Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 5 grudnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uwzględnił skargę J. F. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lutego 2014 r. w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty elektronicznej, uchylając tą decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 26 listopada 2012 r. Sąd stwierdził, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu oraz orzekł o kosztach postępowania.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym:
w wyniku przeprowadzonej w dniu 26 listopada 2012 r. o godz. 7:20 na autostradzie A1, kontroli pojazdu kierowanego przez skarżącego ustalono, że nie uiścił on opłaty za przejazd po autostradzie A4 na odcinku Zgorzelec (granica państwowa) - węzeł Bielany Wrocławskie, co zostało zarejestrowane przez bramownicę w dniu 4 czerwca 2012 r. o godz. 6:16. Wówczas pojazdem kierował również skarżący, zaś odcinek drogi krajowej, po której się poruszał, został wyszczególniony w załączniku nr 1 pkt 3 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 263 ze zm.).
W toku postępowania ustalono, na podstawie informacji uzyskanych od podmiotu odpowiedzialnego za obsługę krajowego systemu poboru opłat działającego w imieniu i na rzecz Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad – K. T. S. Spółki z o.o., że opłata nie została uiszczona, czego przyczyną był brak środków na koncie użytkownika – skarżącego. Stan salda na koncie użytkownika w dniu 4 czerwca 2013 r. o godz. 6:16 wynosił 0 zł, umowa zawarta z użytkownikiem nie przewidywała zaś możliwości uiszczenia opłaty po dokonaniu przejazdu (umowa pre-pay). Operator systemu wskazał, że użytkownik doładował konto w tym samym dniu o godz. 18:14.
W oparciu o te ustalenia Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. nałożył na skarżącego karę w wysokości 3.000 zł.
Objętą skargą decyzją z dnia [...] lutego 2014 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie. Powołując art. 5 ust. 1 oraz art. 13 ust. 1 pkt 3 i art. 13k ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t.j Dz. U. z 2013 r., poz. 260, dalej: u.d.p.) organ uznał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy odzwierciedlał ustalony stan faktyczny, z którego w sposób niewątpliwy wynikało, że kontrolowany pojazd samochodowy poruszał się po drodze wymienionej w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej oraz że za kontrolowany przejazd nie została uiszczona opłata, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p.
Przywołując zaś treść § 3 oraz § 7 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 30 kwietnia 2011 r. w sprawie wnoszenia opłat elektronicznych i ich rozliczania oraz przekazywania opłat elektronicznych i kar pieniężnych na rachunek Krajowego Funduszu Drogowego (Dz. U. z 2011 r., Nr 91, poz. 524), organ uznał że skarżący wynikających z tych przepisów obowiązków nie wypełnił. Z przedstawionych przez stronę dokumentów nie wynikało aby na jego koncie były środki do uiszczenia opłaty zaś operator wskazywał, że zapisy widoczne na przesłanym zestawieniu przedstawiały operacje zarejestrowane na koncie użytkownika, które nie były równoznaczne z aktem uiszczenia opłaty za przejazd. Główny Inspektor podkreślił przy tym jednoznaczność wskazań operatora, że powołane zestawienia nie były dowodem uiszczenia opłaty za przejazd. Podkreślił również, że K. T. S. Sp. z o.o. jest podmiotem odpowiedzialnym za obsługę krajowego systemu poboru opłat, zatem wobec faktu, iż jest to podmiot odpowiedzialny za obsługę systemu ustalił, że opłata nie została uiszczana, a strona nie przedstawia dowodów świadczących odmiennie, to należało dać wiarę informacji pochodzącej bezpośrednio od operatora.
Odnosząc się do podniesionej przez stronę kwestii braku prawidłowej sygnalizacji stanu konta przez urządzenie viabox, organ również powołał się na informacje przekazane przez operatora systemu gdzie wskazano, że weryfikacja sprawności urządzenia mogła być dokonana tylko i wyłącznie w Punktach Obsługi Klienta przy fizycznym użyciu urządzenia pokładowego viabox. Skarżący jako użytkownik nie składał reklamacji na nieprawidłowe działanie urządzenia.
Sąd I instancji uwzględniając skargę na tą decyzję stwierdził, że zarówno zakwestionowana decyzja jaki i poprzedzające je rozstrzygnięcie Głównego Inspektora Transportu Drogowego, wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy.
W ocenie Sądu zebrany materiał dowodowy nie przedstawiał pełnej sekwencji, składających się na sprawę uiszczenia opłaty elektronicznej czynności, które pozwoliłyby na jednoznaczne stwierdzenie, czy opłata elektroniczna za sporny przejazd rzeczywiście została poniesiona, czy też do realizacji tego obowiązku nie doszło z przyczyn leżących po stronie skarżącego jako zobowiązanego do wniesienia opłaty.
Za niewyjaśnioną uznał zasadniczą kwestię występowania w dacie i godzinie spornego przejazdu na koncie przypisanym użytkownikowi drogi środków finansowych wystarczających na pokrycie opłaty za tenże przejazd. W ocenie Sądu I instancji nie stanowiło dostatecznego wyjaśnienia tejże kwestii powoływanie się przez organ na twierdzenia operatora odpowiedzialnego za obsługę krajowego systemu poboru opłat co do braku środków finansowych na koncie użytkownika w sytuacji, gdy strona konsekwentnie w toku postępowania podnosiła, że miała na koncie środki. Sąd zwrócił przy tym uwagę na oświadczenia świadka występującego w imieniu operatora, który wskazywał, że "(...) doładowanie konta przy pomocy dedykowanego konta bankowego przypisanego do umowy użytkownika może nastąpić z opóźnieniem. Spowodowane jest to czasem jaki jest potrzebny na zaksięgowanie środków na koncie po stronie operatora. Są to opóźnienia niezależne od operatora systemu".
Wskazał w tym aspekcie na wydruki z konta użytkownika, z których wynika, że konto to zostało uznane kwotą doładowania w tym samym dniu jednak w godzinach późniejszych niż sporny przejazd. Zdaniem Sądu, organ nie wyjaśnił, w jaki sposób środki zostały wniesione na konto operatora systemu i czy wskazana w wydruku godzina doładowania konta użytkownika jest tożsama z godziną wpływu środków na konto operatora systemu.
W podstawie prawnej wyroku Sąd I instancji podał art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.).
Główny Inspektor Transportu Drogowego skargą kasacyjną zaskarżył w całości wyrok Sądu I instancji zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania:
- 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 133 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., polegając na przyjęciu przez Sąd I instancji, że organ nie wykazał, iż skarżący nie uiścił wymaganej opłaty za przejazd po płatnym odcinku drogi krajowej, bowiem organ nie ustalił w jaki sposób środki pieniężne, które miały być wpłacone w dniu wykonywania spornego przejazdu, zostały wniesione na konto operatora systemu i czy wskazana na znajdującym się w aktach sprawy wydruku godzina doładowania konta użytkownika jest tożsama z godziną wpływu środków na konto operatora systemu, podczas gdy wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy zostały przez organ wyjaśnione, a w świetle pominiętych przez Sąd I instancji twierdzeń skarżącego o dokonaniu wpłaty środków pieniężnych na konto użytkownika w dniu 4 czerwca 2012 r., o godz. 18:00, a zatem już po wykonaniu spornego przejazdu, bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy pozostawało badanie ewentualnych rozbieżności pomiędzy faktycznym wpływem tychże środków na konto użytkownika, a ich zaksięgowaniem przez operatora systemu, wobec czego brak ustaleń w tym zakresie oraz nieodniesienie się do tych kwestii w uzasadnieniu uchylonej decyzji w żadnym razie nie stanowiło naruszenia przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy;
- 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 133 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na uznaniu przez Sąd I instancji, że organ naruszył przepisy art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz dokonanie dowolnej oceny dowodów, bez wyraźnego wskazania przyczyn nieuwzględnienia twierdzeń i zarzutów skarżącego, podczas gdy stan faktyczny sprawy został ustalony należycie, a zaskarżona decyzja zawierała uzasadnienie faktyczne i prawne w sposób staranny i wyczerpujący wyjaśniające motywy zapadłego rozstrzygnięcia, zaś organ w ramach swobodnej oceny całokształtu dowodów doszedł do przekonania, że skarżący nie uiścił opłaty za przejazd po drogach krajowych, a przyczyną tego stanu rzeczy był brak środków pieniężnych na koncie użytkownika.
Podnosząc te zarzuty skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w W. oraz o zasądzenie kosztów, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
J. F. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie znajduje usprawiedliwionych podstaw.
Podniesione w ramach sformułowanych w obu punktach petitum skargi kasacyjnej zarzuty sprowadzają się do wytknięcia przez organ Sądowi I instancji niezasadnego przyjęcia, iż w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania w zakresie poczynionych przez orany ustaleń faktycznych w oparciu, o które stwierdzono, że skarżący J. F. w dniu 4 czerwca 2012 r. dokonał przejazdu po autostradzie A4 na odcinku Zgorzelec – węzeł Bielany Wrocławskie bez uiszczenia wymaganej opłaty.
Mając na uwadze treść obowiązujących przepisów obligujących, określonych w art. 13 ustawy o drogach publicznych, użytkowników dróg do ponoszenia opłat i trybu uiszczania tychże opłat, określonego w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 30 kwietnia 2011 r. oraz zgromadzonego w sprawie przez organ materiału dowodowego za trafną należy uznać ocenę zakwestionowanej decyzji, jakiej dokonał Sąd I instancji jak również za zasadne uznać należy stwierdzone uchybienia organu w odniesieniu do przeprowadzonego postępowania dowodowego mającego wpływ na jednoznaczność ustaleń faktycznych.
W stanie przedmiotowej sprawy kluczowe znacznie ma treść § 5 i § 7 ust. 2 przywołanego rozporządzenia w sprawie wnoszenia opłat elektronicznych i ich rozliczania oraz przekazywania opłat elektronicznych i kar pieniężnych na rachunek Krajowego Funduszu Drogowego.
Zgodnie z pierwszym z powołanych przepisów opłatę elektroniczną wnosi się na rachunek bankowy w formie gotówkowej lub bezgotówkowej. Wnosi się ją w formie opłaty albo płatności okresowej z zabezpieczeniem (ust. 2 § 5). Stosowanie zaś do § 7 rozporządzenia wniesienie opłaty elektronicznej w formie przedpłaty (§ 5 ust. 2 pkt 1) następuje przed rozpoczęciem korzystania z sieci dróg krajowych objętych opłatą elektroniczną, w kwocie nie mniejszej niż pozwalająca na odbycie planowanego przejazdu w całości. Przez wniesienie opłaty elektronicznej w formie przedpłaty, zgodnie z § 7 ust. 2 rozporządzenia, rozumie się wpływ środków na rachunek bankowy, określony w umowie jako właściwy do wnoszenia opłaty.
Podkreślenia wymaga, na tle powołanych przepisów, w szczególności § 7 ust. 2 rozporządzenia, że rozróżnienia wymaga wniesienie opłaty przez użytkownika od jej zarejestrowania w systemie operatora systemu pobierającego opłaty elektroniczne za przejazd po drogach objętych obowiązkiem uiszczania tego rodzaju opłat. Bezwzględną przesłanką wymierzenia kary za przejazd po drogach, za który pobiera się opłatę bez jej uiszczenia jest bowiem fakt nieuiszczenia opłaty elektronicznej nie zaś brak środków na koncie użytkownika. Rozróżnienie to jest o tyle istotne, że w przypadku opóźnienia w zaksięgowaniu w systemie operatora dokonanej przez podmiot dokonujący przejazdu po drodze płatnej może dojść do niezasadnego wykazania, w chwili przekroczenia punktu kontrolnego systemu rejestracji i poboru opłat (np. bramownica), że przejazd użytkownika dokonany został bez uiszczenia stosownej opłaty, co w konsekwencji skutkować będzie zastosowaniem art. 13k ust. 1 ustawy o drogach publicznych.
Mając zaś na uwadze wynikający z powołanych przepisów obowiązek użytkownika drogi do wniesienia opłaty przed rozpoczęciem korzystania z sieci dróg objętych opłatą elektroniczną, w sposób opisany w ust. 2 § 7 rozporządzenia, a więc sprowadzających się wyłącznie do wpływu środków na rachunek bankowy, na który wnoszona jest opłata elektroniczna, jakiekolwiek dalsze operacje w ramach systemu pobierania opłat, a więc operacje na które użytkownik nie ma już wpływu, nie mogą powodować w stosunku do niego negatywnych skutków, szczególnie skutkujących faktycznym nieuwidocznieniem środków na urządzeniu pokładowym umożliwiającym poniesienie opłaty w związku z poruszaniem się po drodze płatnej.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, za zasadne uznać należy stanowisko Sądu I instancji, który stwierdził, że organ nie wyjaśnił, wobec treści wydruków z konta użytkownika – skarżącego, z których wynikało, iż zostało one "doładowane" w spornym dniu jednak w godzinach późniejszych, w jaki sposób środki te zostały wniesione na konto operatora systemu i czy wskazana w wydruku godzina doładowania konta była tożsama z godziną wpływu środków na konto systemu operatora. Konstatacja ta znajduje swoje uzasadnienie w treści pisma operatora systemu poboru opłat viaToll – K. T. S., w którym podmiot ten wskazał wprost, że "proces synchronizacji danych pomiędzy wszystkimi modułami systemu viaToll nie odbywa się w trybie natychmiastowym.
Należy uwzględnić 24 godzinny przedział czasu, pozwalający na pełną synchronizację przetwarzanych transakcji.". Istotnie, wobec podnoszonych konsekwentnie przez skarżącego twierdzeń, co do wywiązania się z obowiązku wniesienia opłaty oraz przedstawionych przez niego danych jego konta pochodzących ze strony internetowej operatora, rzeczą organu było przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób umożliwiający jednoznaczne stwierdzenie, czy faktycznie opłata wniesiona przez stronę w dniu 4 czerwca 2013 r. dokonana została już po fakcie przejazdu bez uiszczenia opłaty, czy jej wniesienie miało miejsce przed tym zdarzeniem jednak wobec okoliczności niezależnych do strony nie zasiliła ona konta skarżącego.
Zauważyć należy w tym zakresie, że organ w motywach zaskarżonej decyzji skoncentrował się wyłącznie na ustaleniach wynikających z informacji udzielonych mu w toku postępowania przez operatora systemu, pomijając informacje wynikające z pism i stanowisko strony, pomimo wskazania na nie w części decyzji opisującej przebieg sprawy.
W takim stanie prawidłowo Sąd I instancji stwierdził, że organy dopuściły się w sprawie, mogącego mieć istotny wpływ na ostateczny jej wynik, obrazy przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy jak również dokonania dowolnej oceny dowodów bez wyraźnego wskazania przyczyn nieuwzględnienia twierdzeń skarżącego.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.