Uzasadnienie
Wyrokiem z 29 czerwca 2010 r., III SA/Wr 90/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. oddalił skargę Z. G. na decyzję Dyrektora D. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) z [...] grudnia 2009 r., którą organ ten uchylił pierwszo-instancyjne rozstrzygnięcie o odmowie przyznania uczestnikowi postępowania renty strukturalnej i umorzył postępowanie w tej sprawie. Stanowiska Sądu pierwszej instancji nie podzielił Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z 29 listopada 2011 r. (II GSK 1213/10), uchylił powyższy wyrok, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania.
Pełnomocnik uczestnika w dniu [...] stycznia 2012 r. poinformował o uzyskanej od syna skarżącego S. G. wiadomości o śmierci Z. G. Do pisma dołączono notarialny akt poświadczenia dziedziczenia z [...] sierpnia 2011 r. (Rep. [...] Nr [...]) sporządzony w Kancelarii notarialnej we W., z którego wynika, że S. G. z ustawy dziedziczy spadek po swoim ojcu.
S. G. ustanowił pełnomocnika, który w trakcie rozprawy 22 lutego 2012 r. oświadczył, że syn skarżącego wstępuje do postępowania w charakterze strony.
Postanowieniem z 22 lutego 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. umorzył postępowanie w sprawie. Stwierdził, że okolicznością przesądzającą o umorzeniu postępowania w sprawie jest śmierć skarżącego. Osobisty charakter renty strukturalnej powoduje bezprzedmiotowość dalszego procedowania w sprawie jej przyznania. Wskazał, że przepisy przewidują jeden tylko wyjątek od zasady przyznawania renty strukturalnej bezpośrednio uprawnionemu, wówczas gdy chodzi o jego małżonka. Po śmierci osoby, która - jak w sprawie - dopiero ubiegała się o przyznanie renty strukturalnej, pozostający przy życiu małżonek tej osoby mógłby ubiegać się o uzyskanie renty na swoją rzecz. Sąd nie podzielił twierdzenia S. G., że występuje on w sprawie w charakterze strony skarżącej, gdyż taką pozycję procesową mógłby on wywodzić jedynie z następstwa prawnego, które w tej konkretnej sprawie nie ma miejsca.
Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wniósł S. G., zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 161 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012, poz. 270; dalej: ppsa) poprzez przyjęcie braku interesu prawnego skarżącego, zgłaszającego swój udział w postępowaniu wszczętym na skutek skargi Z. G. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna podlega odrzuceniu.
Należy zgodzić się ze stwierdzeniem Sądu pierwszej instancji, że szczególny, osobisty charakter renty strukturalnej, w sytuacji śmierci uprawnionego spowodował bezprzedmiotowość dalszego procedowania w sprawie przyznania tego świadczenia.
Zgodnie z postanowieniem organu I instancji Z. G. spełniał przewidziane przepisami prawa wymogi do uzyskania renty strukturalnej. Jednak po jego śmierci, przepisy rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. z 2004, poz. 114, nr 1191) przewidują jeden tylko wyjątek od zasady przyznawania renty strukturalnej uprawnionemu, w sytuacji gdy chodzi o jego małżonka. W zaistniałym stanie faktycznym, czyli w przypadku śmierci osoby, która ubiegała się o przyznanie renty strukturalnej, pozostający przy życiu małżonek mógłby ubiegać się o uzyskanie renty na swoją rzecz (§ 10 ust. 3). Sytuacja taka nie może mieć miejsca odnośnie Z. G., ponieważ jego małżeństwo wyrokiem z 28 listopada 2005 r. zostało rozwiązane przez rozwód, a nowego związku małżeńskiego uczestnik postępowania nie zawarł.
Poza ustanowionym na rzecz małżonków wyjątkiem od zasady niedziedziczności renty strukturalnej przepisy prawne nie przewidują innych odstępstw od tej reguły. W zaistniałej sytuacji, niezasadne jest twierdzenie S. G., że występuje on w sprawie w charakterze strony skarżącej. Słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, że pozycję procesową strony S. G. mógłby wywodzić jedynie z następstwa prawnego, które w tej konkretnej sprawie nie ma miejsca.
Należy stwierdzić, że przymiot spadkobiercy nie gwarantuje statusu następcy prawnego w odniesieniu do szczególnych, administracyjnoprawnych uprawnień spadkodawcy. Renta strukturalna nie wchodzi w skład masy spadkowej i co do zasady jest niedziedziczna. Prawo małżonka do otrzymywania tego świadczenia po zmarłym uprawnionym jest niezależne od tego, czy małżonek jest spadkodawcą, co wyłącza dopuszczalność dziedziczenia renty strukturalnej (v. art. 922 § 2 in fine kodeksu cywilnego; Dz.U. z 1964, poz. 93, nr 16).
Z indywidualnego charakteru omawianego świadczenia wynikają dwie istotne przyczyny, dla których Sąd pierwszej instancji umorzył postępowanie w sprawie, a mianowicie: brak interesu prawnego syna w tej sprawie oraz brak możliwości zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego. Umorzenie postępowania w zaistniałej sytuacji było zgodne z przepisami prawa, orzecznictwem sądów administracyjnych i poglądami doktryny (por. m.in. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004, s. 188).
Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. trafnie zauważył, że nie może być związany wytycznymi Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z 29 listopada 2011 r., II GSK 1213/10) w sposób określony w art. 190 ppsa ze względu na zasadniczą zmianę stanu faktycznego w stosunku do tego, w którym uprzednio NSA orzekał. Mimo że w dacie wyrokowania przez Naczelny Sąd Administracyjny Z. G. już nie żył, jednak rozpoznając skargę kasacyjną Sąd ten nie był poinformowany o śmierci strony skarżącej.
Nie można narzucić Sądowi pierwszej instancji związania wykładnią prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny, w sytuacji zmiany stanu faktycznego sprawy, zaistnienia okoliczności nieznanych temu Sądowi w chwili orzekania, a skutkujących np. koniecznością umorzenia postępowania.
W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 180 ppsa w związku z art. 178 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.