanych w lokalu urządzeń, używanie opcji serwisowych, porozumiewanie się z podmiotem serwisującym, podejmowanie działań w razie włamania lub istotnego uszkodzenia automatów, reprezentowanie właściciela automatu w przypadku ingerencji osób trzecich czy organów administracji.
W konsekwencji WSA ocenił, że organy w toku postępowania zasadnie uznały Skarżącego za podmiot urządzający gry, a w konsekwencji za podmiot odpowiedzialny z tytułu art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh, gdyż w świetle zaistniałych w sprawie okoliczności faktycznych Skarżący stwarzał warunki do prowadzania tej działalności. WSA zaznaczył, że bez wykonywanych przez Skarżącego czynności niemożliwe byłoby prowadzenie przez podmioty trzecie gier na przedmiotowym urządzeniu.
Skarżący złożył skargę kasacyjną od wyroku WSA, zaskarżając to orzeczenie w całości. Wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, a następnie o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz rozpoznanie skargi co do istoty na mocy art. 188 ppsa, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm prawem przypisanych za obie instancje.
Skarżący zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego, a mianowicie:
- 1) art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ugh przez błędną wykładnię pojęcia "urządzającego gry" w świetle okoliczności faktycznych tej konkretnej sprawy, jako obejmującego również podmiot, którego czynności sprowadzały się do wynajęcia powierzchni lokalu podmiotowi eksploatującemu automaty, bez dokonywania, zgodnie z materiałem zebranym w sprawie, żadnych innych czynności dotyczących organizacji gier, a tym samym niezasadne objęcie Skarżącego zakresem podmiotowym normy z art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ugh w zw. z art. 14 ust. 1 ugh i niezasadne nałożenie na Skarżącego kary pieniężnej za "urządzanie gier na automatach poza kasynem gry";
- 2) art. 65 § 1 i 2 w zw. z art. 659 § 1 i 2 kodeksu cywilnego przez dokonanie przez WSA (także w drodze aprobaty ustaleń organu) błędnej wykładni umowy zawartej pomiędzy P. Sp. z o.o. oraz Skarżącym wskutek przyjęcia, że z umowy tej wynikają dla Skarżącego prawa i obowiązki istotnie odmienne niż wynikające ze zwykłej umowy najmu powierzchni, w tym wskazuje na to: a) określenie celu wynajęcia powierzchni oraz rzeczy ruchomych, które będą na niej eksploatowane, b) czynszu w wysokości 50% oraz c) instrukcji postępowania w przypadku ingerencji osób trzecich wobec rzeczy ruchomych (automatów) wynajmującego, podczas gdy treść umowy ani powołane okoliczności nie świadczą o podejmowaniu przez Skarżącego jakiejkolwiek działalności możliwej do określenia mianem "urządzania gier", ani też nie powodują odmiennej kwalifikacji umowy niż jako umowy najmu, podobnie jak sama powtarzalność czynności składających się na sam wynajem nie może świadczyć o takiej czy innej kwalifikacji (jednorazowa czynność czy czynności wielorazowe), lecz może o tym wyłącznie przesądzać rodzaj przedsiębranego zachowania.
W uzasadnieniu Skarżący wskazał argumenty na poparcie zarzutów postawionych w petitum skargi kasacyjnej.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (poprzednio Dyrektor IC), zastępowany przez radcę prawnego, wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 ppsa, a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Zarzuty skargi kasacyjnej zmierzają zasadniczo do zakwestionowania stanowiska WSA, że organy administracji: 1) dokonały prawidłowej wykładni pojęcia "urządzającego gry" użytego w art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh, 2) zgodnie z prawem uznały, że Skarżący był "urządzającym gry" w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh, wymierzając mu karę pieniężną za urządzanie gier hazardowych poza kasynem gry, co miało związek z wadliwą interpretacją umowy zawartej przez Skarżącego z dysponentem automatu.
Skarga kasacyjna złożona w tej sprawie nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Niezasadny jest zarzut zaakceptowania przez WSA błędnej wykładni art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ugh, której - zdaniem Skarżącego - dokonały organy administracji. Należy zauważyć, że ugh nie zawierała legalnej definicji "urządzającego gry", jednak posługiwała się tym określeniem w wielu przepisach, z których można wywnioskować zakres treściowy tego pojęcia. Na ich podstawie zasadnie przyjmuje się, że "urządzanie gier hazardowych" to ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, w szczególności: zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającym ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze.
Przyjąć wobec tego należy, że "urządzającym grę", jest ten podmiot, który zapewnia (stwarza, organizuje) warunki umożliwiające udział w loterii pieniężnej, loterii fantowej, bingo fantowe, grze hazardowej, turnieju pokera, grze liczbowej, grze hazardowej prowadzonej bez koncesji lub zezwolenia, czy w grze na automatach prowadzonej poza kasynem gry. Takiej wykładni pojęcia "urządzający gry" dokonał również WSA (vide s. 8 - 9 uzasadnienia zaskarżonego wyroku), nie ograniczając rozumienia tego pojęcia - wbrew zarzutowi Skarżącego - do podmiotu, który jedynie wynajął powierzchnię lokalu podmiotowi eksploatującemu automaty i który nie dokonywał żadnych innych czynności dotyczących organizacji gier.
Całkowicie chybiony okazał się również postawiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przez WSA przepisów kodeksu cywilnego przy interpretacji postanowień umowy, która łączyła Skarżącego z dysponentem automatu do gry. Zasady prowadzenia postępowania dowodowego i oceny zgromadzonych dowodów w postępowaniu administracyjnym w niniejszej sprawie regulują - stosownie do art. 8 ugh - przepisy ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 800 ze zm.). Działając zgodnie z tymi przepisami, organy, a także kontrolujący ich działalność WSA, nie dokonywały klasyfikacji umowy i analizy jej zgodności z przepisami prawa cywilnego, a prawidłowo zwróciły uwagę na te elementy umowy, które są istotne z punktu widzenia norm prawa administracyjnego.
Wreszcie nie mógł zostać uwzględniony zarzut błędnego zastosowania art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh przez uznanie Skarżącego za urządzającego gry poza kasynem gry i wymierzenie mu za to kary pieniężnej. W świetle ustaleń faktycznych dokonanych przez organy administracji, zaakceptowanych przez WSA i niezakwestionowanych skutecznym zarzutem w skardze kasacyjnej, działania Skarżącego nie ograniczały się tylko do wynajęcia części powierzchni lokalu dysponentowi automatów do gier hazardowych. Na podstawie treści umowy zawartej przez Skarżącego z dysponentem automatu ustalono bowiem, że Skarżący otrzymywał czynsz w wysokości 50% od przychodów uzyskiwanych z funkcjonowania automatu (art. 5 ust. 1 umowy), przy czym czynsz ten był związany nie tyle z faktem wynajęcia części powierzchni lokalu, co z faktem eksploatowania automatów na tej powierzchni, skoro zgodnie z art. 3 ust. 3 umowy dysponent automatu zobowiązał się płacić czynsz w miesiącach, w których będzie eksploatował automaty.
Ustalono również, że Skarżący posiadał w lokalu instrukcję postępowania dla Skarżącego lub jego pracowników w przypadku ingerencji osób trzecich lub wskazanych w tej instrukcji czynności organów administracji publicznej w stosunku do zainstalowanych w lokalu urządzeń. Instrukcja ta szczegółowo opisywała zachowania Skarżącego lub jego pracowników w przypadku kontroli dokonywanej przez funkcjonariuszy celnych, w tym zachowania związane z wypełnianiem protokołu zatrzymania rzeczy, czy udziałem w przesłuchaniu w charakterze świadka. Obowiązek przestrzegania tej instrukcji wynikał z art. 10 umowy.
Mając na uwadze te obowiązki umowne, nie można przyjąć, że działania Skarżącego sprowadzały się jedynie do wynajęcia części swojego lokalu na potrzeby eksploatowania przez inny podmiot automatu do gier. W świetle zaprezentowanej wyżej wykładni art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh, trafnie uznano, że działania Skarżącego wskazywały, iż jest on urządzającym gry w rozumieniu tego przepisu.
Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ppsa oddalił skargę kasacyjną.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 ppsa i art. 205 § 2 ppsa w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.), zasądzając od Skarżącego na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu 2700 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika, który sporządził odpowiedź na skargę kasacyjną i nie prowadził sprawy w postępowaniu przed WSA.